1
00:00:00,310 --> 00:00:02,370
Ik denk dat geld, tevreden houden van de

2
00:00:02,370 --> 00:00:05,310
aandeelhouders, enorm bepalend en sturend is voor deze

3
00:00:05,310 --> 00:00:06,050
samenleving.

4
00:00:06,190 --> 00:00:08,650
Al die ikjes, dat past niet bij het

5
00:00:08,650 --> 00:00:09,850
DNA van onze soort.

6
00:00:09,970 --> 00:00:12,690
We zijn tribale wezens, we hebben altijd overleefd

7
00:00:12,690 --> 00:00:14,010
in tribes, in groepen.

8
00:00:14,170 --> 00:00:15,750
We hebben niet voor niks het vermogen tot

9
00:00:15,750 --> 00:00:17,790
empathie, om razendsnel te kunnen zien wat er

10
00:00:17,790 --> 00:00:18,610
bij de ander gebeurt.

11
00:00:18,810 --> 00:00:21,850
En die groepsdieren die wij zijn, die nu

12
00:00:21,850 --> 00:00:25,570
opeens allemaal losgezongen individuen zijn geworden, dit is

13
00:00:25,570 --> 00:00:27,270
wel heel ver verwijderd van wie we zijn.

14
00:00:27,870 --> 00:00:30,910
Esther van Venema is psychiater, violiste en auteur

15
00:00:30,910 --> 00:00:33,590
van inmiddels vijf boeken, waaronder Waarom kan ik

16
00:00:33,590 --> 00:00:34,710
niet gewoon gelukkig zijn?

17
00:00:34,950 --> 00:00:37,010
en De Mentale Schijf van Vijf.

18
00:00:37,310 --> 00:00:39,110
Als deskundige is ze geregeld te zien in

19
00:00:39,110 --> 00:00:40,170
televisieprogramma's.

20
00:00:40,670 --> 00:00:42,970
Ook schrijft ze columns voor landelijke kranten en

21
00:00:42,970 --> 00:00:44,330
spreekt ze voor grote groepen.

22
00:00:44,750 --> 00:00:47,130
Vanuit wetenschappelijk onderzoek is er steeds meer bekend

23
00:00:47,130 --> 00:00:49,450
over de invloed van leefstijl en omgeving op

24
00:00:49,450 --> 00:00:50,470
je mentale welzijn.

25
00:00:51,130 --> 00:00:53,410
En dat legt ze uit in haar Mentale

26
00:00:53,410 --> 00:00:54,630
Schijf van Vijf.

27
00:00:55,130 --> 00:00:57,410
Vandaag in de Rust in je Hoofd podcast,

28
00:00:58,030 --> 00:00:59,130
Esther van Venema.

29
00:01:00,370 --> 00:01:03,709
Esther, wat is de Mentale Schijf van Vijf?

30
00:01:04,250 --> 00:01:07,070
Ja, dat is eigenlijk gewoon een handleiding voor

31
00:01:07,070 --> 00:01:07,610
je hoofd.

32
00:01:08,570 --> 00:01:10,910
En net als wasmachines heeft je hoofd ook

33
00:01:10,910 --> 00:01:11,110
een handleiding.

34
00:01:11,110 --> 00:01:11,910
Een gebruiksaanwijzing.

35
00:01:11,970 --> 00:01:12,890
Een gebruiksaanwijzing.

36
00:01:13,370 --> 00:01:14,990
En daar moet je een beetje aan houden.

37
00:01:15,390 --> 00:01:17,190
En als je dat niet doet, ja, dan

38
00:01:17,190 --> 00:01:18,850
heb je gewoon meer kans dat je niet

39
00:01:18,850 --> 00:01:19,610
goed in je vel zit.

40
00:01:20,590 --> 00:01:22,270
Dus het is eigenlijk heel saai en heel

41
00:01:22,270 --> 00:01:22,650
basic.

42
00:01:22,650 --> 00:01:24,710
Maar ik dacht, ik moet die handleiding, die

43
00:01:24,710 --> 00:01:26,470
gebruiksaanwijzing toch een keer op een rij zetten.

44
00:01:27,010 --> 00:01:29,930
Ja, en die heb je opgeschreven vanuit jouw

45
00:01:29,930 --> 00:01:31,630
visieperspectief als psychiater.

46
00:01:32,270 --> 00:01:34,730
Heb je dat opgeschreven op basis van ervaringen

47
00:01:34,730 --> 00:01:37,470
met cliënten, patiënten?

48
00:01:38,430 --> 00:01:41,510
Een combinatie van echt wel wetenschappelijk onderzoek.

49
00:01:41,810 --> 00:01:43,770
Dus ik heb echt wel mijn research gedaan,

50
00:01:43,950 --> 00:01:44,990
dat ik geen onzin vertel.

51
00:01:46,370 --> 00:01:47,790
Ervaring jarenlang met patiënten.

52
00:01:48,190 --> 00:01:49,430
Ik had hem al eerder, dus ik heb

53
00:01:49,430 --> 00:01:50,710
hem ook wel getoetst of die klopt.

54
00:01:50,710 --> 00:01:53,030
Ja, en ook wel gewoon gezond verstand.

55
00:01:53,890 --> 00:01:55,970
Want iedereen kan natuurlijk bedenken dat je je

56
00:01:55,970 --> 00:01:57,670
telefoon niet overmatig moet gebruiken.

57
00:01:57,770 --> 00:01:59,030
Dat je een beetje moet bewegen en een

58
00:01:59,030 --> 00:01:59,650
gezonde leeftijd.

59
00:01:59,830 --> 00:02:01,070
Dat kunnen we allemaal bedenken.

60
00:02:02,550 --> 00:02:04,790
Dus we weten het misschien wel, maar we

61
00:02:04,790 --> 00:02:05,550
doen het niet.

62
00:02:06,050 --> 00:02:06,330
Precies.

63
00:02:06,630 --> 00:02:07,789
En dan komen we bij jou terecht.

64
00:02:08,070 --> 00:02:09,570
Als we het dan allemaal weten, waarom doen

65
00:02:09,570 --> 00:02:09,910
we het niet?

66
00:02:10,990 --> 00:02:12,250
Ja, dat is een hele belangrijke vraag.

67
00:02:12,630 --> 00:02:14,470
En dat heeft ook wel te maken met

68
00:02:14,470 --> 00:02:15,570
de tijd waarin we leven.

69
00:02:15,990 --> 00:02:17,870
Het moet allemaal leuk zijn en makkelijk en

70
00:02:17,870 --> 00:02:18,450
quick fix.

71
00:02:18,450 --> 00:02:21,130
En ja, je swipet het weg als je

72
00:02:21,130 --> 00:02:21,990
het niet leuk vindt.

73
00:02:22,210 --> 00:02:25,110
En ik denk dat een heel belangrijk aspect

74
00:02:25,110 --> 00:02:26,450
te maken heeft met discipline.

75
00:02:28,790 --> 00:02:33,750
En dingen doen elke dag, consistent zijn, die

76
00:02:33,750 --> 00:02:36,390
misschien niet heel erg leuk zijn, maar wel

77
00:02:36,390 --> 00:02:36,890
nodig.

78
00:02:37,670 --> 00:02:39,930
En in die zin, ja, dat klinkt een

79
00:02:39,930 --> 00:02:42,190
beetje streng, maar zijn we wel wat gemakzuchtiger

80
00:02:42,190 --> 00:02:42,490
geworden.

81
00:02:43,110 --> 00:02:45,170
En tegelijkertijd heel verbaasd dat het dan niet

82
00:02:45,170 --> 00:02:45,830
zo lekker loopt.

83
00:02:46,930 --> 00:02:50,470
Is dat een conclusie van, laten we zeggen,

84
00:02:50,530 --> 00:02:51,730
de samenleving op dit moment?

85
00:02:52,570 --> 00:02:53,330
Een conclusie.

86
00:02:53,410 --> 00:02:55,050
Ik denk dat je wel meerdere kan trekken,

87
00:02:55,870 --> 00:02:57,410
maar ik denk dat dat een belangrijke is.

88
00:02:58,270 --> 00:02:59,990
We worden natuurlijk heel erg gestuurd op ons

89
00:02:59,990 --> 00:03:00,870
beloningssysteem.

90
00:03:02,070 --> 00:03:04,350
En daar zijn we ontzettend gevoelig voor, vanuit

91
00:03:04,350 --> 00:03:05,810
de oertijd, om te overleven.

92
00:03:06,550 --> 00:03:10,250
Dus als je continu eigenlijk leuke, spannende, aantrekkelijke

93
00:03:10,250 --> 00:03:13,310
prikkels krijgt waar je achteraan loopt, of je

94
00:03:13,310 --> 00:03:17,490
doorlaat verleiden, of misschien wel verslaafd doorlaat maken.

95
00:03:17,970 --> 00:03:20,290
Dan is natuurlijk terug naar de basis, naar

96
00:03:20,290 --> 00:03:21,630
zo'n saaie handleiding.

97
00:03:21,750 --> 00:03:23,870
Elke dag je tanden poetsen, elke dag even

98
00:03:23,870 --> 00:03:26,870
braaf kijken of het allemaal klopt wat je

99
00:03:26,870 --> 00:03:27,170
doet.

100
00:03:27,450 --> 00:03:29,150
Is dan niet meer zo vanzelfsprekend.

101
00:03:29,450 --> 00:03:31,050
Toch heb je het opgeschreven.

102
00:03:31,230 --> 00:03:31,370
Ja.

103
00:03:31,590 --> 00:03:32,450
Zelfs in een boek.

104
00:03:33,970 --> 00:03:35,570
Dus er is meer over te vertellen dan

105
00:03:35,570 --> 00:03:37,710
alleen maar de oppervlakkige dingen van wat je

106
00:03:37,710 --> 00:03:38,450
wel en niet moet doen.

107
00:03:38,450 --> 00:03:40,410
Maar ik wilde graag in het komende uur

108
00:03:40,410 --> 00:03:42,610
dieper op ingaan van wat is dan die

109
00:03:42,610 --> 00:03:43,410
mentale schijf?

110
00:03:43,630 --> 00:03:45,030
Wat gaat ons helpen?

111
00:03:45,890 --> 00:03:49,070
Praktische tips die iedereen die kijkt makkelijk kan

112
00:03:49,070 --> 00:03:49,570
gebruiken.

113
00:03:49,690 --> 00:03:50,850
Want dat is wel waar.

114
00:03:50,970 --> 00:03:52,930
We leven in een tijd dat alles makkelijk

115
00:03:52,930 --> 00:03:53,250
moet.

116
00:03:54,290 --> 00:03:56,170
Dat is ook een reden bijvoorbeeld waarom ik

117
00:03:56,170 --> 00:03:58,510
zie jou regelmatig als deskundige in televisieprogramma's.

118
00:03:58,590 --> 00:03:59,730
Ik doe dat niet meer, want dan zeggen

119
00:03:59,730 --> 00:04:02,030
ze kan je even in 30 seconden uitleggen

120
00:04:02,030 --> 00:04:03,770
hoe iemand een gelukkig leven kan leven.

121
00:04:04,390 --> 00:04:05,570
Dan zeg je ja, maar dat is niet

122
00:04:05,570 --> 00:04:06,110
wat ik doe.

123
00:04:06,750 --> 00:04:08,770
En vervolgens schrijft een andere journalist.

124
00:04:09,170 --> 00:04:10,170
Ja, hij is die gast die in 30

125
00:04:10,170 --> 00:04:11,930
seconden gaat vertellen hoe je een gelukkig leven

126
00:04:11,930 --> 00:04:12,410
moet leven.

127
00:04:12,950 --> 00:04:15,790
Dus dat is mijn visie op de media.

128
00:04:16,890 --> 00:04:19,310
Ik heb veel van jou gezien en jij

129
00:04:19,310 --> 00:04:20,149
praat daar veel over.

130
00:04:21,070 --> 00:04:22,990
Laten we dat dit uur ook gaan doen.

131
00:04:23,170 --> 00:04:26,850
Ook kijken naar de samenleving in zijn totaliteit.

132
00:04:28,170 --> 00:04:29,810
Wat is jouw visie op de samenleving?

133
00:04:29,950 --> 00:04:30,430
Gaat het goed?

134
00:04:31,470 --> 00:04:33,750
Valt het wel mee of gaat het niet

135
00:04:33,750 --> 00:04:34,490
de goede kant op?

136
00:04:38,170 --> 00:04:40,410
Het gaat niet de goede kant op, maar

137
00:04:40,410 --> 00:04:41,830
dat klinkt heel somber.

138
00:04:42,250 --> 00:04:44,170
Ik denk ook dat wij als soort altijd

139
00:04:44,170 --> 00:04:45,810
wel weer onze weg eruit vinden.

140
00:04:46,110 --> 00:04:47,190
Ik ben ook optimistisch.

141
00:04:47,310 --> 00:04:48,250
Ik denk niet dat het goed gaat.

142
00:04:48,630 --> 00:04:50,950
Ik deel die mening, want we zijn best

143
00:04:50,950 --> 00:04:53,730
wel negatief in de media, op televisie, in

144
00:04:53,730 --> 00:04:54,170
de kranten.

145
00:04:54,210 --> 00:04:55,550
Het is veel negatief nieuws.

146
00:04:56,890 --> 00:04:58,550
Maar als je door de tijd heen kijkt,

147
00:04:58,590 --> 00:05:01,170
er zijn natuurlijk meer meerdere momenten geweest dat

148
00:05:01,170 --> 00:05:02,150
het ook niet zo lekker liep.

149
00:05:02,550 --> 00:05:03,950
En we hebben het tot nu toe altijd

150
00:05:03,950 --> 00:05:04,830
overleefd.

151
00:05:04,830 --> 00:05:08,750
Dus we zijn een sterk soort, zou je

152
00:05:08,750 --> 00:05:10,350
dat zo kunnen zeggen, we overleven.

153
00:05:10,410 --> 00:05:11,610
We kunnen goed overleven.

154
00:05:12,110 --> 00:05:13,550
Alleen denk ik wel dat we een beetje

155
00:05:13,550 --> 00:05:16,130
moeten oppassen met de amplitude van de gevolgen

156
00:05:16,130 --> 00:05:16,850
van ons gedrag.

157
00:05:16,970 --> 00:05:19,110
En daarmee bedoel ik, we hebben tegenwoordig zoveel

158
00:05:19,110 --> 00:05:22,530
technologie dat als het niet goed gaat, de

159
00:05:22,530 --> 00:05:25,070
gevolgen wel heel desastreus kunnen zijn als we

160
00:05:25,070 --> 00:05:25,650
niet oppassen.

161
00:05:26,510 --> 00:05:29,250
Wat kunnen die gevolgen zijn als het, laten

162
00:05:29,250 --> 00:05:31,130
we zeggen, verder niet goed gaat?

163
00:05:31,510 --> 00:05:32,950
Als we niks veranderen?

164
00:05:32,950 --> 00:05:34,850
Moet je oppassen dat we de aarde een

165
00:05:34,850 --> 00:05:36,070
beetje heel houden met elkaar.

166
00:05:36,630 --> 00:05:38,210
Alleen ik denk dat als het echt niet

167
00:05:38,210 --> 00:05:40,330
goed gaat, dat wij niet overleven, maar de

168
00:05:40,330 --> 00:05:40,770
aarde wel.

169
00:05:41,670 --> 00:05:43,030
Maar goed, dat is een ander onderwerp, denk

170
00:05:43,030 --> 00:05:43,250
ik.

171
00:05:45,330 --> 00:05:49,450
Ik vind een stukje korte termijn denken, kortzichtigheid,

172
00:05:49,650 --> 00:05:53,230
gebrek aan overzicht, verantwoordelijkheid, dat soort zaken, dat

173
00:05:53,230 --> 00:05:54,370
vind ik vooral zorgwekkend.

174
00:05:55,090 --> 00:05:56,290
Ziet u het nu ook wel in de

175
00:05:56,290 --> 00:05:58,870
hele samenleving, met name als je kijkt naar

176
00:05:58,870 --> 00:06:00,930
de politiek als een soort symbool van de

177
00:06:00,930 --> 00:06:04,610
samenleving, dan is er weinig zicht op de

178
00:06:04,610 --> 00:06:05,550
complexiteit.

179
00:06:05,990 --> 00:06:10,170
Dan zie je sterk het verzanden in polarisaties

180
00:06:10,170 --> 00:06:12,350
om die werkelijkheid maar weer hanteerbaar te maken.

181
00:06:12,430 --> 00:06:13,270
Het is goed of slecht.

182
00:06:13,710 --> 00:06:17,310
Terwijl de complexiteit, de werkelijkheid is enorm.

183
00:06:18,670 --> 00:06:20,270
De complexiteit van de werkelijkheid.

184
00:06:20,630 --> 00:06:23,850
En daar worden we een beetje door overspoeld

185
00:06:23,850 --> 00:06:24,650
in deze tijd.

186
00:06:25,150 --> 00:06:26,430
Kan je nog volgen wat ik zeg?

187
00:06:27,030 --> 00:06:30,210
En wat je dan ziet, is dat je

188
00:06:30,210 --> 00:06:33,650
een tendens krijgt om voor een quick fix

189
00:06:33,650 --> 00:06:35,530
te gaan, voor de simplificatie.

190
00:06:35,990 --> 00:06:37,210
En ook als het gaat over je eigen

191
00:06:37,210 --> 00:06:38,250
mentale gezondheid.

192
00:06:39,330 --> 00:06:42,290
En dan is het of iemand is ziek

193
00:06:42,290 --> 00:06:44,990
en krijgt allemaal labels, of er is niks

194
00:06:44,990 --> 00:06:46,230
aan de hand, het gaat altijd goed.

195
00:06:47,330 --> 00:06:52,450
Terwijl ik mis daarin die realiteit die eigenlijk

196
00:06:52,450 --> 00:06:54,830
gekenmerkt wordt door heel veel grijstinten die weer

197
00:06:54,830 --> 00:06:56,830
allemaal wisselen op allerlei momenten.

198
00:06:56,970 --> 00:06:58,430
En soms ben je heel tevreden en voel

199
00:06:58,430 --> 00:06:59,670
je goed en de volgende dag is het

200
00:06:59,670 --> 00:07:00,610
allemaal weer ingewikkeld.

201
00:07:01,650 --> 00:07:06,030
En dat kunnen verdragen, dat die werkelijkheid complex

202
00:07:06,030 --> 00:07:07,150
is, wisselt.

203
00:07:07,730 --> 00:07:09,510
Dat je daar niet altijd grip op hebt.

204
00:07:10,350 --> 00:07:11,830
Dat is denk ik wel belangrijk.

205
00:07:12,430 --> 00:07:14,730
Je noemde het woord al polariteit.

206
00:07:15,430 --> 00:07:16,990
Er is veel polarisatie.

207
00:07:17,490 --> 00:07:20,750
Eigenlijk na die coronajaren is er iets gebeurd

208
00:07:20,750 --> 00:07:22,110
in de wereld, in de samenleving.

209
00:07:23,450 --> 00:07:24,450
Ervaar je dat ook zo?

210
00:07:24,570 --> 00:07:25,150
Zie je dat zo?

211
00:07:26,310 --> 00:07:29,630
Nou, het was daarvoor natuurlijk al aan de

212
00:07:29,630 --> 00:07:29,830
gang.

213
00:07:30,150 --> 00:07:31,530
Of was het er alleen, was het minder

214
00:07:31,530 --> 00:07:32,010
zichtbaar?

215
00:07:32,370 --> 00:07:34,850
Ja, ik denk dat het door die coronatijd

216
00:07:34,850 --> 00:07:37,750
wel enorm versterkt is, of geamplificeerd zou je

217
00:07:37,750 --> 00:07:38,230
kunnen zeggen.

218
00:07:39,370 --> 00:07:41,310
En ik zie het als psychiater toch vooral

219
00:07:41,310 --> 00:07:42,230
als een afweermechanisme.

220
00:07:42,570 --> 00:07:45,030
Dus als die werkelijkheid zo complex is dat

221
00:07:45,030 --> 00:07:46,190
je het gevoel hebt, ik heb geen grip

222
00:07:46,190 --> 00:07:48,350
meer, het is chaos, ik hoor overspoeld.

223
00:07:49,130 --> 00:07:49,850
Ja, wat ga je dan doen?

224
00:07:49,970 --> 00:07:50,910
Dan ga je hem simpel maken.

225
00:07:50,910 --> 00:07:52,030
Dan ga je zorgen dat je het weer

226
00:07:52,030 --> 00:07:53,110
snapt en het overziet.

227
00:07:53,210 --> 00:07:54,230
En dan zit het zus en dan zit

228
00:07:54,230 --> 00:07:55,510
het zo en dan is het zwart en

229
00:07:55,510 --> 00:07:56,430
wit en goed en slecht.

230
00:07:57,050 --> 00:07:58,210
En dan heb je weer een beetje gevoel

231
00:07:58,210 --> 00:07:59,750
van controle, ook al is dat niet helemaal

232
00:07:59,750 --> 00:08:00,550
de werkelijkheid dan.

233
00:08:01,290 --> 00:08:02,510
Zo kijk ik daarnaar.

234
00:08:04,450 --> 00:08:06,650
Toch zie je wel, althans zo zie ik

235
00:08:06,650 --> 00:08:10,810
dat, dat er na corona een soort verdeling

236
00:08:10,810 --> 00:08:13,010
is gekomen ook in mensen die dachten ik

237
00:08:13,010 --> 00:08:14,930
moet wat aan mijn leefstijl gaan veranderen.

238
00:08:15,350 --> 00:08:17,070
Het heeft toch wel impact gehad die paar

239
00:08:17,070 --> 00:08:19,970
maanden, jaren, hoe je het wil zien.

240
00:08:20,790 --> 00:08:23,470
Sommige mensen zijn gezonder gaan leven tot in

241
00:08:23,470 --> 00:08:24,830
het extreme en andere mensen.

242
00:08:25,550 --> 00:08:27,930
Ik had altijd de illusie in die periode

243
00:08:27,930 --> 00:08:30,110
van, wauw, dit is een boodschap van moeder

244
00:08:30,110 --> 00:08:30,410
aarde.

245
00:08:30,510 --> 00:08:32,510
Die wil ons iets zeggen, die zet het

246
00:08:32,510 --> 00:08:34,370
leven stil, die zet de aarde stil, die

247
00:08:34,370 --> 00:08:36,350
zet jou stil om tijd te geven dat

248
00:08:36,350 --> 00:08:38,030
je kan nadenken, dat je je bewust kan

249
00:08:38,030 --> 00:08:39,470
worden van wie je bent, wat je doet,

250
00:08:39,850 --> 00:08:41,230
waar we met elkaar mee bezig zijn.

251
00:08:41,950 --> 00:08:44,090
En een hele grote groep is na een

252
00:08:44,090 --> 00:08:45,870
korte tijd gewoon weer doorgegaan waar ze waren

253
00:08:45,870 --> 00:08:48,250
gestopt en is er niks veranderd.

254
00:08:48,250 --> 00:08:50,330
En daar zie ik wel een groot verschil

255
00:08:50,330 --> 00:08:52,290
in, laten we zeggen de ene en de

256
00:08:52,290 --> 00:08:52,890
andere groep.

257
00:08:53,690 --> 00:08:56,450
Is dat iets wat je vanuit de psychiatrie

258
00:08:56,450 --> 00:08:58,090
of de psychologie kan verklaren?

259
00:08:59,850 --> 00:09:02,010
Nou ja, ik denk dat de groep die

260
00:09:02,010 --> 00:09:04,190
gewoon is doorgegaan alsof er niks was gebeurd

261
00:09:04,190 --> 00:09:05,210
het grootste is.

262
00:09:06,150 --> 00:09:07,730
En ik denk dat de groep die zich

263
00:09:07,730 --> 00:09:12,890
meer bewust is gaan gedragen relatief klein en

264
00:09:12,890 --> 00:09:14,910
misschien wel wat intellectueel is van aard.

265
00:09:18,310 --> 00:09:20,990
En ja, als ik naar mezelf kijk om

266
00:09:20,990 --> 00:09:22,610
even te kijken of ik het psychologisch kan

267
00:09:22,610 --> 00:09:23,030
duiden.

268
00:09:23,850 --> 00:09:27,830
Ik heb me wel gerealiseerd hoe ongelooflijk belangrijk

269
00:09:27,830 --> 00:09:29,890
sociale interactie is.

270
00:09:30,610 --> 00:09:33,590
En dat de afwezigheid daarvan zo ongelooflijk veel

271
00:09:33,590 --> 00:09:34,850
schade heeft veroorzaakt.

272
00:09:35,490 --> 00:09:37,230
En ik vond het ook zo frappant dat

273
00:09:37,230 --> 00:09:39,810
de slogan van de overheid was samen tegen

274
00:09:39,810 --> 00:09:40,330
corona.

275
00:09:40,710 --> 00:09:42,690
Dat samen was heel belangrijk terwijl je juist

276
00:09:42,690 --> 00:09:44,550
heel veel individuele lockdowns had.

277
00:09:45,090 --> 00:09:47,330
En mensen zich uitermate eenzaam hebben gevoeld.

278
00:09:47,750 --> 00:09:51,850
Maar dat hele thema, dat was enorm belangrijk.

279
00:09:52,790 --> 00:09:55,270
Dus ik denk dat dat voor veel mensen

280
00:09:55,270 --> 00:09:57,530
iets positiefs heeft gebracht.

281
00:09:58,030 --> 00:09:59,350
En ook, nou ja, als je het hebt

282
00:09:59,350 --> 00:10:02,150
over leefstijl zie je ook dat dat, het

283
00:10:02,150 --> 00:10:05,270
samen weer ganzenboorden even als metafoor, dat dat

284
00:10:05,270 --> 00:10:06,930
wel gevoeld en gezien is.

285
00:10:08,410 --> 00:10:10,990
En tegelijkertijd als er iets is gebeurd wat

286
00:10:10,990 --> 00:10:13,150
we eigenlijk te groot of te heftig of

287
00:10:13,150 --> 00:10:13,990
te moeilijk vinden.

288
00:10:14,510 --> 00:10:16,330
Dan hebben we natuurlijk wel de neiging om

289
00:10:16,330 --> 00:10:17,130
dat weg te maken.

290
00:10:17,330 --> 00:10:18,510
Om net te doen alsof dat niet is

291
00:10:18,510 --> 00:10:19,050
gebeurd.

292
00:10:19,750 --> 00:10:20,990
En ik denk dat er ook wel een

293
00:10:20,990 --> 00:10:25,430
traumatische component aan deze hele coronaperiode vast zit.

294
00:10:25,550 --> 00:10:28,530
Namelijk dat mensen opeens lijnrecht tegenover elkaar kwamen

295
00:10:28,530 --> 00:10:28,950
te staan.

296
00:10:29,310 --> 00:10:31,510
Vriendengroepen die altijd op vakantie gingen met elkaar.

297
00:10:32,430 --> 00:10:34,590
Opeens niet meer met elkaar door één deur

298
00:10:34,590 --> 00:10:37,930
konden vanwege de principiële verschillen over vaccinatie.

299
00:10:38,870 --> 00:10:41,370
Dus ja, het gevoel van kan ik mijn

300
00:10:41,370 --> 00:10:42,510
buurman nog wel vertrouwen?

301
00:10:42,510 --> 00:10:44,130
Zijn mijn vrienden nog wel mijn vrienden?

302
00:10:44,490 --> 00:10:45,930
Daar hebben we het heel weinig over.

303
00:10:46,070 --> 00:10:47,910
Maar ik denk dat dat voor onze soort

304
00:10:47,910 --> 00:10:50,490
een hele traumatische impact heeft.

305
00:10:51,230 --> 00:10:54,390
Is het een soort vertrouwenscrisis die daardoor ontstaan

306
00:10:54,390 --> 00:10:54,570
is?

307
00:10:54,590 --> 00:10:54,850
Ja, ik denk dat dat best wel een

308
00:10:54,850 --> 00:10:56,750
term is die je kan overwegen, ja.

309
00:10:57,350 --> 00:11:00,170
En heel veel mensen, ik ook, werden boos.

310
00:11:00,970 --> 00:11:02,530
En die boosheid kwam waarschijnlijk uit een soort

311
00:11:02,530 --> 00:11:03,490
van machteloosheid.

312
00:11:03,610 --> 00:11:05,570
Van ik kan niks meer, wat gebeurt er

313
00:11:05,570 --> 00:11:06,030
eigenlijk?

314
00:11:06,190 --> 00:11:07,110
Je kon het niet duiden.

315
00:11:08,990 --> 00:11:11,110
En is dat logisch te verklaren?

316
00:11:11,250 --> 00:11:13,070
Dat wij mensen dan boos worden?

317
00:11:13,250 --> 00:11:16,150
Daar emotioneel op reageren tot aan het, laten

318
00:11:16,150 --> 00:11:18,670
we zeggen, je emoties niet meer kunnen controleren.

319
00:11:19,150 --> 00:11:22,050
Je ziet natuurlijk dat onze reactie op gevaar

320
00:11:22,050 --> 00:11:24,930
bestaat uit vechten, vluchten of bevriezen.

321
00:11:25,430 --> 00:11:26,770
En boos worden is natuurlijk vechten.

322
00:11:27,690 --> 00:11:30,250
Dat hangt natuurlijk heel erg van je temperament

323
00:11:30,250 --> 00:11:30,570
af.

324
00:11:30,710 --> 00:11:33,510
Van de omstandigheden wat je in een flits

325
00:11:33,510 --> 00:11:35,450
van een seconde kiest als er gevaar is.

326
00:11:37,550 --> 00:11:39,230
Maar ja, ik denk dat heel veel mensen

327
00:11:39,230 --> 00:11:40,110
ook zijn bevroren.

328
00:11:40,290 --> 00:11:42,350
Helemaal verstijfd raakten van wat overkomt me?

329
00:11:43,210 --> 00:11:44,390
Ik blijf in bed liggen, ik weet niet

330
00:11:44,390 --> 00:11:44,870
meer wat ik moet doen.

331
00:11:44,970 --> 00:11:47,870
Ik zag heel veel patiënten die gewoon ernstig

332
00:11:47,870 --> 00:11:48,770
in crisis raakten.

333
00:11:48,870 --> 00:11:51,930
Omdat ze niet meer naar hun dagbesteding konden.

334
00:11:52,090 --> 00:11:55,670
Omdat ze opeens niet meer de begeleiding hadden

335
00:11:55,670 --> 00:11:56,450
die langskwamen.

336
00:11:57,630 --> 00:11:59,650
Het is natuurlijk voor ons als soort een

337
00:11:59,650 --> 00:12:01,310
hele gevaarlijke periode geweest.

338
00:12:02,530 --> 00:12:05,250
En we hebben een hele instinctieve manier van

339
00:12:05,250 --> 00:12:06,750
reageren op gevaar.

340
00:12:06,750 --> 00:12:08,190
En boos is één daarvan.

341
00:12:09,070 --> 00:12:11,850
Ik hoorde ook, ik lees dan af en

342
00:12:11,850 --> 00:12:13,530
toe dingen dat heel veel jongeren daar last

343
00:12:13,530 --> 00:12:13,990
van hebben gehad.

344
00:12:14,090 --> 00:12:15,950
Ik spreek veel jongeren, laten we zeggen tussen

345
00:12:15,950 --> 00:12:17,010
de 18 en de 25.

346
00:12:17,870 --> 00:12:20,470
Die ervan overtuigd zijn dat wat ze is

347
00:12:20,470 --> 00:12:22,950
aangedaan, dat is heel erg.

348
00:12:23,910 --> 00:12:25,950
Er zijn levensjaren van ze afgenomen.

349
00:12:26,150 --> 00:12:27,350
Waarvan ik denk, nou daar heb je misschien

350
00:12:27,350 --> 00:12:28,650
wel een punt, het zou kunnen.

351
00:12:29,370 --> 00:12:33,290
Maar dat de psychologische pijn, ik weet niet

352
00:12:33,290 --> 00:12:33,770
hoe je dat moet noemen.

353
00:12:33,770 --> 00:12:36,490
Maar wat er is gebeurd, dat dat wel,

354
00:12:36,850 --> 00:12:38,550
ik wil niet zeggen onherstelbaar is.

355
00:12:38,910 --> 00:12:40,890
Maar dat wel een enorme impact heeft gehad

356
00:12:40,890 --> 00:12:42,530
op die generatie.

357
00:12:42,610 --> 00:12:43,470
Ja, ik deel dat wel.

358
00:12:44,090 --> 00:12:45,770
En ik denk ook gewoon heel technisch.

359
00:12:45,910 --> 00:12:48,570
Omdat dat natuurlijk jongeren zijn geweest in een

360
00:12:48,570 --> 00:12:48,950
fase.

361
00:12:49,310 --> 00:12:51,850
Zoals ik dat altijd zeg, die moeten vieze

362
00:12:51,850 --> 00:12:53,490
dingen met elkaar in zaaltjes doen.

363
00:12:53,610 --> 00:12:56,050
En elkaar ruiken, proeven en gewoon.

364
00:12:56,650 --> 00:12:58,310
Dat is natuurlijk een fase waarin dat heel

365
00:12:58,310 --> 00:12:59,170
belangrijk is.

366
00:13:00,230 --> 00:13:01,710
En dat is wel afgepakt.

367
00:13:01,710 --> 00:13:04,510
Ik zag het ook bij de jongeren, waar

368
00:13:04,510 --> 00:13:05,890
ik dan mee te maken heb door mijn

369
00:13:05,890 --> 00:13:06,430
stiefkinderen.

370
00:13:07,070 --> 00:13:08,990
Ja, die zaten opeens alleen op hun studentenkamer.

371
00:13:09,110 --> 00:13:11,230
In plaats van met elkaar in die zaaltjes.

372
00:13:11,550 --> 00:13:13,270
En op kamp en op werkweek en hoe

373
00:13:13,270 --> 00:13:13,990
het allemaal heet.

374
00:13:15,930 --> 00:13:17,410
En dat in een fase dat je moet

375
00:13:17,410 --> 00:13:17,990
verbinden.

376
00:13:18,230 --> 00:13:19,950
En moet kijken wie je bent ten opzichte

377
00:13:19,950 --> 00:13:20,710
van de ander.

378
00:13:20,850 --> 00:13:22,050
Ja, dat is natuurlijk heel heftig.

379
00:13:22,230 --> 00:13:23,990
En ik denk dat je dat niet meer

380
00:13:23,990 --> 00:13:25,030
terugkrijgt.

381
00:13:25,270 --> 00:13:26,770
Nee, maar wat is je advies dan aan

382
00:13:26,770 --> 00:13:27,310
die mensen?

383
00:13:27,410 --> 00:13:28,370
Want ja, het is gebeurd.

384
00:13:28,730 --> 00:13:30,450
De omstandigheden zijn er altijd.

385
00:13:30,450 --> 00:13:31,910
Het gaat om hoe wij omgaan met die

386
00:13:31,910 --> 00:13:32,550
omstandigheden.

387
00:13:33,330 --> 00:13:34,550
Wat is jouw advies dan?

388
00:13:34,710 --> 00:13:36,890
Van ja, laat achter je.

389
00:13:37,390 --> 00:13:38,510
Vergeet het maar, ga door.

390
00:13:38,630 --> 00:13:40,470
Of hoe leer je daarmee omgaan?

391
00:13:41,070 --> 00:13:43,390
Ja, dan vraag je eigenlijk naar iets wat

392
00:13:43,390 --> 00:13:46,750
bij mij associeert met rouwverwerking.

393
00:13:47,590 --> 00:13:50,370
En ik denk in het grote geheel dat

394
00:13:50,370 --> 00:13:54,050
we helemaal geen rouwverwerking met elkaar hebben doorgemaakt

395
00:13:54,050 --> 00:13:55,430
over deze periode.

396
00:13:55,430 --> 00:13:57,510
Wat je zei, we zijn weer doorgegaan.

397
00:13:59,150 --> 00:14:01,230
Nog intensiever dan daarvoor eigenlijk.

398
00:14:01,370 --> 00:14:03,430
Met consumeren en genieten en alles wat we

399
00:14:03,430 --> 00:14:03,930
allemaal moeten.

400
00:14:05,010 --> 00:14:07,090
Terwijl stilstaan bij de mensen die we hebben

401
00:14:07,090 --> 00:14:07,530
verloren.

402
00:14:07,710 --> 00:14:09,230
De vriendschappen die zijn verdwenen.

403
00:14:09,310 --> 00:14:10,910
De fases die nooit meer terugkomen.

404
00:14:12,210 --> 00:14:15,550
De belangrijke kernmomenten in een bestaan zoals een

405
00:14:15,550 --> 00:14:16,790
huwelijk of een begrafenis.

406
00:14:16,970 --> 00:14:18,570
Die allemaal anders zijn verlopen.

407
00:14:19,130 --> 00:14:20,310
Er is geen monument.

408
00:14:20,510 --> 00:14:21,750
Er is geen herdenking.

409
00:14:22,490 --> 00:14:23,350
Zou dat helpen denk je?

410
00:14:23,470 --> 00:14:24,370
Ja, dat helpt denk ik.

411
00:14:25,770 --> 00:14:28,030
Om iets wat heel naar is te markeren.

412
00:14:28,130 --> 00:14:29,670
Met elkaar daarbij stil te staan.

413
00:14:30,070 --> 00:14:33,190
Dat helpt enorm in het acceptatieproces.

414
00:14:33,510 --> 00:14:34,870
Want gewoon maar accepteren.

415
00:14:34,910 --> 00:14:35,530
Ja, hoe doe je dat?

416
00:14:36,750 --> 00:14:38,450
Het heeft allemaal te maken met emoties.

417
00:14:38,950 --> 00:14:41,290
Ja, en met rituelen.

418
00:14:41,530 --> 00:14:43,030
En daar zijn we natuurlijk heel gevoelig voor.

419
00:14:43,370 --> 00:14:44,610
En dat samen beleven.

420
00:14:44,690 --> 00:14:47,050
En als het samen tegen corona, dat samen

421
00:14:47,050 --> 00:14:47,910
niet goed is gelukt.

422
00:14:47,990 --> 00:14:49,770
Dan kunnen we wel samen afscheid nemen van

423
00:14:49,770 --> 00:14:50,830
die periode, denk ik.

424
00:14:51,610 --> 00:14:53,850
We hadden het erover dat de verkeerde kant

425
00:14:53,850 --> 00:14:56,270
opgaat met de maatschappij.

426
00:14:56,410 --> 00:14:57,050
Met de samenleving.

427
00:14:57,190 --> 00:14:58,010
Maar wij geloven erin.

428
00:14:58,050 --> 00:14:58,510
We hebben hoop.

429
00:14:58,570 --> 00:14:59,490
En je moet altijd hoop hebben.

430
00:14:59,730 --> 00:15:00,410
Tot tegendeel.

431
00:15:00,650 --> 00:15:02,870
Dat we dat kunnen keren.

432
00:15:04,070 --> 00:15:07,090
Maar wat moeten we met elkaar doen om

433
00:15:07,090 --> 00:15:09,570
te zorgen dat we die stroming kunnen keren?

434
00:15:09,910 --> 00:15:11,250
Wat is jouw visie daarop?

435
00:15:12,290 --> 00:15:13,110
Ja, dat is natuurlijk de vraag.

436
00:15:13,210 --> 00:15:15,350
Wat je verstaat onder die stroming.

437
00:15:16,270 --> 00:15:20,450
Nou, er is duidelijk zichtbaar iets aan de

438
00:15:20,450 --> 00:15:20,590
hand.

439
00:15:20,590 --> 00:15:21,890
We hebben veel conflicten.

440
00:15:22,310 --> 00:15:23,190
Er is veel ruzie.

441
00:15:23,670 --> 00:15:24,730
Er is weinig vertrouwen.

442
00:15:24,850 --> 00:15:25,930
We vertrouwen elkaar niet meer.

443
00:15:26,030 --> 00:15:27,430
We vertrouwen de overheid niet meer.

444
00:15:28,730 --> 00:15:31,610
Elk politicus heeft wel ruzie met een ander.

445
00:15:32,530 --> 00:15:33,910
Er zijn geen voorbeelden meer.

446
00:15:36,090 --> 00:15:37,630
Ja, ik chargeer het altijd dat ik zeg

447
00:15:37,630 --> 00:15:37,770
van.

448
00:15:37,810 --> 00:15:39,810
Het lijkt wel alsof iedereen in de war

449
00:15:39,810 --> 00:15:40,010
is.

450
00:15:40,170 --> 00:15:41,190
En dus ook de wereld.

451
00:15:41,550 --> 00:15:42,410
En wat kunnen we doen?

452
00:15:42,490 --> 00:15:44,710
Dat was ook een van de voor ons

453
00:15:44,710 --> 00:15:47,150
aanleidingen om met deze podcast te beginnen.

454
00:15:47,490 --> 00:15:49,130
Wat kan je doen om meer rust in

455
00:15:49,130 --> 00:15:49,810
je hoofd te krijgen?

456
00:15:49,810 --> 00:15:52,410
Want als ik me weer in balans voel.

457
00:15:52,450 --> 00:15:53,070
Ik ben happy.

458
00:15:53,350 --> 00:15:55,310
Ik voel me oké met mezelf.

459
00:15:55,610 --> 00:15:56,250
En jij ook.

460
00:15:56,810 --> 00:15:57,970
En alle mensen om ons heen.

461
00:15:58,290 --> 00:16:00,330
Ten eerste stralen wij dat uit natuurlijk op

462
00:16:00,330 --> 00:16:02,310
de mensen die met ons leven.

463
00:16:02,930 --> 00:16:05,530
Ik denk dat we dan met elkaar heel

464
00:16:05,530 --> 00:16:08,310
snel naar een veel mooiere samenleving kunnen gaan.

465
00:16:09,750 --> 00:16:10,630
Mijn visie.

466
00:16:11,130 --> 00:16:13,270
Dus het begint bij het individu om uiteindelijk

467
00:16:13,270 --> 00:16:14,770
te zorgen dat die groep gaat veranderen.

468
00:16:14,990 --> 00:16:16,790
Maar we willen naar, ik noem het maar

469
00:16:16,790 --> 00:16:17,690
een mooiere wereld toch?

470
00:16:18,170 --> 00:16:20,310
Nou, ik ben in de eerste plaats altijd

471
00:16:20,310 --> 00:16:20,950
heel erg dokter.

472
00:16:21,130 --> 00:16:22,950
En een dokter stelt altijd eerst een diagnose.

473
00:16:23,150 --> 00:16:24,610
Anders weet je niet wat je moet behandelen.

474
00:16:25,070 --> 00:16:26,230
En je moet ook eens zijn over die

475
00:16:26,230 --> 00:16:26,650
diagnose.

476
00:16:28,210 --> 00:16:30,870
En nou, even een poging.

477
00:16:31,890 --> 00:16:32,970
Wat is het probleem?

478
00:16:33,210 --> 00:16:34,090
Wat is het probleem?

479
00:16:34,410 --> 00:16:36,390
Zoals Dirk de Wachter, mijn Vlaamse collega, zegt.

480
00:16:36,470 --> 00:16:37,570
Ikker gesamenleving.

481
00:16:37,790 --> 00:16:40,630
Het hyper-individualisme sinds de jaren 60, 70

482
00:16:40,630 --> 00:16:41,990
eeuw van de vorige eeuw.

483
00:16:42,150 --> 00:16:44,370
Is dat individu natuurlijk op een voetstuk gezet.

484
00:16:44,890 --> 00:16:47,870
Na de verschrikkingen van de holocaust als uitkomst

485
00:16:47,870 --> 00:16:49,190
van bepaalde ontwikkelingen.

486
00:16:50,850 --> 00:16:52,790
En dat was denk ik ook nodig en

487
00:16:52,790 --> 00:16:52,990
goed.

488
00:16:53,110 --> 00:16:54,810
Maar ik denk dat we voorbij een optimum

489
00:16:54,810 --> 00:16:56,070
zijn geschoten inmiddels.

490
00:16:56,230 --> 00:17:01,310
Waarbij dat doorgeschoten individualisme gewoon te wezensvreemd is

491
00:17:01,310 --> 00:17:02,510
voor de soort die we zijn.

492
00:17:03,470 --> 00:17:06,490
Het is nu echt een verzameling losgezongen individuen.

493
00:17:06,770 --> 00:17:10,650
Die eigenlijk ten koste van elkaar enorm succesvol

494
00:17:10,650 --> 00:17:11,650
en gelukkig moeten zijn.

495
00:17:11,950 --> 00:17:12,849
Zo'n soort plicht.

496
00:17:12,849 --> 00:17:15,890
Van wie zegt dat dat zo moet dan?

497
00:17:17,490 --> 00:17:21,010
Ook wij leven vanuit een bepaalde ideologie.

498
00:17:21,270 --> 00:17:22,750
En dat is allemaal niet zo expliciet.

499
00:17:23,270 --> 00:17:25,390
Maar we hebben natuurlijk een heel financieel gestuurde

500
00:17:25,390 --> 00:17:25,829
wereld.

501
00:17:26,690 --> 00:17:28,050
Sinds de jaren 80.

502
00:17:28,330 --> 00:17:29,290
Thatcher, Reagan.

503
00:17:30,530 --> 00:17:32,190
Sommigen noemen het het neoliberalisme.

504
00:17:32,310 --> 00:17:33,630
Daar kan je natuurlijk over twisten over die

505
00:17:33,630 --> 00:17:33,890
term.

506
00:17:34,470 --> 00:17:37,550
Maar ik denk dat geld tevreden houden van

507
00:17:37,550 --> 00:17:40,350
de aandeelhouders enorm bepalend en sturend is voor

508
00:17:40,350 --> 00:17:41,310
deze samenleving.

509
00:17:41,310 --> 00:17:43,650
En dat is formeel natuurlijk niet een ideologie.

510
00:17:44,410 --> 00:17:46,430
Maar waarom zouden wij niet vanuit een ideologie

511
00:17:46,430 --> 00:17:48,090
leven als de hele wereld dat wel doet?

512
00:17:48,590 --> 00:17:49,910
Dus dat is hoe ik daarnaar kijk.

513
00:17:51,590 --> 00:17:53,130
En al die ikjes.

514
00:17:54,470 --> 00:17:56,650
Wat ik zeg, dat past niet bij het

515
00:17:56,650 --> 00:17:57,850
DNA van onze soort.

516
00:17:57,990 --> 00:17:59,270
We zijn tribale wezens.

517
00:17:59,390 --> 00:18:02,070
We hebben altijd overleefd in tribes, in groepen.

518
00:18:02,470 --> 00:18:03,690
We moesten samenwerken.

519
00:18:03,850 --> 00:18:06,590
We hebben niet voor niks het vermogen tot

520
00:18:06,590 --> 00:18:07,110
empathie.

521
00:18:07,190 --> 00:18:08,690
Om razendsnel te kunnen zien wat er bij

522
00:18:08,690 --> 00:18:09,450
de ander gebeurt.

523
00:18:09,450 --> 00:18:12,110
Om gevaarsnel te kunnen communiceren zonder dat je

524
00:18:12,110 --> 00:18:13,390
daar enorm over hoeft te praten.

525
00:18:14,810 --> 00:18:18,370
En die groepsdieren die wij zijn, die nu

526
00:18:18,370 --> 00:18:21,290
opeens allemaal losgezongen individuen zijn geworden.

527
00:18:22,150 --> 00:18:23,670
Ja, voorbij een bepaald optimum.

528
00:18:23,890 --> 00:18:25,590
Want ik idealiseer niet de groep.

529
00:18:25,790 --> 00:18:27,650
En ik denk dat een curse life ook

530
00:18:27,650 --> 00:18:30,450
heel klaustrofobisch kan zijn van een religieuze community.

531
00:18:31,310 --> 00:18:33,850
Maar dit is wel heel ver verwijderd van

532
00:18:33,850 --> 00:18:34,390
wie we zijn.

533
00:18:35,470 --> 00:18:38,470
Tegelijkertijd, om hoopvol te zijn, denk ik dat

534
00:18:38,470 --> 00:18:39,950
er ook heel veel mogelijkheden in zitten.

535
00:18:40,570 --> 00:18:43,910
Namelijk, jij en ik als individu kunnen op

536
00:18:43,910 --> 00:18:47,250
ons eigen niveau, binnen onze eigen bandbreedte, elke

537
00:18:47,250 --> 00:18:48,530
dag opnieuw het juiste doen.

538
00:18:49,130 --> 00:18:50,630
En dat vind ik wel heel erg mooi.

539
00:18:52,450 --> 00:18:54,410
Ja, het is toch niet zo dat iedereen

540
00:18:54,410 --> 00:18:55,990
alleen maar met zichzelf bezig is.

541
00:18:56,490 --> 00:18:58,310
Je hebt toch vrienden, je hebt toch kennissen,

542
00:18:58,450 --> 00:18:59,670
je hebt toch familie.

543
00:19:00,290 --> 00:19:02,910
We zijn toch niet alleen maar helemaal solo

544
00:19:02,910 --> 00:19:03,630
op onszelf.

545
00:19:03,630 --> 00:19:06,110
Zo wordt het ook weleens geschetst in deze

546
00:19:06,110 --> 00:19:06,390
tijd.

547
00:19:06,610 --> 00:19:10,330
Maar ik zie jongeren met elkaar leuke dingen

548
00:19:10,330 --> 00:19:10,590
doen.

549
00:19:11,130 --> 00:19:12,750
We hebben toch sportverenigingen.

550
00:19:14,130 --> 00:19:14,950
Weet je, het is toch niet dat we

551
00:19:14,950 --> 00:19:17,150
helemaal geïsoleerd op onszelf zitten, dat dat het

552
00:19:17,150 --> 00:19:17,710
probleem is?

553
00:19:19,270 --> 00:19:23,210
Nee, maar ik denk dat het vermogen om

554
00:19:23,210 --> 00:19:27,230
onszelf te overstijgen, dat dat wel heel erg

555
00:19:27,230 --> 00:19:27,910
is afgenomen.

556
00:19:28,350 --> 00:19:31,790
En niet meer een vanzelfsprekend iets is in

557
00:19:31,790 --> 00:19:32,930
het contact met de ander.

558
00:19:33,630 --> 00:19:35,470
Dus we zijn, zoals ik dat altijd maar

559
00:19:35,470 --> 00:19:37,350
een beetje probeer te zien, een soort glazen

560
00:19:37,350 --> 00:19:38,150
knikkers geworden.

561
00:19:38,290 --> 00:19:41,170
Helemaal perfect rond als individu.

562
00:19:41,250 --> 00:19:43,370
Terwijl om te verbinden met elkaar of om

563
00:19:43,370 --> 00:19:46,930
jezelf te overstijgen voor iets groters, iets hogers,

564
00:19:47,430 --> 00:19:49,230
moet je wel iets van dat ikkige inleveren.

565
00:19:49,310 --> 00:19:49,950
Anders lukt dat niet.

566
00:19:50,530 --> 00:19:52,190
Dus die knikker kan niet helemaal rond zijn,

567
00:19:52,250 --> 00:19:54,290
want anders kan die niet verbinden of overstijgen.

568
00:19:54,590 --> 00:19:56,350
Ja, wat je net zei, vond ik wel

569
00:19:56,350 --> 00:19:56,610
mooi.

570
00:19:57,030 --> 00:19:59,210
Vanuit je doktersvisie dat je zegt van ja,

571
00:19:59,230 --> 00:20:00,470
wat is nou eigenlijk het probleem?

572
00:20:00,470 --> 00:20:04,510
Voordat ik kan bepalen wat ik moet voorschrijven

573
00:20:04,510 --> 00:20:05,350
voor een oplossing.

574
00:20:07,610 --> 00:20:10,210
Wat zijn, denk je, de kernproblemen die we

575
00:20:10,210 --> 00:20:11,650
ervaren nu in onze tijd?

576
00:20:14,030 --> 00:20:16,270
Ik kijk altijd heel graag naar de oertijd.

577
00:20:16,450 --> 00:20:18,010
Hoe ons brein gewired is.

578
00:20:18,550 --> 00:20:20,850
Waar we gelukstofjes door krijgen, waardoor niet.

579
00:20:21,410 --> 00:20:23,690
Wat schadelijk is, wat juist heel goed is.

580
00:20:24,290 --> 00:20:26,290
En dan kom ik toch terug op die

581
00:20:26,290 --> 00:20:28,530
sociale verbintenis.

582
00:20:29,910 --> 00:20:32,750
En de afwezigheid daarvan, die eenzaamheid die veel

583
00:20:32,750 --> 00:20:33,490
mensen ervaren.

584
00:20:33,790 --> 00:20:34,730
Het gebrek aan verbinding.

585
00:20:35,150 --> 00:20:36,310
Ik heb ook wel moeite hoor met het

586
00:20:36,310 --> 00:20:38,310
v-woord verbinding, want iedereen heeft het erover.

587
00:20:40,250 --> 00:20:42,930
Maar die eenzaamheid die zo ongelooflijk ongezond is.

588
00:20:43,870 --> 00:20:46,990
Je zou kunnen zeggen soms bijna ongezonder dan

589
00:20:46,990 --> 00:20:48,610
een pakje sigaretten roken per dag.

590
00:20:48,990 --> 00:20:50,010
En dat is niet omdat je dat met

591
00:20:50,010 --> 00:20:52,790
een opgeheven vingertje vindt, als een soort dominee.

592
00:20:53,190 --> 00:20:55,130
Maar gewoon omdat we hebben dat oerbrein nog

593
00:20:55,130 --> 00:20:55,410
steeds.

594
00:20:55,490 --> 00:20:56,690
Daar is niet zoveel veranderd.

595
00:20:56,690 --> 00:21:00,530
Alleen die leefstijl, die samenleving, die context van

596
00:21:00,530 --> 00:21:01,270
dat individu.

597
00:21:01,390 --> 00:21:03,770
Die is zo bizar bijna geworden.

598
00:21:04,790 --> 00:21:07,430
In je eentje drie hoog vijf achter ontzettend

599
00:21:07,430 --> 00:21:08,410
gelukkig moeten zijn.

600
00:21:08,830 --> 00:21:10,450
Dat past helemaal niet bij onze soort.

601
00:21:10,530 --> 00:21:11,870
Van wie moet dat dan?

602
00:21:12,930 --> 00:21:16,370
Nou dat is niet een wie.

603
00:21:16,610 --> 00:21:19,350
Maar dat is natuurlijk een ontwikkeling, een tendens.

604
00:21:21,030 --> 00:21:22,850
Maar denk je dat veel mensen dat zo

605
00:21:22,850 --> 00:21:23,250
ervaren?

606
00:21:23,250 --> 00:21:24,890
Ik moet gelukkig zijn.

607
00:21:25,130 --> 00:21:27,450
Ik moet voldoen aan het plaatje wat er

608
00:21:27,450 --> 00:21:28,290
van mij verwacht wordt.

609
00:21:28,890 --> 00:21:31,450
Ik denk dat veel mensen daar wel gevoelig

610
00:21:31,450 --> 00:21:31,910
voor zijn.

611
00:21:32,450 --> 00:21:35,510
En als je natuurlijk 24-7 wordt gebombardeerd

612
00:21:35,510 --> 00:21:37,570
door dat perfecte plaatje.

613
00:21:37,730 --> 00:21:40,510
Via sociale media, je telefoon.

614
00:21:42,050 --> 00:21:43,690
Dan is dat natuurlijk heel lastig.

615
00:21:43,790 --> 00:21:46,910
Zeker omdat dat oerbrein ook gevoelig is voor

616
00:21:46,910 --> 00:21:47,730
sociale druk.

617
00:21:48,550 --> 00:21:50,410
Gevoelig is voor korte termijnbeloning.

618
00:21:51,070 --> 00:21:52,450
Gevoelig is voor ophef.

619
00:21:52,450 --> 00:21:53,730
Zo zal het dan wel moeten.

620
00:21:53,890 --> 00:21:55,350
Dit is waarschijnlijk wat iedereen voelt.

621
00:21:55,450 --> 00:21:56,730
Daar moet ik dan blijkbaar ook iets hebben.

622
00:21:57,170 --> 00:21:58,790
Dus daar komt dat oerbrein weer om de

623
00:21:58,790 --> 00:21:59,270
hoek kijken.

624
00:21:59,790 --> 00:22:01,870
Als de hele tribe iets vindt en jij

625
00:22:01,870 --> 00:22:02,510
vindt dat niet.

626
00:22:02,990 --> 00:22:03,910
Ja dat is natuurlijk heel riscant.

627
00:22:04,010 --> 00:22:05,190
Want in je eentje overleef je niet.

628
00:22:05,450 --> 00:22:09,490
Dus al die hele primitieve mechanismen.

629
00:22:09,510 --> 00:22:12,030
Waarbij ik primitief als soort, nou ja, niet

630
00:22:12,030 --> 00:22:12,990
negatief bedoel.

631
00:22:13,830 --> 00:22:16,070
Die zijn in deze tijd wel heel link.

632
00:22:17,250 --> 00:22:18,330
Heb jij daar last van?

633
00:22:18,650 --> 00:22:19,230
Ja, tuurlijk.

634
00:22:20,310 --> 00:22:20,670
Hoe dan?

635
00:22:21,310 --> 00:22:24,470
Nou, als ik niet heel gedisciplineerd mijn eigen

636
00:22:24,470 --> 00:22:27,470
mentale schijf van vijf respecteer.

637
00:22:28,090 --> 00:22:30,790
Dan word ik geleefd door die telefoon.

638
00:22:31,190 --> 00:22:32,110
Dan word ik onzeker.

639
00:22:32,150 --> 00:22:33,010
Dan ga ik twijfelen.

640
00:22:33,190 --> 00:22:34,310
Dan krijg ik paniek aanvallen.

641
00:22:34,870 --> 00:22:36,430
Dan word ik somber.

642
00:22:36,590 --> 00:22:38,770
Dus ik weet heel goed waarom ik mijn

643
00:22:38,770 --> 00:22:40,010
handleiding goed moet volgen.

644
00:22:40,090 --> 00:22:42,770
Want als ik dat niet doe, dan ben

645
00:22:42,770 --> 00:22:43,470
ik heel kwetsbaar.

646
00:22:43,490 --> 00:22:45,050
Je hebt hem geschreven voor jezelf eigenlijk.

647
00:22:45,210 --> 00:22:47,230
Nou ja, ik schrijf eigenlijk alles altijd vanuit

648
00:22:47,230 --> 00:22:47,570
mezelf.

649
00:22:49,210 --> 00:22:50,170
Paniek aanvallen.

650
00:22:50,530 --> 00:22:52,110
Ik kan me dat bij jou niet voorstellen.

651
00:22:52,350 --> 00:22:53,870
Jawel, ik ben daar kwetsbaar voor.

652
00:22:53,970 --> 00:22:54,730
Het zit ook in mijn familie.

653
00:22:54,930 --> 00:22:57,210
Dus die handleiding heb ik door schade en

654
00:22:57,210 --> 00:22:58,950
schande ook geleerd hoe belangrijk die is.

655
00:22:59,070 --> 00:23:00,190
En wat er gebeurt als je het niet

656
00:23:00,190 --> 00:23:00,410
doet.

657
00:23:02,350 --> 00:23:04,370
Poeiend, want op mij kom je overigens een

658
00:23:04,370 --> 00:23:05,950
hele krachtige vrouw, weet je wel.

659
00:23:06,050 --> 00:23:07,470
Jij bepaalt, zo gaat het.

660
00:23:07,530 --> 00:23:08,870
Ik trek me niks aan van wat de

661
00:23:08,870 --> 00:23:09,970
rest van de wereld van mij vindt.

662
00:23:10,090 --> 00:23:11,730
Nu, dat was misschien vroeger anders.

663
00:23:12,550 --> 00:23:14,330
Als jij natuurlijk heel sterk gewoon in je

664
00:23:14,330 --> 00:23:14,850
schoenen staat.

665
00:23:14,970 --> 00:23:16,690
Je staat in het middelpunt van je leven.

666
00:23:16,790 --> 00:23:17,530
Je staat in je kracht.

667
00:23:17,530 --> 00:23:18,970
Heb je daar toch allemaal niet zo last

668
00:23:18,970 --> 00:23:20,690
van wat anderen van je vinden en denken?

669
00:23:20,830 --> 00:23:21,570
En wat de tribe doet?

670
00:23:21,910 --> 00:23:23,050
Het vraagt wel onderhoud.

671
00:23:23,370 --> 00:23:26,810
En als ik niet heel gedisciplineerd ben, dan

672
00:23:26,810 --> 00:23:28,350
is het gewoon alles of niks.

673
00:23:28,430 --> 00:23:29,130
En dan is het niks.

674
00:23:29,270 --> 00:23:31,990
En dan ben ik echt wel een hele

675
00:23:31,990 --> 00:23:32,730
andere versie van mezelf.

676
00:23:32,750 --> 00:23:34,950
En die discipline is keuzes maken voor jezelf.

677
00:23:35,070 --> 00:23:36,170
Afspraken maken met jezelf.

678
00:23:36,250 --> 00:23:37,010
Je daaraan houden.

679
00:23:37,650 --> 00:23:39,930
En dat is voor veel mensen, denk ik,

680
00:23:40,030 --> 00:23:40,910
niet zo eenvoudig.

681
00:23:41,370 --> 00:23:41,730
Klopt.

682
00:23:41,870 --> 00:23:43,570
En dat is namelijk ook niet heel sexy.

683
00:23:43,950 --> 00:23:45,510
En dat is gewoon elke dag heel braaf

684
00:23:45,510 --> 00:23:45,810
zijn.

685
00:23:46,370 --> 00:23:47,990
En misschien af en toe een keer niet.

686
00:23:48,510 --> 00:23:50,850
Maar de meeste tijd wel braaf zijn.

687
00:23:52,470 --> 00:23:54,250
Waarom hebben zoveel mensen daar moeite mee?

688
00:23:55,050 --> 00:23:56,970
Nou, omdat het ons ook niet makkelijk wordt

689
00:23:56,970 --> 00:23:58,010
gemaakt in deze tijd.

690
00:23:58,210 --> 00:23:59,230
Je zei het net zelf.

691
00:23:59,290 --> 00:24:00,590
Het hoeft toch dan niet makkelijk te zijn?

692
00:24:00,870 --> 00:24:01,510
Ik wil winnen.

693
00:24:01,930 --> 00:24:02,770
Ik wil winnen.

694
00:24:03,130 --> 00:24:04,070
Dan moet ik trainen.

695
00:24:04,170 --> 00:24:05,070
En dan zegt mijn trainer, moet je hard

696
00:24:05,070 --> 00:24:05,370
trainen.

697
00:24:05,430 --> 00:24:06,430
Als je wil winnen, moet je trainen.

698
00:24:06,790 --> 00:24:07,930
Moet je je leefstijl aanpassen.

699
00:24:08,050 --> 00:24:09,150
Moet je vroeg naar bed eten.

700
00:24:09,250 --> 00:24:10,370
Dit mag wel, dat moet.

701
00:24:10,950 --> 00:24:12,550
Als ik dat wil, kies ik daarvoor.

702
00:24:12,630 --> 00:24:13,450
Dat is dan mijn discipline.

703
00:24:13,450 --> 00:24:15,210
Als iemand anders dan tegen mij zegt, ja,

704
00:24:15,290 --> 00:24:15,890
dat wil ik ook.

705
00:24:15,950 --> 00:24:17,090
Zegt, dan moet je doen wat ik doe.

706
00:24:17,890 --> 00:24:21,910
Maar niet iedereen is gezegend, dus aanstekers, met

707
00:24:21,910 --> 00:24:23,830
een bepaalde mate van impulscontrole.

708
00:24:24,050 --> 00:24:26,530
Met misschien wat minder verslavingsgevoeligheid.

709
00:24:26,930 --> 00:24:29,450
Met misschien sociaal-economisch wat meer mogelijkheden.

710
00:24:29,870 --> 00:24:32,050
Als ik een bijstandsmoeder ben met drie kinderen

711
00:24:32,050 --> 00:24:33,530
en pa is al lang uit beeld.

712
00:24:33,630 --> 00:24:36,190
En ik ben heel gevoelig voor alcoholverslaving.

713
00:24:36,430 --> 00:24:37,910
En ik zit in een buurt met alleen

714
00:24:37,910 --> 00:24:39,030
maar overlast en gedoe.

715
00:24:39,710 --> 00:24:41,910
Oh my goodness, hoe moet ik dat dan

716
00:24:41,910 --> 00:24:43,010
doen, die mentale schijf?

717
00:24:43,450 --> 00:24:45,450
Maar dan is dus de omgeving waarin je

718
00:24:45,450 --> 00:24:46,910
bevindt heel belangrijk.

719
00:24:46,990 --> 00:24:48,370
Die heeft heel veel impact op jou.

720
00:24:50,530 --> 00:24:51,810
En dat is eigenlijk altijd zo.

721
00:24:51,890 --> 00:24:54,790
Vanaf onze geboorte is wat er van buiten

722
00:24:54,790 --> 00:24:55,110
komt.

723
00:24:55,150 --> 00:24:58,270
Heeft heel veel impact op eigenlijk het programma

724
00:24:58,270 --> 00:24:59,210
zoals jij wordt geschreven.

725
00:24:59,530 --> 00:25:00,550
En hoe je wordt, wie je wordt.

726
00:25:00,750 --> 00:25:02,010
Hoe het wordt afgedraaid, inderdaad, het programma.

727
00:25:02,090 --> 00:25:03,090
Dus dat vind ik ook het mooie aan

728
00:25:03,090 --> 00:25:03,510
mijn vak.

729
00:25:03,570 --> 00:25:04,370
Dat vind ik heel spannend.

730
00:25:04,790 --> 00:25:06,310
Het is niet alleen dat individu.

731
00:25:06,410 --> 00:25:07,390
Het is die wisselwerking.

732
00:25:07,510 --> 00:25:09,170
Het is die dans tussen het individu en

733
00:25:09,170 --> 00:25:09,810
die context.

734
00:25:10,810 --> 00:25:12,350
Welke patronen versterkt worden.

735
00:25:12,350 --> 00:25:14,250
Of juist niet op gloei komen.

736
00:25:14,570 --> 00:25:16,490
Jim Rohn zei altijd, je wordt het gemiddelde

737
00:25:16,490 --> 00:25:17,650
van de vijf mensen met wie je het

738
00:25:17,650 --> 00:25:18,770
meeste omgaat.

739
00:25:20,330 --> 00:25:21,910
Ik durf niet te zeggen, ik geloof erin.

740
00:25:22,030 --> 00:25:22,990
Ik weet dat dat zo is.

741
00:25:23,070 --> 00:25:23,990
Ik zie het gewoon gebeuren.

742
00:25:25,430 --> 00:25:26,670
Dat leg ik dan aan mensen uit.

743
00:25:26,790 --> 00:25:27,850
En dan zeggen mensen, ja, maar moet ik

744
00:25:27,850 --> 00:25:30,270
dan afscheid nemen van die mensen die blijkbaar

745
00:25:30,270 --> 00:25:31,130
niet goed voor me zijn?

746
00:25:31,230 --> 00:25:32,910
En dan zeg ik ja, dat is een

747
00:25:32,910 --> 00:25:33,210
keuze.

748
00:25:33,350 --> 00:25:35,270
Maar als jij dus wil veranderen en je

749
00:25:35,270 --> 00:25:38,870
wilt niet meer in dat omveld zitten met

750
00:25:38,870 --> 00:25:41,690
mensen die heel veel drinken en heel veel

751
00:25:41,690 --> 00:25:44,490
roken en weinig perspectief hebben.

752
00:25:44,810 --> 00:25:46,070
En niet alleen omdat ze in een moeilijke

753
00:25:46,070 --> 00:25:48,350
situatie zitten, maar omdat ze niet kiezen voor

754
00:25:48,350 --> 00:25:49,690
iets anders als er een keuze is.

755
00:25:50,090 --> 00:25:51,650
Want ik denk dat mensen vaker een keuze

756
00:25:51,650 --> 00:25:53,730
hebben dan ze zelf doorhebben of denken.

757
00:25:55,230 --> 00:25:56,070
En dan zeg ik ja, dan moet je

758
00:25:56,070 --> 00:25:59,410
dus, dan moet je proberen jezelf daaruit te

759
00:25:59,410 --> 00:26:02,450
worstelen en een nieuwe omgeving te creëren.

760
00:26:02,570 --> 00:26:04,350
Nieuwe vrienden, nieuwe mensen om je heen.

761
00:26:05,350 --> 00:26:07,190
Ik merk dat heel veel mensen, ik durf

762
00:26:07,190 --> 00:26:09,030
bijna te zeggen, bijna iedereen, niet iedereen, maar

763
00:26:09,030 --> 00:26:12,010
heel veel mensen, geen afscheid willen nemen van

764
00:26:12,010 --> 00:26:13,070
hun omgeving.

765
00:26:13,430 --> 00:26:14,590
Nou ja, en dat is denk ik een

766
00:26:14,590 --> 00:26:16,270
terecht punt.

767
00:26:16,910 --> 00:26:20,030
En ook het gevolg van een tijdgeest waarin

768
00:26:20,030 --> 00:26:23,150
alles moet kunnen, maakbaar is enzovoort.

769
00:26:23,810 --> 00:26:25,050
En lastige keuzes.

770
00:26:25,190 --> 00:26:26,570
Het is of dit of dat.

771
00:26:27,090 --> 00:26:29,870
Dat we dat een beetje weg swipen soms.

772
00:26:30,410 --> 00:26:32,310
Want ik denk dat je volstrekt gelijk hebt.

773
00:26:33,030 --> 00:26:34,670
Wil je ook meer rust in je hoofd?

774
00:26:35,290 --> 00:26:36,770
Mag ik je dan uitnodigen om het gewoon

775
00:26:36,770 --> 00:26:38,150
eens een week te proberen?

776
00:26:38,620 --> 00:26:40,550
In de Meditation Moments app vind je meer

777
00:26:40,550 --> 00:26:46,470
dan 700 geleide meditaties, ademhalingsoefeningen, muziek, affirmaties,

778
00:26:46,790 --> 00:26:49,410
slaapverhalen, yoga en flow sessies en nog veel

779
00:26:49,410 --> 00:26:49,710
meer.

780
00:26:50,150 --> 00:26:52,250
Alles om meer rust te ervaren in je

781
00:26:52,250 --> 00:26:53,630
hoofd en in je leven.

782
00:26:54,250 --> 00:26:55,890
Download de app gratis in de App Store

783
00:26:55,890 --> 00:26:58,950
of Google Play of ga naar meditationmoments.nl

784
00:26:58,950 --> 00:27:02,390
slash podcast en probeer de premium versie 7

785
00:27:02,390 --> 00:27:04,050
dagen helemaal gratis.

786
00:27:06,340 --> 00:27:09,860
Ik heb een vriend en die loopt en

787
00:27:09,860 --> 00:27:10,420
die loopt hard.

788
00:27:11,160 --> 00:27:13,120
En ik was ongezond aan het leven.

789
00:27:13,240 --> 00:27:14,140
Het ging helemaal niet goed met mij.

790
00:27:14,220 --> 00:27:15,660
Toen zei je je moet gaan sporten.

791
00:27:15,760 --> 00:27:16,860
Ging met hem meelopen.

792
00:27:17,400 --> 00:27:18,600
Je voelt hem al aankomen.

793
00:27:18,980 --> 00:27:20,900
Die jongen loopt marathons, dus ik ging meelopen.

794
00:27:20,960 --> 00:27:21,980
Ik kon hem niet bijhouden.

795
00:27:22,400 --> 00:27:24,080
Hij hield het een paar dagen vol en

796
00:27:24,080 --> 00:27:26,560
ik zag en ik voelde dat hij moest

797
00:27:26,560 --> 00:27:28,680
afremmen om bij mij te blijven.

798
00:27:29,020 --> 00:27:30,700
En dat vond ik uiteindelijk een mooie metafoor.

799
00:27:30,780 --> 00:27:32,240
En toen dacht ik nee, ik moet hem

800
00:27:32,240 --> 00:27:32,940
loslaten.

801
00:27:32,940 --> 00:27:36,140
Hij moet mij loslaten, zodat hij zijn potentieel

802
00:27:36,140 --> 00:27:36,620
kan leven.

803
00:27:36,800 --> 00:27:38,400
En ik moet gewoon op een ander niveau

804
00:27:38,400 --> 00:27:38,780
beginnen.

805
00:27:39,400 --> 00:27:42,000
Dus als je dat dan zo bekijkt, zul

806
00:27:42,000 --> 00:27:43,020
je af en toe naar de mensen om

807
00:27:43,020 --> 00:27:44,320
je heen moeten kijken van joh, ik moet

808
00:27:44,320 --> 00:27:47,100
jou misschien loslaten ten gunste van jou, maar

809
00:27:47,100 --> 00:27:47,840
ook voor mezelf.

810
00:27:48,280 --> 00:27:49,540
Dat ik mezelf kan ontwikkelen.

811
00:27:51,620 --> 00:27:53,120
Zie je dit soort dingen?

812
00:27:53,320 --> 00:27:54,780
Ik weet niet in je praktijk.

813
00:27:55,780 --> 00:27:58,440
In situaties dat je ziet dat mensen eigenlijk

814
00:27:58,440 --> 00:28:01,500
vast blijven zitten in misschien wel relaties.

815
00:28:02,380 --> 00:28:04,840
Waarvan jij op afstand kan zien van doe

816
00:28:04,840 --> 00:28:05,540
dat nou niet.

817
00:28:06,100 --> 00:28:07,680
Nou ja, dat gaat natuurlijk over patronen.

818
00:28:08,120 --> 00:28:09,720
En die patronen worden heel vroeg in je

819
00:28:09,720 --> 00:28:12,360
leven al aangelegd of gevormd door de hechting

820
00:28:12,360 --> 00:28:14,940
met je sleutelfiguren, je ouders meestal.

821
00:28:15,920 --> 00:28:20,060
En daarin wordt eigenlijk de blauw druk gelegd

822
00:28:20,060 --> 00:28:21,540
voor wie jij later wordt.

823
00:28:22,600 --> 00:28:26,120
Opvoeding, aanleg, combinatie daarvan, interactie daartussen, de

824
00:28:26,120 --> 00:28:28,780
omstandigheden, wat je meemaakt, hoe je daarop reageert.

825
00:28:28,780 --> 00:28:32,360
Het is natuurlijk eigenlijk een soort uitermate complex

826
00:28:32,360 --> 00:28:35,960
determinisme wat uiteindelijk bepaalt hoe jij reageert op

827
00:28:35,960 --> 00:28:36,060
dit moment op.

828
00:28:36,060 --> 00:28:37,140
Wat is dat, determinisme?

829
00:28:38,400 --> 00:28:39,660
Ja, dat is natuurlijk eigenlijk een beetje uit

830
00:28:39,660 --> 00:28:41,280
de gereformeerde kerk, of je wel of niet

831
00:28:41,280 --> 00:28:42,640
voorbestemd bent voor de hemel.

832
00:28:43,080 --> 00:28:44,620
En dat hangt dan af van je gedrag

833
00:28:44,620 --> 00:28:45,940
op aarde en hoe zondig en weet ik

834
00:28:45,940 --> 00:28:46,360
veel wat allemaal.

835
00:28:46,520 --> 00:28:47,680
Of nee, dat god je dan wel of

836
00:28:47,680 --> 00:28:48,560
niet gehoepen zou hebben.

837
00:28:49,460 --> 00:28:52,280
Maar als je een supercomputer zou hebben, dan

838
00:28:52,280 --> 00:28:55,200
kan je voorspellen op basis van jouw aanleg,

839
00:28:55,200 --> 00:28:58,520
biologische aanleg, in combinatie met alle omgevingsfactoren waar

840
00:28:58,520 --> 00:29:01,700
je mee te maken krijgt, hoe jij na

841
00:29:01,700 --> 00:29:05,180
twintig jaar reageert op een bepaalde omstandigheid of

842
00:29:05,180 --> 00:29:06,100
waar je terechtkomt.

843
00:29:06,500 --> 00:29:08,520
Dat is natuurlijk een hele complexe vorm van

844
00:29:08,520 --> 00:29:08,980
wiskunde.

845
00:29:11,180 --> 00:29:14,620
En die patronen die dus in die eerste

846
00:29:14,620 --> 00:29:17,680
jaren worden aangelegd, die bepalen, en dat zie

847
00:29:17,680 --> 00:29:20,060
ik bij patiënten natuurlijk ook altijd, hoe jij

848
00:29:20,060 --> 00:29:21,760
met jezelf en de wereld om hebt leren

849
00:29:21,760 --> 00:29:22,080
gaan.

850
00:29:22,080 --> 00:29:23,860
En als je in het hier en nu

851
00:29:23,860 --> 00:29:27,640
tegen zaken aanloopt, herhaaldelijk, dan zijn dat vaak

852
00:29:27,640 --> 00:29:29,260
die oude patronen van ik ben het niet

853
00:29:29,260 --> 00:29:30,780
waard om en als het goed gaat, ga

854
00:29:30,780 --> 00:29:32,400
ik het saboteren, want ik heb nooit geleerd

855
00:29:32,400 --> 00:29:33,140
dat ik er mag zijn.

856
00:29:33,800 --> 00:29:35,760
En dat is natuurlijk heel fascinerend om daar

857
00:29:35,760 --> 00:29:36,660
zicht op te krijgen.

858
00:29:37,160 --> 00:29:39,300
En zeker in relaties zie je dat heel

859
00:29:39,300 --> 00:29:40,580
prominent naar voren komen.

860
00:29:40,880 --> 00:29:42,480
Ja, overtuigingen zijn het, hè?

861
00:29:43,740 --> 00:29:46,160
Ja, assumpties, basisovertuigingen.

862
00:29:47,380 --> 00:29:48,920
Er zijn allerlei termen voor, ja.

863
00:29:48,960 --> 00:29:50,540
Limiting beliefs noemen ze het ook wel eens.

864
00:29:51,200 --> 00:29:52,900
Tegelijkertijd is het nooit goed of slecht en

865
00:29:52,900 --> 00:29:54,420
heeft het je vaak ook iets gebracht.

866
00:29:55,040 --> 00:29:58,660
Alleen de bijwerkingen, die kunnen soms storend zijn.

867
00:29:59,120 --> 00:30:01,580
Of het wordt tijd soms om voor een

868
00:30:01,580 --> 00:30:04,120
mentale APK, zoals ik dat altijd noem, om

869
00:30:04,120 --> 00:30:04,720
te updaten.

870
00:30:04,860 --> 00:30:06,300
Klopt dit patroon nou nog steeds?

871
00:30:06,680 --> 00:30:08,880
Of ben ik een soort rat in een

872
00:30:08,880 --> 00:30:11,220
molentje wat zichzelf daarmee eigenlijk tegenhoudt?

873
00:30:12,080 --> 00:30:15,280
Veel mensen, ik wil niet zeggen dat iedereen

874
00:30:15,280 --> 00:30:17,080
een please is, maar veel mensen vinden het

875
00:30:17,080 --> 00:30:18,280
moeilijk om nee te zeggen.

876
00:30:18,940 --> 00:30:21,940
En willen altijd nog een beetje waardering en

877
00:30:21,940 --> 00:30:22,460
herkenning.

878
00:30:22,960 --> 00:30:24,060
En willen gezien worden.

879
00:30:25,400 --> 00:30:28,520
Dat beperkt heel veel mensen in zichzelf blijven.

880
00:30:29,820 --> 00:30:31,560
Want daardoor ga je dingen doen die je

881
00:30:31,560 --> 00:30:32,580
eigenlijk niet zou willen doen.

882
00:30:32,680 --> 00:30:34,360
Om die ander maar niet teleur te stellen

883
00:30:34,360 --> 00:30:34,660
misschien.

884
00:30:35,380 --> 00:30:37,300
Dus je gaat gedrag vertonen wat eigenlijk niet

885
00:30:37,300 --> 00:30:38,260
heel erg bij jou past.

886
00:30:38,400 --> 00:30:39,800
Waardoor je zelf er van jezelf af komt

887
00:30:39,800 --> 00:30:41,040
te staan dat je jezelf verliest.

888
00:30:41,440 --> 00:30:42,400
Waarom doen mensen dat?

889
00:30:43,160 --> 00:30:45,300
Nou, ik vind dat ook wel een fenomeen

890
00:30:45,300 --> 00:30:47,180
wat te maken heeft met de tijd waarin

891
00:30:47,180 --> 00:30:47,580
we leven.

892
00:30:47,580 --> 00:30:48,880
Die ikkige samenleving.

893
00:30:52,160 --> 00:30:54,580
Want natuurlijk willen we allemaal gezien en gehoord

894
00:30:54,580 --> 00:30:54,940
worden.

895
00:30:55,160 --> 00:30:56,800
Dat heeft met ons bestaansrecht te maken.

896
00:30:56,900 --> 00:30:58,300
Dat heeft ook weer te maken met de

897
00:30:58,300 --> 00:30:59,860
kans op overleven in de groep.

898
00:30:59,980 --> 00:31:03,060
In vijandengebied moet je natuurlijk onderdeel zijn van.

899
00:31:03,820 --> 00:31:06,540
Maar de extreme variant in deze tijd.

900
00:31:06,740 --> 00:31:08,180
En als dat niet lukt dat je ziet

901
00:31:08,180 --> 00:31:09,640
dat mensen ook wel heel boos worden.

902
00:31:09,840 --> 00:31:10,680
Niet gezien worden.

903
00:31:10,760 --> 00:31:12,440
Heel boos kan dat maken.

904
00:31:12,900 --> 00:31:15,220
Heeft natuurlijk ook wel ermee te maken dat

905
00:31:15,220 --> 00:31:17,480
al die individuen moeten allemaal gezien.

906
00:31:17,480 --> 00:31:18,300
En gehoord worden.

907
00:31:19,620 --> 00:31:22,420
En nogmaals, ik idealiseer niet het verleden.

908
00:31:22,480 --> 00:31:24,340
Want we kunnen principeel er nooit naar terug.

909
00:31:24,780 --> 00:31:26,840
Maar in een tribe waar jij een rol

910
00:31:26,840 --> 00:31:28,260
en een positie en een plek hebt.

911
00:31:28,500 --> 00:31:30,080
Die veel vanzelfsprekender is.

912
00:31:30,880 --> 00:31:35,320
Is dat natuurlijk veel minder noodzakelijk.

913
00:31:35,840 --> 00:31:39,020
Dan in deze tijd als dat unieke individu.

914
00:31:39,100 --> 00:31:40,500
Wat fantastisch en geweldig moet zijn.

915
00:31:40,620 --> 00:31:41,920
Maar dat moet wel natuurlijk gezien en gehoord

916
00:31:41,920 --> 00:31:42,180
worden.

917
00:31:43,180 --> 00:31:44,380
Dus dat is ook ingewikkeld.

918
00:31:45,380 --> 00:31:48,040
Het oude dorp was redelijk zelfvoorzienend.

919
00:31:48,340 --> 00:31:49,180
We kochten bij elkaar.

920
00:31:49,360 --> 00:31:50,320
We zorgden voor elkaar.

921
00:31:50,960 --> 00:31:52,340
En we waren aardig tegen elkaar.

922
00:31:52,500 --> 00:31:53,580
En als er een conflict was.

923
00:31:53,680 --> 00:31:55,540
Dan was er de dorpsoudste of de pastoor.

924
00:31:57,220 --> 00:31:59,140
Die met die mensen in gesprek ging.

925
00:32:00,020 --> 00:32:01,960
Ik geloof nog steeds heel erg in zo

926
00:32:01,960 --> 00:32:03,060
'n kleine cel.

927
00:32:03,220 --> 00:32:03,560
Ik ook.

928
00:32:03,660 --> 00:32:04,400
Dan gaat het goed.

929
00:32:05,400 --> 00:32:07,600
Als die cellen groter worden zie je problemen

930
00:32:07,600 --> 00:32:07,720
komen.

931
00:32:07,800 --> 00:32:08,880
Die zie je ook in bedrijven.

932
00:32:09,220 --> 00:32:11,260
Ik weet ook de tijd dat ik bedrijven

933
00:32:11,260 --> 00:32:11,680
overnam.

934
00:32:12,040 --> 00:32:13,240
Een klein bedrijf dat ging goed.

935
00:32:13,240 --> 00:32:14,580
Kocht je vier bedrijven.

936
00:32:14,660 --> 00:32:15,440
Die zetten je bij elkaar.

937
00:32:15,600 --> 00:32:17,360
Nou dan was het echt serieus people management.

938
00:32:17,760 --> 00:32:18,820
Daar had ik geen verstand van.

939
00:32:18,920 --> 00:32:19,840
En dan ging het fout natuurlijk.

940
00:32:21,000 --> 00:32:23,140
Als je dan kijkt naar de wereld nu.

941
00:32:23,320 --> 00:32:24,360
Alle landen in Europa.

942
00:32:24,480 --> 00:32:26,740
En dan één hele grote Europa erboven.

943
00:32:27,500 --> 00:32:28,720
Is dat dan ook niet iets dat je

944
00:32:28,720 --> 00:32:28,880
denkt.

945
00:32:28,960 --> 00:32:29,840
Het is helemaal niet goed.

946
00:32:29,940 --> 00:32:31,260
We moeten misschien wel weer helemaal terug.

947
00:32:31,560 --> 00:32:33,620
Naar gewoon misschien wel provincies.

948
00:32:34,320 --> 00:32:35,820
150, 500 man.

949
00:32:35,920 --> 00:32:37,860
Dat is een beetje zo de omvang van

950
00:32:37,860 --> 00:32:38,580
de tribe.

951
00:32:38,640 --> 00:32:40,600
Die we aankunnen blijkbaar met dat oerbrein.

952
00:32:41,200 --> 00:32:43,360
En daar zie je natuurlijk ook mooie menselijke

953
00:32:43,360 --> 00:32:44,060
eigenschappen.

954
00:32:44,180 --> 00:32:45,100
Even heel gechargeerd.

955
00:32:45,180 --> 00:32:46,500
Want zo ideaal is het allemaal niet.

956
00:32:46,620 --> 00:32:46,880
Maar goed.

957
00:32:47,780 --> 00:32:49,360
Daar kijken mensen elkaar in de ogen.

958
00:32:49,940 --> 00:32:51,140
Dan zie je vertrouwen.

959
00:32:51,800 --> 00:32:53,920
En andersom als die schaal te groot wordt.

960
00:32:54,360 --> 00:32:55,600
Ja dat zie ik ook in de zorg.

961
00:32:55,780 --> 00:32:56,760
Zie je heel veel wantrouwen.

962
00:32:57,220 --> 00:32:58,740
En dan krijg je afvinklijstjes.

963
00:32:58,960 --> 00:33:00,700
En dan krijg je targets die mensen moeten

964
00:33:00,700 --> 00:33:01,060
halen.

965
00:33:01,140 --> 00:33:02,100
En hoepeltjes waar ze doorheen.

966
00:33:02,440 --> 00:33:03,560
Natuurlijk heel veel wantrouwen.

967
00:33:04,200 --> 00:33:06,180
En dat laat ons niet van onze mooiste

968
00:33:06,180 --> 00:33:06,680
kant zien.

969
00:33:07,280 --> 00:33:09,060
Wantrouwen is het woord van deze tijd.

970
00:33:09,180 --> 00:33:09,720
Op dit moment.

971
00:33:09,720 --> 00:33:10,780
Ja, ik denk wel.

972
00:33:11,040 --> 00:33:12,860
Hoe kunnen we dat nou omdraaien?

973
00:33:13,000 --> 00:33:14,400
Dat er weer vertrouwen komt in elkaar.

974
00:33:15,240 --> 00:33:17,780
Ik denk dat die schaalverkleining heel belangrijk daarin

975
00:33:17,780 --> 00:33:18,040
is.

976
00:33:18,180 --> 00:33:20,280
En dat we ook weer echt luisteren naar

977
00:33:20,280 --> 00:33:21,060
dat oerbrein.

978
00:33:21,160 --> 00:33:22,580
En wat dat oerbrein nodig heeft.

979
00:33:22,660 --> 00:33:24,220
Namelijk elkaar in de ogen kijken.

980
00:33:24,600 --> 00:33:26,840
Daadwerkelijke ontmoetingen in plaats van alleen maar online.

981
00:33:27,380 --> 00:33:29,240
We hebben nu natuurlijk twee werelden waar we

982
00:33:29,240 --> 00:33:30,180
ons toe moeten verhouden.

983
00:33:30,300 --> 00:33:31,420
Dat is de fysieke wereld.

984
00:33:31,540 --> 00:33:32,800
En die digitale wereld.

985
00:33:33,680 --> 00:33:35,620
En met name die digitale wereld.

986
00:33:35,680 --> 00:33:37,180
Die is zo onmetelijk groot.

987
00:33:37,840 --> 00:33:39,880
En zo onpersoonlijk op een bepaalde manier.

988
00:33:40,760 --> 00:33:42,360
Je kijkt elkaar niet in de ogen.

989
00:33:42,560 --> 00:33:44,120
Dat dorpsplein waar je het over had.

990
00:33:44,220 --> 00:33:45,980
Daar kwam je elkaar natuurlijk vroeger tegen.

991
00:33:46,640 --> 00:33:47,680
Even als metafoor.

992
00:33:47,960 --> 00:33:49,320
En dan laat je het wel uit je

993
00:33:49,320 --> 00:33:50,980
hoofd om iemand te belazeren.

994
00:33:51,100 --> 00:33:52,840
Want daar zit je dan weer zondag naast

995
00:33:52,840 --> 00:33:53,360
in de kerk.

996
00:33:53,760 --> 00:33:57,180
Dus dat disciplineert en dat reguleert natuurlijk heel

997
00:33:57,180 --> 00:33:57,540
anders.

998
00:33:57,720 --> 00:33:59,580
Dan wat we namelijk niet zien nu op

999
00:33:59,580 --> 00:34:00,060
internet.

1000
00:34:01,620 --> 00:34:04,680
En ik denk dat die schaalverkleining en die

1001
00:34:04,680 --> 00:34:05,460
lokaliteit.

1002
00:34:05,460 --> 00:34:06,960
Wel heel erg kan helpen.

1003
00:34:07,120 --> 00:34:09,100
Om dat vertrouwen weer een beetje voelbaar te

1004
00:34:09,100 --> 00:34:09,340
maken.

1005
00:34:10,100 --> 00:34:11,340
Je hebt je christelijk opgevoed toch?

1006
00:34:12,120 --> 00:34:13,320
Ja, christelijk joods.

1007
00:34:14,480 --> 00:34:16,300
Rare blend hadden mijn ouders bedacht.

1008
00:34:16,800 --> 00:34:19,600
En vanuit een kerkelijke achtergrond.

1009
00:34:19,699 --> 00:34:20,739
Er was een gemeenschap.

1010
00:34:20,800 --> 00:34:21,500
Er waren mensen.

1011
00:34:22,040 --> 00:34:22,800
Er was een eenheid.

1012
00:34:22,960 --> 00:34:23,480
Er was verbinding.

1013
00:34:24,280 --> 00:34:26,719
Dat was natuurlijk veel meer in onze tijd.

1014
00:34:26,860 --> 00:34:28,120
Jaren 40, 50 geleden.

1015
00:34:28,620 --> 00:34:30,179
Toen liepen de kerken leeg.

1016
00:34:31,179 --> 00:34:32,340
Om whatever reason.

1017
00:34:32,500 --> 00:34:33,400
Maar die liepen leeg.

1018
00:34:34,400 --> 00:34:35,679
En wat ik nu merk.

1019
00:34:35,780 --> 00:34:37,020
Is dat mensen toch wel weer heel erg

1020
00:34:37,020 --> 00:34:37,520
op zoek zijn.

1021
00:34:37,659 --> 00:34:40,520
Naar die ergens bijhoorgroep.

1022
00:34:40,639 --> 00:34:42,300
Met elkaar zijn.

1023
00:34:42,520 --> 00:34:44,000
Naar iemand kunnen luisteren.

1024
00:34:44,420 --> 00:34:45,580
Ik denk ook dat dat een groot deel

1025
00:34:45,580 --> 00:34:46,739
van van mijn eigen succes is.

1026
00:34:46,800 --> 00:34:47,360
Want ik zeg altijd.

1027
00:34:47,820 --> 00:34:49,940
Ik doe bijna hetzelfde wat elke pastoor doet.

1028
00:34:50,040 --> 00:34:51,860
Alleen ik noem het woord God iets minder.

1029
00:34:53,100 --> 00:34:53,900
Maar feitelijk.

1030
00:34:54,080 --> 00:34:58,680
Als je, ik denk, ieder religieus naslagwerk gaat

1031
00:34:58,680 --> 00:34:59,120
bekijken.

1032
00:34:59,200 --> 00:35:00,340
Roep ik niet veel anders.

1033
00:35:00,960 --> 00:35:02,200
Het is toch het samenbrengen.

1034
00:35:02,200 --> 00:35:03,940
En het is meer van het jezelf leren

1035
00:35:03,940 --> 00:35:04,280
kennen.

1036
00:35:05,340 --> 00:35:06,380
Ben je het ermee eens dat mensen op

1037
00:35:06,380 --> 00:35:06,720
zoek zijn.

1038
00:35:06,880 --> 00:35:10,440
Naar die iets waar ze bij kunnen horen.

1039
00:35:10,920 --> 00:35:11,320
Zingeving.

1040
00:35:11,680 --> 00:35:12,080
Zeker.

1041
00:35:12,580 --> 00:35:14,240
En ik vind dat ook zo hoopvol.

1042
00:35:14,360 --> 00:35:15,600
Dat er echt wel studies zijn.

1043
00:35:15,700 --> 00:35:17,020
Die laten zien dat Gen Z.

1044
00:35:17,260 --> 00:35:19,940
Bijvoorbeeld weer heel erg geïnteresseerd is.

1045
00:35:19,960 --> 00:35:21,700
In religie en spiritualiteit.

1046
00:35:22,220 --> 00:35:23,620
Dat is heel erg aan het opkomen.

1047
00:35:23,880 --> 00:35:24,120
Ja.

1048
00:35:24,320 --> 00:35:25,760
De Jezusvolgers.

1049
00:35:26,040 --> 00:35:26,140
Ja.

1050
00:35:26,440 --> 00:35:28,080
En even los van alle bijwerkingen.

1051
00:35:28,080 --> 00:35:29,420
Die dat waarschijnlijk ook al jaar zal hebben.

1052
00:35:31,320 --> 00:35:34,640
Maar dat bewijst toch dat dat oerbrein zich

1053
00:35:34,640 --> 00:35:36,660
niet laat foppen door dat individualisme.

1054
00:35:37,000 --> 00:35:38,660
Dus er is hoop.

1055
00:35:39,000 --> 00:35:41,300
En het gaat misschien straks wel weer een

1056
00:35:41,300 --> 00:35:42,120
keer de goede kant op.

1057
00:35:43,200 --> 00:35:44,340
Met de samenleving.

1058
00:35:44,760 --> 00:35:46,100
Een ander woord dat je net noemde was

1059
00:35:46,100 --> 00:35:46,600
de zorg.

1060
00:35:47,840 --> 00:35:49,920
Je bent zelf ook een beetje een poging

1061
00:35:49,920 --> 00:35:51,560
gaan doen om naar de politiek te gaan.

1062
00:35:51,660 --> 00:35:53,380
Omdat je vindt dat de zorg niet goed

1063
00:35:53,380 --> 00:35:53,640
gaat.

1064
00:35:54,420 --> 00:35:55,520
Daarin ben je niet de enige.

1065
00:35:56,500 --> 00:35:57,700
En ik denk ook dat heel veel mensen

1066
00:35:57,700 --> 00:35:58,820
die in de zorg werken.

1067
00:35:58,820 --> 00:36:00,160
Dat ook vinden.

1068
00:36:00,300 --> 00:36:01,300
En die willen best anders.

1069
00:36:01,500 --> 00:36:03,000
Maar het systeem.

1070
00:36:03,580 --> 00:36:04,520
Computer says no.

1071
00:36:05,080 --> 00:36:07,960
Als jij dan straks wel die gelegenheid zou

1072
00:36:07,960 --> 00:36:08,560
kunnen krijgen.

1073
00:36:08,760 --> 00:36:10,860
Om te zeggen van ik mag dat zorgsysteem

1074
00:36:10,860 --> 00:36:12,620
in Nederland anders inrichten.

1075
00:36:12,780 --> 00:36:14,500
Want er zijn heel veel mensen die zorg

1076
00:36:14,500 --> 00:36:15,060
nodig hebben.

1077
00:36:15,920 --> 00:36:17,420
Wat zou je dan moeten doen om het

1078
00:36:17,420 --> 00:36:18,440
te veranderen?

1079
00:36:19,580 --> 00:36:19,960
Nou ja.

1080
00:36:20,680 --> 00:36:21,420
Wat kan je doen?

1081
00:36:21,880 --> 00:36:24,580
Dat is natuurlijk een vraag waar alleen maar

1082
00:36:24,580 --> 00:36:26,600
een heel ingewikkeld antwoord op mogelijk is.

1083
00:36:28,940 --> 00:36:29,420
Kijk.

1084
00:36:29,780 --> 00:36:30,940
We zijn het er denk ik wel over

1085
00:36:30,940 --> 00:36:31,180
eens.

1086
00:36:31,240 --> 00:36:33,560
Dat die zorgverleners elke dag opstaan om het

1087
00:36:33,560 --> 00:36:34,200
juiste te doen.

1088
00:36:35,160 --> 00:36:37,880
En die verantwoordelijkheid ook echt ten volle dragen.

1089
00:36:38,060 --> 00:36:40,060
Het is waarom ze op aarde zijn.

1090
00:36:40,660 --> 00:36:44,980
Ik zie echt ontroerende situaties aan het bed.

1091
00:36:45,200 --> 00:36:46,060
De handen aan het bed.

1092
00:36:46,740 --> 00:36:50,800
Alleen hoe hoger je komt in de hiërarchische

1093
00:36:50,800 --> 00:36:51,220
ladder.

1094
00:36:53,080 --> 00:36:54,500
Hoe verwarrender het wordt.

1095
00:36:55,420 --> 00:37:00,620
En ik viel recent enorm over de afscheidspost

1096
00:37:00,620 --> 00:37:02,140
van Fleur Agema op X.

1097
00:37:03,480 --> 00:37:04,880
Het kabinet was gevallen.

1098
00:37:05,520 --> 00:37:09,140
En zij natuurlijk opgestapt als PVV minister van

1099
00:37:09,140 --> 00:37:09,640
VWS.

1100
00:37:10,500 --> 00:37:12,860
En de foto was een verhuisdoos voor haar

1101
00:37:12,860 --> 00:37:13,260
neus.

1102
00:37:13,740 --> 00:37:14,580
Zonnebril op.

1103
00:37:14,960 --> 00:37:16,640
En daarbij de uitspraak.

1104
00:37:17,000 --> 00:37:18,500
Met de zorg komt het wel goed.

1105
00:37:18,780 --> 00:37:20,240
Zo als in.

1106
00:37:20,640 --> 00:37:22,320
Ik heb een leuke stage gehad.

1107
00:37:22,660 --> 00:37:23,080
Succes.

1108
00:37:24,140 --> 00:37:25,000
Mij niet meer bellen.

1109
00:37:26,380 --> 00:37:28,040
En dan kan je zeggen, doe niet zo

1110
00:37:28,040 --> 00:37:29,500
zuur over zo'n post.

1111
00:37:29,700 --> 00:37:31,320
Maar er zit voor mij heel veel in.

1112
00:37:31,700 --> 00:37:33,760
En er zit een gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel.

1113
00:37:33,860 --> 00:37:35,240
Er zit een gebrek aan betrokkenheid.

1114
00:37:35,700 --> 00:37:38,680
Er zit een gebrek aan weten hoe het

1115
00:37:38,680 --> 00:37:39,880
is om met je voeten in de klei

1116
00:37:39,880 --> 00:37:40,240
te staan.

1117
00:37:40,340 --> 00:37:42,420
Want als dokter, als verpleegkundige zou je dat

1118
00:37:42,420 --> 00:37:43,040
nooit zo doen.

1119
00:37:43,880 --> 00:37:45,480
Dan lig je s'avonds wakker.

1120
00:37:45,580 --> 00:37:46,900
Dan denk je, komt het wel goed met

1121
00:37:46,900 --> 00:37:47,340
die zorg?

1122
00:37:47,760 --> 00:37:49,440
Komt het wel goed met die patiënt die

1123
00:37:49,440 --> 00:37:50,680
ik heb achtergelaten vandaag?

1124
00:37:51,300 --> 00:37:53,760
En weten laten dienst wel dat ze even

1125
00:37:53,760 --> 00:37:54,840
moeten opletten dat.

1126
00:37:57,240 --> 00:37:58,600
Dat is wat raakt.

1127
00:37:58,780 --> 00:38:00,320
Dat is wat de zorg mooi maakt.

1128
00:38:00,860 --> 00:38:05,880
En hoe hoger je komt, hoe inwisselbaarder de

1129
00:38:05,880 --> 00:38:06,480
mensen worden.

1130
00:38:06,780 --> 00:38:07,380
De managers.

1131
00:38:08,940 --> 00:38:10,480
En niet om ze een zwarte piet te

1132
00:38:10,480 --> 00:38:10,880
spelen.

1133
00:38:10,940 --> 00:38:13,120
Want iedereen bedoelt het meestal wel goed.

1134
00:38:13,300 --> 00:38:14,940
Alleen het werkt wel of het werkt niet.

1135
00:38:16,980 --> 00:38:20,080
De politici die niks met de zorg hebben

1136
00:38:20,080 --> 00:38:21,680
omdat ze er nooit in hebben gewerkt.

1137
00:38:22,100 --> 00:38:27,220
Of de directeur van die zorginstelling die wordt

1138
00:38:27,220 --> 00:38:29,980
aangesteld omdat hij iets met de containers in

1139
00:38:29,980 --> 00:38:31,300
Rotterdam deed in de haven.

1140
00:38:31,980 --> 00:38:34,160
En dat heel erg efficiënt kon regelen.

1141
00:38:34,260 --> 00:38:35,540
Dus kan hij ook wel iets met patiënten

1142
00:38:35,540 --> 00:38:35,980
regelen.

1143
00:38:37,660 --> 00:38:40,020
Ik zie de zorg toch als iets bijna

1144
00:38:40,020 --> 00:38:40,540
heiligs.

1145
00:38:41,720 --> 00:38:44,440
En als je dat gevoel niet hebt en

1146
00:38:44,440 --> 00:38:49,540
je wordt gestuurd door zorgverzekeraars die financieel denken.

1147
00:38:50,660 --> 00:38:52,640
Ja dan vind ik het niet zo verbazingwekkend,

1148
00:38:53,000 --> 00:38:54,500
even om eerst de diagnose weer te stellen,

1149
00:38:54,820 --> 00:38:55,800
dat dat niet loopt.

1150
00:38:56,220 --> 00:38:59,420
En dat er schotten bestaan in de zorg

1151
00:38:59,420 --> 00:39:02,160
en waarbij mensen worden opgedeeld in allerlei organen

1152
00:39:02,160 --> 00:39:03,100
en lichaamsdelen.

1153
00:39:03,340 --> 00:39:05,900
Die anders worden gefinancierd waardoor de hele mens

1154
00:39:05,900 --> 00:39:07,340
uit beeld verdwijnt.

1155
00:39:08,380 --> 00:39:13,700
Zou het kunnen veranderen als je het systeem

1156
00:39:13,700 --> 00:39:15,680
helemaal op zijn kop gooit en zegt we

1157
00:39:15,680 --> 00:39:17,280
stoppen met al die zorgverzekeraars.

1158
00:39:17,400 --> 00:39:20,460
We gaan terug naar één sociaal zorgstelsel vanuit

1159
00:39:20,460 --> 00:39:21,040
de overheid.

1160
00:39:21,900 --> 00:39:22,900
Niet commercieel.

1161
00:39:23,660 --> 00:39:25,960
En je haalt ook alle commercie weg uit

1162
00:39:25,960 --> 00:39:27,320
de ziekenhuizen.

1163
00:39:27,720 --> 00:39:30,420
Kijk dat in één keer is de vraag,

1164
00:39:30,580 --> 00:39:31,620
want dat geeft u ook weer heel veel

1165
00:39:31,620 --> 00:39:31,960
gedoe.

1166
00:39:32,640 --> 00:39:34,380
Maar ik ben het met je eens en

1167
00:39:34,380 --> 00:39:35,980
ik zou ook willen pleiten om te kijken

1168
00:39:35,980 --> 00:39:37,200
naar een land als Denemarken.

1169
00:39:37,700 --> 00:39:39,480
Waarin ze dat inderdaad op die manier hebben

1170
00:39:39,480 --> 00:39:40,100
geregeld.

1171
00:39:40,920 --> 00:39:41,960
En in die zin zijn we natuurlijk ook

1172
00:39:41,960 --> 00:39:43,560
wel arrogant en kijken we ook niet buiten

1173
00:39:43,560 --> 00:39:44,140
de grenzen.

1174
00:39:44,620 --> 00:39:46,140
Moeten we het allemaal zelf bedenken.

1175
00:39:46,740 --> 00:39:48,380
Terwijl ik denk ja, je ziet dat dit

1176
00:39:48,380 --> 00:39:48,900
niet werkt.

1177
00:39:49,560 --> 00:39:51,180
De piek van de vergrijzing moet er nog

1178
00:39:51,180 --> 00:39:51,760
aankomen.

1179
00:39:52,080 --> 00:39:53,340
De wachtlijsten lopen op.

1180
00:39:53,680 --> 00:39:56,240
In mijn vakgebied de GGZ is het schrijnend

1181
00:39:56,240 --> 00:39:56,760
wat je ziet.

1182
00:39:58,120 --> 00:40:00,440
Niemand overziet het en we modderen maar weer

1183
00:40:00,440 --> 00:40:01,160
door met elkaar.

1184
00:40:02,440 --> 00:40:03,440
Totdat het fout gaat.

1185
00:40:04,000 --> 00:40:04,840
Wat is fout?

1186
00:40:07,800 --> 00:40:10,980
Kijk, nu redden we het blijkbaar net nog

1187
00:40:10,980 --> 00:40:11,240
wel.

1188
00:40:11,820 --> 00:40:13,720
Maar wat je net zegt, die wachtlijsten bij

1189
00:40:13,720 --> 00:40:15,180
de GGZ, het is echt bizar.

1190
00:40:15,600 --> 00:40:16,960
En niet ten nadele van die mensen, want

1191
00:40:16,960 --> 00:40:18,000
die willen waarschijnlijk wel helpen.

1192
00:40:18,040 --> 00:40:19,700
Maar er zijn te weinig hulpverleners.

1193
00:40:20,360 --> 00:40:21,440
En aan de andere kant hebben we dus

1194
00:40:21,440 --> 00:40:22,420
een probleem gecreëerd.

1195
00:40:22,520 --> 00:40:23,780
Want er zijn te veel mensen die hulp

1196
00:40:23,780 --> 00:40:24,340
nodig hebben.

1197
00:40:24,720 --> 00:40:25,840
Dat en de financiering.

1198
00:40:26,760 --> 00:40:27,740
Het gaat altijd om het geld.

1199
00:40:28,460 --> 00:40:32,540
Dus die financiering maakt dat jouw lichtematige angst,

1200
00:40:32,600 --> 00:40:34,340
depressie wel makkelijk behandeld wordt.

1201
00:40:34,700 --> 00:40:36,660
Maar als jij een heel complex trauma hebt

1202
00:40:36,660 --> 00:40:37,900
en een persoonlijkheidsstoornis.

1203
00:40:38,540 --> 00:40:40,260
En elke dag is een nachtmerrie omdat je

1204
00:40:40,260 --> 00:40:41,360
trauma niet behandeld is.

1205
00:40:41,620 --> 00:40:42,860
Dan moet je een half jaar op de

1206
00:40:42,860 --> 00:40:44,440
wachtlijst voor Trauma Centrum Nederland.

1207
00:40:48,120 --> 00:40:50,180
Dat is wel echt heel problematisch.

1208
00:40:50,280 --> 00:40:51,800
Maar ik ben het ook eens met wat

1209
00:40:51,800 --> 00:40:52,140
je zegt.

1210
00:40:52,260 --> 00:40:54,360
Wat is onze definitie van ziek en gezond?

1211
00:40:54,360 --> 00:40:58,780
En waarom krijgen zoveel mensen een ziektelabel wat

1212
00:40:58,780 --> 00:41:00,880
schorter aan de leefstijl?

1213
00:41:00,940 --> 00:41:02,000
Om maar weer even terug te komen bij

1214
00:41:02,000 --> 00:41:03,320
de mentale schijf van vijf.

1215
00:41:04,000 --> 00:41:09,320
Waarom is sombere gevoelens na een relatiebreuk.

1216
00:41:09,780 --> 00:41:12,440
Waarom is dat in combinatie met erg druk

1217
00:41:12,440 --> 00:41:13,380
en vergeetachtig.

1218
00:41:13,500 --> 00:41:15,660
Opeens een label in de GGZ.

1219
00:41:17,000 --> 00:41:19,660
Dus moeten we ook niet inzetten op normaliseren.

1220
00:41:19,840 --> 00:41:21,520
En zeggen nou ja je bent niet constant

1221
00:41:21,520 --> 00:41:22,000
gelukkig.

1222
00:41:22,100 --> 00:41:23,440
Het leven is niet steeds een tien.

1223
00:41:24,140 --> 00:41:25,500
Gemiddeld een zeven doe je het al heel

1224
00:41:25,500 --> 00:41:25,880
erg goed.

1225
00:41:26,020 --> 00:41:27,260
En dat betekent dat het af en toe

1226
00:41:27,260 --> 00:41:28,360
een drie of een vier is.

1227
00:41:30,200 --> 00:41:31,460
Maar gemiddeld een zeven.

1228
00:41:32,080 --> 00:41:33,460
Dat is echt al heel goed.

1229
00:41:34,680 --> 00:41:36,400
En als je dan zegt van we houden

1230
00:41:36,400 --> 00:41:37,540
het even weg bij de zorg.

1231
00:41:37,820 --> 00:41:39,560
Want dit is een te complex probleem.

1232
00:41:39,620 --> 00:41:40,440
Dat begrijp ik ook wel.

1233
00:41:40,940 --> 00:41:42,820
Dan is het natuurlijk de eigen verantwoordelijkheid.

1234
00:41:42,940 --> 00:41:44,980
Dat je zegt van ja jij als individu

1235
00:41:44,980 --> 00:41:47,020
moet dan eerst maar eens even beginnen.

1236
00:41:47,160 --> 00:41:48,400
Om aan jezelf te werken.

1237
00:41:49,300 --> 00:41:50,760
En als jij gezond leeft.

1238
00:41:50,900 --> 00:41:51,760
En je doet er alles aan.

1239
00:41:51,760 --> 00:41:53,340
Dan zul je al veel minder last hebben

1240
00:41:53,340 --> 00:41:53,760
van dingen.

1241
00:41:53,880 --> 00:41:54,680
En als er wel wat is.

1242
00:41:54,780 --> 00:41:56,920
Dan is er wel iemand in je omgeving.

1243
00:41:57,040 --> 00:41:57,940
Met wie je kan praten.

1244
00:41:58,380 --> 00:42:00,720
Voordat je direct bij een hulpverlener terecht komt.

1245
00:42:01,680 --> 00:42:03,960
En die mensen missen dus blijkbaar ook.

1246
00:42:05,140 --> 00:42:06,100
Want heel veel jongeren.

1247
00:42:06,160 --> 00:42:07,380
Die hebben niemand om mee te praten.

1248
00:42:07,780 --> 00:42:09,640
En daarom zoeken ze hulp bij een GGZ.

1249
00:42:09,720 --> 00:42:10,620
Waar ze niet terecht kunnen.

1250
00:42:10,980 --> 00:42:12,100
En komen ze misschien bij jou of bij

1251
00:42:12,100 --> 00:42:12,540
mij terecht.

1252
00:42:13,040 --> 00:42:13,940
En dan hoor je dingen.

1253
00:42:14,000 --> 00:42:14,880
Dat je denkt van wow.

1254
00:42:15,520 --> 00:42:17,960
Ja dat is even de werkelijkheid.

1255
00:42:18,380 --> 00:42:19,940
Waar ik dan ook weleens van schrik.

1256
00:42:20,460 --> 00:42:22,160
En die problemen zijn niet altijd makkelijk op

1257
00:42:22,160 --> 00:42:22,540
te lossen.

1258
00:42:22,700 --> 00:42:25,280
Maar best vaak door een aantal sessies met

1259
00:42:25,280 --> 00:42:25,860
ze te praten.

1260
00:42:26,260 --> 00:42:27,780
Krijg je ze wel op het goede spoor.

1261
00:42:27,860 --> 00:42:31,300
En daarna kunnen ze andere mensen ook een

1262
00:42:31,300 --> 00:42:31,900
beetje helpen.

1263
00:42:32,800 --> 00:42:33,780
Dus ik zeg altijd.

1264
00:42:33,920 --> 00:42:35,640
Begin dan toch maar bij jezelf.

1265
00:42:35,800 --> 00:42:38,140
En heel veel mensen nemen natuurlijk weinig eigen

1266
00:42:38,140 --> 00:42:38,940
verantwoordelijkheid.

1267
00:42:39,240 --> 00:42:40,420
Gaan we terug naar jouw schijf.

1268
00:42:40,740 --> 00:42:41,260
Zeg ik van ja.

1269
00:42:42,000 --> 00:42:43,640
Hoe open deuren het ook zijn.

1270
00:42:43,900 --> 00:42:45,980
Maar waarom moet je de hele dag op

1271
00:42:45,980 --> 00:42:46,680
je telefoon zitten.

1272
00:42:46,760 --> 00:42:47,880
Want dat hoeft niet.

1273
00:42:47,940 --> 00:42:49,820
En voor je werk heb je het misschien

1274
00:42:49,820 --> 00:42:50,100
nodig.

1275
00:42:50,240 --> 00:42:50,800
En dan zeg ik ook.

1276
00:42:51,940 --> 00:42:53,760
Ik had laatst met een paar jongeren erover.

1277
00:42:53,840 --> 00:42:55,480
Ik zeg schermtijd tussen de 8 en de

1278
00:42:55,480 --> 00:42:55,960
12 uur.

1279
00:42:56,440 --> 00:42:57,040
Holy Moses.

1280
00:42:57,480 --> 00:42:58,640
8 en de 12 uur.

1281
00:42:59,740 --> 00:43:00,680
En toen zei ik ook.

1282
00:43:00,800 --> 00:43:02,320
Mijn schermtijd is ook best hoog.

1283
00:43:02,400 --> 00:43:03,420
Maar ik beantwoord mijn mail.

1284
00:43:03,560 --> 00:43:04,540
Ik doe mijn bankzaak.

1285
00:43:04,680 --> 00:43:06,500
Ik doe heel veel zaken.

1286
00:43:06,580 --> 00:43:08,260
Ik zit relatief weinig op social media.

1287
00:43:08,380 --> 00:43:09,360
Maar ik gebruik die tool.

1288
00:43:10,480 --> 00:43:12,000
Het is mijn werk.

1289
00:43:12,000 --> 00:43:13,520
Mijn werk zit in dat apparaatje.

1290
00:43:14,000 --> 00:43:16,860
Maar als je alleen maar entertainment aan het

1291
00:43:16,860 --> 00:43:17,200
doen bent.

1292
00:43:18,760 --> 00:43:20,540
En natuurlijk is het ook wel een social

1293
00:43:20,540 --> 00:43:20,900
tool.

1294
00:43:21,200 --> 00:43:22,120
Het is social media.

1295
00:43:22,840 --> 00:43:23,540
Vergeet me ook wel eens.

1296
00:43:23,960 --> 00:43:25,140
En er zitten goede dingen in.

1297
00:43:25,180 --> 00:43:25,900
Want ik wijs erop.

1298
00:43:25,960 --> 00:43:28,720
Er zijn heel veel filmpjes over gezondheid.

1299
00:43:28,880 --> 00:43:29,520
Over fitness.

1300
00:43:29,720 --> 00:43:30,680
Oefeningen die je kan doen.

1301
00:43:31,700 --> 00:43:32,420
Met meditatie.

1302
00:43:34,460 --> 00:43:35,900
Boeiende dingen waarvan je kan leren.

1303
00:43:36,620 --> 00:43:37,900
Als je geen zin hebt om een boek

1304
00:43:37,900 --> 00:43:38,340
te lezen.

1305
00:43:38,340 --> 00:43:39,840
En je wil ook niet luisteren aan de

1306
00:43:39,840 --> 00:43:39,960
dingen.

1307
00:43:40,060 --> 00:43:41,420
Maar dan zijn dit dingetjes.

1308
00:43:41,720 --> 00:43:43,500
Die misschien net even die eerste trigger kunnen

1309
00:43:43,500 --> 00:43:43,800
geven.

1310
00:43:43,940 --> 00:43:46,340
Om toch inspiratie, motivatie te geven.

1311
00:43:46,920 --> 00:43:47,720
Begin bij jezelf.

1312
00:43:49,580 --> 00:43:50,380
Terug naar jouw schuif.

1313
00:43:50,520 --> 00:43:51,680
Want daar wilde ik het over hebben.

1314
00:43:52,200 --> 00:43:54,340
Wat kan je mensen nou adviseren?

1315
00:43:55,580 --> 00:43:56,380
Het zijn allemaal geen wetten.

1316
00:43:56,440 --> 00:43:57,120
Maar adviseren.

1317
00:43:57,560 --> 00:43:59,720
En misschien wel heel streng toespreken van.

1318
00:44:00,000 --> 00:44:00,500
Doe dit nou.

1319
00:44:00,620 --> 00:44:02,080
Doe dit nou gewoon eens een maand.

1320
00:44:02,780 --> 00:44:03,600
En dan zal je zien.

1321
00:44:03,880 --> 00:44:05,520
Dat je klachten die je misschien hebt.

1322
00:44:05,520 --> 00:44:06,540
Of waar je last van hebt.

1323
00:44:06,660 --> 00:44:07,080
Wordt minder.

1324
00:44:07,620 --> 00:44:09,160
Wat zijn de praktische stappen en dingen.

1325
00:44:09,260 --> 00:44:10,220
Die we dan toch moeten doen?

1326
00:44:11,500 --> 00:44:13,480
In mei is het werkboek uitgekomen.

1327
00:44:14,120 --> 00:44:15,680
Dus de mentale schuif van vijf.

1328
00:44:15,740 --> 00:44:18,060
Het handboek is in het najaar uitgekomen.

1329
00:44:18,180 --> 00:44:19,680
En toen dacht ik precies wat jij zegt.

1330
00:44:20,120 --> 00:44:20,480
Hoe dan?

1331
00:44:21,420 --> 00:44:22,640
Want dat lezen.

1332
00:44:22,960 --> 00:44:25,640
Maar hoe ga je dat elke dag implementeren?

1333
00:44:25,700 --> 00:44:26,480
Want daar gaat het natuurlijk om.

1334
00:44:27,500 --> 00:44:29,160
Het werkboek is eigenlijk.

1335
00:44:29,680 --> 00:44:31,460
Een reis van vijf weken.

1336
00:44:31,760 --> 00:44:34,000
Waarin je elke week op een bepaalde schuif.

1337
00:44:34,000 --> 00:44:34,660
Focust.

1338
00:44:35,100 --> 00:44:36,320
En daar oefeningen in doet.

1339
00:44:37,120 --> 00:44:39,320
Maar ook elke dag leert om die discipline

1340
00:44:39,320 --> 00:44:40,200
in te passen.

1341
00:44:41,200 --> 00:44:42,560
En een heel belangrijk.

1342
00:44:43,140 --> 00:44:44,080
Kernpunt is ook.

1343
00:44:44,720 --> 00:44:46,280
Dat je je niet moet afvragen.

1344
00:44:46,420 --> 00:44:47,540
Of je er wel zin in hebt.

1345
00:44:47,700 --> 00:44:48,780
Of hoe het voelt.

1346
00:44:49,140 --> 00:44:50,680
Maar dat je eigenlijk gewoon je mond moet

1347
00:44:50,680 --> 00:44:51,340
houden en het doen.

1348
00:44:52,020 --> 00:44:53,200
En dat klinkt heel streng.

1349
00:44:53,560 --> 00:44:54,260
En bitchy.

1350
00:44:54,420 --> 00:44:56,660
Maar we vragen ons zo vaak af hoe

1351
00:44:56,660 --> 00:44:57,140
het voelt.

1352
00:44:57,220 --> 00:44:58,020
En wat we ervan vinden.

1353
00:44:58,620 --> 00:45:00,140
Terwijl dat doe je ook niet bij tandenpoetsen.

1354
00:45:00,140 --> 00:45:01,720
Ga je ook niet elke dag je afvragen.

1355
00:45:02,000 --> 00:45:02,900
Heb ik zin om dat te doen?

1356
00:45:03,020 --> 00:45:03,520
Hoe voelt het?

1357
00:45:03,780 --> 00:45:04,360
Doe je gewoon.

1358
00:45:04,600 --> 00:45:05,320
Denk je niet eens over na.

1359
00:45:06,020 --> 00:45:07,080
En we zijn vergeten denk ik.

1360
00:45:07,140 --> 00:45:09,100
Dat dat voor heel veel handelingen.

1361
00:45:09,340 --> 00:45:11,300
En gedragingen geldt.

1362
00:45:11,420 --> 00:45:12,440
Ook op andere domeinen.

1363
00:45:13,980 --> 00:45:15,040
In het begin zei je dat ook.

1364
00:45:15,080 --> 00:45:16,140
Het hoeft niet altijd leuk te zijn.

1365
00:45:16,240 --> 00:45:17,540
Het is namelijk niet altijd leuk.

1366
00:45:18,740 --> 00:45:20,200
We zijn gemakzuchtig geworden.

1367
00:45:20,260 --> 00:45:21,140
Heb je ook geroepen.

1368
00:45:21,760 --> 00:45:23,080
Heeft dat te maken met opvoeding?

1369
00:45:24,300 --> 00:45:24,980
Ja opvoeding.

1370
00:45:25,180 --> 00:45:27,720
Maar ook de boodschap die we vanuit de

1371
00:45:27,720 --> 00:45:28,600
samenleving.

1372
00:45:29,480 --> 00:45:31,320
Vanuit de grote industrieën krijgen.

1373
00:45:31,480 --> 00:45:32,580
Dat je constant mag genieten.

1374
00:45:32,840 --> 00:45:34,260
En dat dat eigenlijk vanzelf.

1375
00:45:34,500 --> 00:45:35,320
Dat is de norm.

1376
00:45:36,160 --> 00:45:36,560
Genieten.

1377
00:45:36,580 --> 00:45:37,260
Nou is natuurlijk een leugen.

1378
00:45:37,280 --> 00:45:38,000
Alles moet leuk zijn.

1379
00:45:39,760 --> 00:45:41,980
Wat mijn collega Damia Denise altijd zo mooi

1380
00:45:41,980 --> 00:45:42,260
zegt.

1381
00:45:42,380 --> 00:45:43,700
Dat we eigenlijk niet meer in staat zijn

1382
00:45:43,700 --> 00:45:44,340
om om te gaan.

1383
00:45:44,440 --> 00:45:46,120
Met dat wat niet leuk is in het

1384
00:45:46,120 --> 00:45:46,440
leven.

1385
00:45:46,580 --> 00:45:48,660
Wat gewoon afzien is.

1386
00:45:48,960 --> 00:45:50,180
Weerstand oproept enzovoort.

1387
00:45:50,900 --> 00:45:52,260
En dan kom je ook wel uit bij

1388
00:45:52,260 --> 00:45:52,900
die opvoeding.

1389
00:45:54,020 --> 00:45:55,040
Waar ik toch.

1390
00:45:55,260 --> 00:45:56,500
Veel voorbeelden heb gezien.

1391
00:45:56,500 --> 00:45:58,220
Dat wat moeilijk is.

1392
00:45:58,300 --> 00:45:59,560
Wat het leven lastig maakt.

1393
00:45:59,680 --> 00:46:01,440
Dat dat heel erg wordt weggemaakt door ouders.

1394
00:46:02,420 --> 00:46:04,260
Dus een nare ervaring.

1395
00:46:04,260 --> 00:46:06,580
Wordt eigenlijk weggemaakt door een leuk cadeautje.

1396
00:46:06,720 --> 00:46:07,660
Of een leuk iets.

1397
00:46:08,740 --> 00:46:10,900
Waardoor je een kind ontneemt.

1398
00:46:10,980 --> 00:46:12,940
Om in die veilige context van dat gezin.

1399
00:46:13,420 --> 00:46:14,800
Te ervaren hoe dat is.

1400
00:46:14,920 --> 00:46:15,860
Om je heel slecht te voelen.

1401
00:46:16,200 --> 00:46:19,420
Hoe het is om een relatiebreuk te ervaren.

1402
00:46:19,520 --> 00:46:20,220
Of iets wat niet lukt.

1403
00:46:20,320 --> 00:46:21,080
Een faal ervaring.

1404
00:46:21,720 --> 00:46:24,140
En als je dat niet mag ervaren.

1405
00:46:24,680 --> 00:46:26,780
In die veilige setting van zo'n gezin.

1406
00:46:27,080 --> 00:46:28,800
Of wat daarvoor in de plaats komt.

1407
00:46:29,460 --> 00:46:30,960
En je krijgt dat voor het eerst.

1408
00:46:31,000 --> 00:46:32,540
Voor je kiezen als adolescent.

1409
00:46:33,480 --> 00:46:34,840
Ja dan weet je niet wat je overkomt.

1410
00:46:35,600 --> 00:46:36,880
Er wordt te veel.

1411
00:46:37,020 --> 00:46:38,340
Wat moeilijk is weggestopt.

1412
00:46:38,980 --> 00:46:39,880
En bij alles wat je weggestopt.

1413
00:46:40,100 --> 00:46:42,440
Creëer je een nieuw klein traumaatje voor jezelf.

1414
00:46:42,900 --> 00:46:45,040
Ja en een hijaat in je weerbaarheid.

1415
00:46:45,180 --> 00:46:46,160
Om het leven aan te kunnen.

1416
00:46:47,360 --> 00:46:47,900
Ik zeg altijd.

1417
00:46:48,040 --> 00:46:49,740
Het zijn kleine ankertjes die je uitgaart.

1418
00:46:50,260 --> 00:46:51,580
En die slepen achter je aan.

1419
00:46:51,580 --> 00:46:52,340
Als je dan tot er een dag komt.

1420
00:46:52,580 --> 00:46:53,480
Dat je mens wel eens hoort zeggen.

1421
00:46:53,600 --> 00:46:55,080
Het lijkt wel alsof ik niet meer vooruit

1422
00:46:55,080 --> 00:46:55,620
kom in mijn leven.

1423
00:46:55,700 --> 00:46:57,040
Ik sta vast en dat is dan letterlijk

1424
00:46:57,040 --> 00:46:57,200
zo.

1425
00:46:57,640 --> 00:46:58,900
Ja die emmer en die druppel die je

1426
00:46:58,900 --> 00:46:59,660
vaak dan hoort.

1427
00:47:07,000 --> 00:47:09,160
Je bent niet alleen psychiater.

1428
00:47:09,860 --> 00:47:11,360
Maar je bent ook muzikant.

1429
00:47:12,280 --> 00:47:13,880
Je kan heel mooi viool spelen.

1430
00:47:15,200 --> 00:47:16,120
Moest je dat vroeger?

1431
00:47:16,420 --> 00:47:17,680
Of heb je er zelf voor gekozen?

1432
00:47:19,300 --> 00:47:19,940
Allebei waar.

1433
00:47:21,140 --> 00:47:23,340
Ik weet wel dat mijn moeder de keukenwekker

1434
00:47:23,340 --> 00:47:24,040
zette.

1435
00:47:24,040 --> 00:47:25,480
En je gaat nu een uur je toonladders

1436
00:47:25,480 --> 00:47:25,920
studeren.

1437
00:47:26,060 --> 00:47:27,460
En dan was iedereen buiten aan het spelen.

1438
00:47:27,560 --> 00:47:28,840
En dan moest ik die toonladders doen.

1439
00:47:31,880 --> 00:47:34,060
Maar het was ook wel heel vanzelfsprekend.

1440
00:47:34,220 --> 00:47:35,700
Dat ik viool wilde spelen.

1441
00:47:35,940 --> 00:47:37,000
Dus het is allebei waar.

1442
00:47:37,800 --> 00:47:39,980
Had je die discipline van kind zelf aan?

1443
00:47:40,100 --> 00:47:41,660
Of is dat iets wat toch een beetje

1444
00:47:41,660 --> 00:47:42,380
is opgelegd?

1445
00:47:42,820 --> 00:47:43,400
Aangeleerd is?

1446
00:47:43,500 --> 00:47:44,700
Ja wel aangeleerd.

1447
00:47:44,700 --> 00:47:46,260
Kan iedereen discipline aanleren?

1448
00:47:47,340 --> 00:47:48,100
Goeie vraag.

1449
00:47:48,940 --> 00:47:50,420
Ik denk dat het wel echt wel in

1450
00:47:50,420 --> 00:47:51,040
mijn aard zit.

1451
00:47:51,040 --> 00:47:52,160
Om dat lekker te vinden.

1452
00:47:52,540 --> 00:47:53,540
Het zit een beetje in het karakter.

1453
00:47:53,760 --> 00:47:54,860
Een beetje wel.

1454
00:47:56,600 --> 00:47:58,880
Een beetje dat dwangmatige denk ik ook wel.

1455
00:47:59,100 --> 00:48:00,100
Neurotisch dwangmatig.

1456
00:48:02,140 --> 00:48:03,880
Maar ik denk dat als je dat van

1457
00:48:03,880 --> 00:48:05,160
kind zelf aan meekrijgt.

1458
00:48:05,440 --> 00:48:07,280
Die bruine boterhammen met kaas zo.

1459
00:48:07,600 --> 00:48:09,440
En daarnaast mag je allemaal gekkigheid uithalen.

1460
00:48:09,920 --> 00:48:11,220
Dat dat wel vormend kan zijn.

1461
00:48:12,320 --> 00:48:14,800
Ik denk dat dit ook een groot maatschappelijk

1462
00:48:14,800 --> 00:48:15,300
probleem is.

1463
00:48:15,400 --> 00:48:16,260
Er is geen discipline.

1464
00:48:16,820 --> 00:48:18,040
Mensen zijn lui.

1465
00:48:19,180 --> 00:48:19,620
Gemakzuchtig.

1466
00:48:19,920 --> 00:48:21,000
Ik heb wel eens gezegd.

1467
00:48:21,460 --> 00:48:26,200
Nu moet ik mijn visie daarop bijstellen.

1468
00:48:26,600 --> 00:48:26,980
Maar ik zei altijd.

1469
00:48:27,100 --> 00:48:29,140
Het is goed als de dienstplicht weer wordt

1470
00:48:29,140 --> 00:48:29,620
ingevoerd.

1471
00:48:29,700 --> 00:48:31,560
Want er zijn geen echte mannen meer.

1472
00:48:33,560 --> 00:48:35,560
De jongens moeten gewoon weer een beetje in

1473
00:48:35,560 --> 00:48:36,340
de bomen gaan klimmen.

1474
00:48:36,680 --> 00:48:37,980
Die moeten gewoon weer gaan trainen.

1475
00:48:38,140 --> 00:48:38,740
En gewoon zorgen dat.

1476
00:48:39,140 --> 00:48:41,080
Voordat ze het leven gaan beginnen.

1477
00:48:41,200 --> 00:48:42,600
Moeten ze even een paar jaar in het

1478
00:48:42,600 --> 00:48:42,860
leger.

1479
00:48:44,120 --> 00:48:46,000
Nu heb ik daar een andere visie over.

1480
00:48:46,000 --> 00:48:47,320
Je bent bediend zou ik bijna zeggen in

1481
00:48:47,320 --> 00:48:47,820
deze tijd.

1482
00:48:48,260 --> 00:48:48,480
Ja.

1483
00:48:49,120 --> 00:48:50,320
En mijn visie is nu.

1484
00:48:51,940 --> 00:48:53,560
Wie ga jij opleiden?

1485
00:48:53,780 --> 00:48:55,760
Welk leger van watjes ga je opleiden?

1486
00:48:55,960 --> 00:48:56,840
En voor welke oorlog?

1487
00:48:56,940 --> 00:48:59,660
Ik kan heel boos worden als het over

1488
00:48:59,660 --> 00:49:00,460
dit onderwerp gaat.

1489
00:49:00,980 --> 00:49:02,180
Ik ben zo anti oorlog.

1490
00:49:03,580 --> 00:49:05,080
En misschien heeft dat wel weer met de

1491
00:49:05,080 --> 00:49:05,800
zorg te maken.

1492
00:49:06,020 --> 00:49:06,460
Dat ik denk van.

1493
00:49:07,960 --> 00:49:10,460
We moeten ons inhouden met stikstof.

1494
00:49:11,000 --> 00:49:13,040
Er wordt jaar geschreeuwd over het onderwijs.

1495
00:49:13,040 --> 00:49:15,020
Het is te weinig geld voor het onderwijs

1496
00:49:15,020 --> 00:49:15,560
en de zorg.

1497
00:49:15,880 --> 00:49:17,240
Maar nu gaan we weer oorlogjes spelen.

1498
00:49:17,780 --> 00:49:19,700
Al het geld kan ineens naar de oorlog.

1499
00:49:20,040 --> 00:49:21,460
Daar gaat het onderwijs en de zorg niet

1500
00:49:21,460 --> 00:49:22,160
beter van worden.

1501
00:49:22,300 --> 00:49:22,700
Tegen nul.

1502
00:49:25,120 --> 00:49:28,600
Het is ook heel discrepant.

1503
00:49:28,700 --> 00:49:30,120
Of hypocriet zou ik bijna willen noemen.

1504
00:49:30,220 --> 00:49:33,040
Dat er wordt ingezet op oorlogsbereidheid.

1505
00:49:33,820 --> 00:49:34,680
Op weerbaarheid.

1506
00:49:35,180 --> 00:49:36,480
Maar ondertussen zie je dat.

1507
00:49:36,900 --> 00:49:37,380
Nou ja.

1508
00:49:38,180 --> 00:49:39,900
Het ravijnjaar eraan komt.

1509
00:49:39,900 --> 00:49:41,920
Dus dat betekent dat de bezuinigingen op het

1510
00:49:41,920 --> 00:49:43,880
niveau van de gemeentes gigantisch zijn.

1511
00:49:44,460 --> 00:49:46,280
En als je iets nodig hebt voor weerbaarheid.

1512
00:49:46,360 --> 00:49:48,300
Dan is het cohesie in de gemeenschap.

1513
00:49:48,440 --> 00:49:49,900
In de lokale samenleving.

1514
00:49:51,360 --> 00:49:52,720
Buurthuizen die dichtgaan.

1515
00:49:53,380 --> 00:49:55,380
Activiteiten die niet meer bekostigd kunnen worden.

1516
00:49:55,900 --> 00:49:57,540
Dus het strookt niet met elkaar.

1517
00:49:58,240 --> 00:49:59,940
En vervolgens worden we bang.

1518
00:50:00,340 --> 00:50:02,200
Want er heerst een angstcultuur.

1519
00:50:03,080 --> 00:50:05,900
En angst is natuurlijk ook weer een basisemotie.

1520
00:50:06,260 --> 00:50:08,040
Zijn er veel mensen die je kent.

1521
00:50:08,040 --> 00:50:09,500
Die problemen hebben we nu.

1522
00:50:09,880 --> 00:50:10,880
Met wat er gebeurt.

1523
00:50:10,940 --> 00:50:12,040
Dat mensen daar bang voor worden.

1524
00:50:13,100 --> 00:50:14,240
Bijvoorbeeld bij jou komen.

1525
00:50:14,320 --> 00:50:15,680
Hoe moet ik daarmee omgaan?

1526
00:50:17,240 --> 00:50:18,540
Ja, dat speelt wel mee.

1527
00:50:20,960 --> 00:50:24,460
En dat maakt mij dan wel weer boos.

1528
00:50:24,940 --> 00:50:29,400
Angst is natuurlijk iets waar we enorm manipuleerbaar

1529
00:50:29,400 --> 00:50:29,860
door worden.

1530
00:50:30,740 --> 00:50:33,680
Dus het induceren van angst en dreiging.

1531
00:50:34,240 --> 00:50:36,040
En zorgen dat mensen weer in dat oorlogsbrein.

1532
00:50:37,460 --> 00:50:39,500
Vechten, vluchten, bevriezen terechtkomen.

1533
00:50:40,240 --> 00:50:41,300
Want er komt stress.

1534
00:50:42,000 --> 00:50:44,040
En die stress sluit ons af.

1535
00:50:44,240 --> 00:50:44,620
Precies.

1536
00:50:44,760 --> 00:50:46,740
En dan kunnen we minder rustig nadenken.

1537
00:50:46,940 --> 00:50:48,360
En even achteroverleunen.

1538
00:50:48,460 --> 00:50:49,740
En denken, wat vind ik er eigenlijk van?

1539
00:50:49,820 --> 00:50:50,720
Is dit wel verstandig?

1540
00:50:51,020 --> 00:50:52,360
Nee, dan wil je impulsen handelen.

1541
00:50:53,420 --> 00:50:56,800
En dat vind ik wel zorgelijk.

1542
00:50:57,140 --> 00:50:59,640
Dat dat weer zo makkelijk wordt gestimuleerd.

1543
00:51:00,740 --> 00:51:02,320
Want dat leidt niet tot rust in ons

1544
00:51:02,320 --> 00:51:03,360
hoofd.

1545
00:51:03,360 --> 00:51:05,660
Nee, dat leidt alleen maar tot impuls en

1546
00:51:05,660 --> 00:51:06,180
reactie.

1547
00:51:06,360 --> 00:51:07,380
En actie en reactie.

1548
00:51:07,680 --> 00:51:10,800
En ook daar worden we meestal niet de

1549
00:51:10,800 --> 00:51:12,700
beste versie van onszelf door.

1550
00:51:12,880 --> 00:51:14,500
Wat is de beste versie van jezelf?

1551
00:51:15,500 --> 00:51:17,060
Wat bedoelt iemand daar dan mee?

1552
00:51:17,940 --> 00:51:19,540
Ja, als je mentalisch schijf op orde is.

1553
00:51:19,960 --> 00:51:22,460
Nou, ik denk als je in staat bent

1554
00:51:22,460 --> 00:51:25,740
om elke dag rustig je taakjes te kunnen

1555
00:51:25,740 --> 00:51:26,040
doen.

1556
00:51:27,040 --> 00:51:28,640
Jezelf in de spiegel te kunnen kijken.

1557
00:51:28,820 --> 00:51:30,620
En te vragen, heb ik het juiste gedaan?

1558
00:51:30,620 --> 00:51:31,880
En daarin kunnen bijsturen.

1559
00:51:32,580 --> 00:51:33,880
En dat je elke dag weer opnieuw de

1560
00:51:33,880 --> 00:51:35,200
rust en de stabiliteit hebt.

1561
00:51:35,380 --> 00:51:37,660
Om daar iets van keuzevrijheid in te voelen.

1562
00:51:38,120 --> 00:51:41,020
Daar zou ik wel heel dankbaar voor zijn.

1563
00:51:41,060 --> 00:51:41,540
Als dat lukt.

1564
00:51:42,200 --> 00:51:43,520
Is dat persoonlijk leiderschap?

1565
00:51:45,980 --> 00:51:47,580
Sturen en geven aan je eigen leven?

1566
00:51:47,760 --> 00:51:49,800
Ja, binnen de grenzen van het mogelijke.

1567
00:51:50,060 --> 00:51:51,580
Die keuzevrijheid ervaren.

1568
00:51:51,680 --> 00:51:52,820
En daar iets mee kunnen doen.

1569
00:51:53,600 --> 00:51:55,880
Die autonomie, dat handelingsperspectief.

1570
00:51:55,980 --> 00:51:58,120
Wat heel belangrijk is voor ons welbevinden.

1571
00:51:58,520 --> 00:51:59,820
Ik denk dat dat wel klopt, ja.

1572
00:51:59,960 --> 00:52:02,260
In hoeverre is het leven maakbaar, volgens jou?

1573
00:52:02,500 --> 00:52:03,660
Dat vind ik een hele spannende dans.

1574
00:52:04,100 --> 00:52:04,680
Ja, dat dacht ik al.

1575
00:52:08,400 --> 00:52:09,560
Hangt af van het moment.

1576
00:52:10,020 --> 00:52:12,320
Ik zeg natuurlijk, er is heel veel mogelijk.

1577
00:52:12,540 --> 00:52:14,060
Veel meer dan de meeste mensen denken.

1578
00:52:14,140 --> 00:52:15,680
Niet alles is mogelijk, niet alles kan.

1579
00:52:15,780 --> 00:52:17,420
We hebben allemaal te maken met omstandigheden.

1580
00:52:18,020 --> 00:52:19,300
Je kan morgen dood neervallen.

1581
00:52:19,480 --> 00:52:20,600
Er kan een ziekte komen.

1582
00:52:22,820 --> 00:52:24,640
Maar, ondanks al die omstandigheden.

1583
00:52:24,740 --> 00:52:25,720
En het leven wat je leeft.

1584
00:52:25,860 --> 00:52:27,280
Heb jij heel veel keuzes die je kunt

1585
00:52:27,280 --> 00:52:27,640
maken.

1586
00:52:27,640 --> 00:52:29,680
En elke keuze bepaalt de koers van jouw

1587
00:52:29,680 --> 00:52:29,940
leven.

1588
00:52:31,080 --> 00:52:32,880
Verkeerde keuze kun je eventueel later weer eens

1589
00:52:32,880 --> 00:52:33,360
oplossen.

1590
00:52:33,680 --> 00:52:34,840
Heb je een probleem, is het aan jou

1591
00:52:34,840 --> 00:52:35,860
hoe je ermee omgaat.

1592
00:52:36,360 --> 00:52:39,180
Dus ik geloof heel erg in dat je

1593
00:52:39,180 --> 00:52:41,380
leven is voor een groot deel maakbaar.

1594
00:52:41,680 --> 00:52:43,580
Binnen beperkingen.

1595
00:52:43,620 --> 00:52:45,840
En misschien is mijn leven iets meer maakbaar

1596
00:52:45,840 --> 00:52:47,300
dan dat voor jou van iemand anders.

1597
00:52:48,520 --> 00:52:51,240
Maar het is niet zo dat het lot

1598
00:52:51,240 --> 00:52:51,980
het heeft bepaald.

1599
00:52:52,100 --> 00:52:55,940
Of denk jij dat de almachtige lieve heer

1600
00:52:55,940 --> 00:52:57,800
of hoe ever.

1601
00:52:58,260 --> 00:52:59,700
Dat er een lot bestaat.

1602
00:52:59,940 --> 00:53:01,800
En dat je er eigenlijk weinig invloed op

1603
00:53:01,800 --> 00:53:02,000
hebt.

1604
00:53:02,640 --> 00:53:04,520
Nee, daar kijk ik toch denk ik teveel

1605
00:53:04,520 --> 00:53:06,720
als breinwetenschapper naar.

1606
00:53:06,940 --> 00:53:09,380
Kijk, wij zijn betekenisverlenende wezens.

1607
00:53:09,780 --> 00:53:12,220
En onze realiteit, waar we het elke dag

1608
00:53:12,220 --> 00:53:12,980
mee moeten doen.

1609
00:53:13,280 --> 00:53:15,720
Die wordt gevormd, bepaald.

1610
00:53:15,800 --> 00:53:17,380
Door de eerdere ervaringen.

1611
00:53:18,120 --> 00:53:19,740
Die patronen wat je hebt meegemaakt.

1612
00:53:19,860 --> 00:53:21,900
In combinatie met de input van dit moment.

1613
00:53:22,540 --> 00:53:25,300
En dan beslist je brein razendsnel.

1614
00:53:25,360 --> 00:53:26,400
Is het nou gevaarlijk of niet?

1615
00:53:27,440 --> 00:53:29,900
En daar zit voor mij wel veel vrijheid.

1616
00:53:29,980 --> 00:53:32,760
Want als je zicht krijgt op de manier

1617
00:53:32,760 --> 00:53:34,540
waarop jouw realiteit tot stand komt.

1618
00:53:34,800 --> 00:53:38,680
Namelijk ik kijk altijd op een bepaalde negatieve

1619
00:53:38,680 --> 00:53:39,000
manier.

1620
00:53:39,100 --> 00:53:39,840
Want dat heb ik geleerd.

1621
00:53:40,540 --> 00:53:43,040
En als er dan ergens iemand bij een

1622
00:53:43,040 --> 00:53:43,880
kassa voordringt.

1623
00:53:43,940 --> 00:53:45,300
Dan zie je wel, ik doe er niet

1624
00:53:45,300 --> 00:53:45,460
toe.

1625
00:53:46,540 --> 00:53:48,260
Kan je natuurlijk ook, daarin zit voor mij

1626
00:53:48,260 --> 00:53:49,180
wel maakbaarheid.

1627
00:53:49,220 --> 00:53:52,360
Zeggen van waar komt die reactie vandaan?

1628
00:53:52,360 --> 00:53:54,640
En hoe maak ik elke keer die keuze

1629
00:53:54,640 --> 00:53:55,760
om op die manier te kijken?

1630
00:53:55,940 --> 00:53:57,260
Dat is weer zelfbewustzijn.

1631
00:53:57,360 --> 00:53:58,500
Ja, en dat is ken u zelf.

1632
00:53:59,240 --> 00:54:00,540
En dat is natuurlijk het mooie van mijn

1633
00:54:00,540 --> 00:54:00,760
vak.

1634
00:54:01,760 --> 00:54:04,260
Maar als je dan daarover gaat nadenken van

1635
00:54:04,260 --> 00:54:06,220
waarom reageer ik zoals ik reageer?

1636
00:54:06,400 --> 00:54:07,760
Waarom vertoon ik dit gedrag?

1637
00:54:07,860 --> 00:54:08,700
Waarom denk ik zo?

1638
00:54:08,780 --> 00:54:10,200
En je bent daar een tijdje mee bezig.

1639
00:54:10,300 --> 00:54:11,700
Dan kun je ook denken, ik wil anders

1640
00:54:11,700 --> 00:54:12,020
denken.

1641
00:54:12,440 --> 00:54:13,460
Ja, ik heb keuzevrijheid.

1642
00:54:13,540 --> 00:54:15,280
En het gaat niet alleen om het materialistische

1643
00:54:15,280 --> 00:54:17,640
van ik wil een dikke auto of een

1644
00:54:17,640 --> 00:54:18,200
droomhuis.

1645
00:54:18,360 --> 00:54:18,640
Of whatever.

1646
00:54:19,180 --> 00:54:22,520
Maar ik denk wel dat doelen, als mensen

1647
00:54:22,520 --> 00:54:24,500
doelen stellen, dat dat zin geeft.

1648
00:54:25,220 --> 00:54:26,720
Ja, en dat is ook echt om te

1649
00:54:26,720 --> 00:54:27,380
overleven.

1650
00:54:27,700 --> 00:54:29,920
Ik ben enorm altijd onder de indruk van

1651
00:54:29,920 --> 00:54:32,960
Viktor Frankl, die dat ook wel in de

1652
00:54:32,960 --> 00:54:35,680
kampen, psychiater in Auschwitz volgens mij heeft gezeten,

1653
00:54:35,820 --> 00:54:37,320
en zei de mensen die een doel hadden,

1654
00:54:37,400 --> 00:54:40,020
een purpose, waarvoor ze wilden blijven leven, nog

1655
00:54:40,020 --> 00:54:41,720
één keer die geliefde ontmoeten, of een boek

1656
00:54:41,720 --> 00:54:42,600
schrijven, het maakt niet uit.

1657
00:54:43,280 --> 00:54:45,420
Die hadden meer kans om te overleven.

1658
00:54:46,280 --> 00:54:48,440
Dus het is toch belangrijk om doelen te

1659
00:54:48,440 --> 00:54:49,280
stellen voor jezelf.

1660
00:54:49,500 --> 00:54:52,200
Het hoeft niet megagrote doelen te zijn, maar

1661
00:54:52,200 --> 00:54:53,040
dat er doelen zijn.

1662
00:54:53,400 --> 00:54:55,060
Dat er een reden is om op te

1663
00:54:55,060 --> 00:54:55,660
staan vandaag.

1664
00:54:55,800 --> 00:54:58,020
Ja, elke dag de wereld weer een beetje

1665
00:54:58,020 --> 00:55:00,820
mooier proberen te maken binnen je eigen mogelijkheden.

1666
00:55:01,020 --> 00:55:01,140
Ja.

1667
00:55:01,660 --> 00:55:03,080
Hoe ziet jouw mooiste leven eruit?

1668
00:55:03,740 --> 00:55:04,500
Zoals ik het nu leef?

1669
00:55:04,640 --> 00:55:05,460
Ja, hoe leef je het nu?

1670
00:55:06,720 --> 00:55:09,560
Met een gevoel van keuzevrijheid, en dat ik

1671
00:55:09,560 --> 00:55:14,880
iets kan bijdragen, en dat ik ja, dankbaar

1672
00:55:14,880 --> 00:55:16,240
ben voor de mooie dingen die ik mag

1673
00:55:16,240 --> 00:55:17,820
doen, dat ik mijn talenten kan gebruiken.

1674
00:55:18,780 --> 00:55:20,920
Nou ja, ik ben vooral heel dankbaar.

1675
00:55:21,200 --> 00:55:21,300
Ja?

1676
00:55:21,500 --> 00:55:21,640
Ja.

1677
00:55:22,500 --> 00:55:23,660
Beoefen je dankbaarheid?

1678
00:55:23,680 --> 00:55:24,060
Ja, heel erg.

1679
00:55:24,060 --> 00:55:24,480
Hoe doe je dat?

1680
00:55:25,740 --> 00:55:27,260
Elke ochtend en elke avond.

1681
00:55:27,820 --> 00:55:28,400
Wat doe je dan?

1682
00:55:29,800 --> 00:55:31,300
Stilstaan bij de dingen waar ik dankbaar voor

1683
00:55:31,300 --> 00:55:31,500
ben.

1684
00:55:31,780 --> 00:55:32,320
Heel simpel.

1685
00:55:32,780 --> 00:55:34,020
Gewoon even over nadenken.

1686
00:55:34,160 --> 00:55:34,880
Stilte-momentjes.

1687
00:55:34,900 --> 00:55:35,800
Heb je stilte-momenten?

1688
00:55:35,820 --> 00:55:35,920
Ja.

1689
00:55:37,040 --> 00:55:38,660
Erfenis van mijn religieuze opvoeding.

1690
00:55:40,920 --> 00:55:42,000
Dat is mooi hè, stilte- moment.

1691
00:55:42,100 --> 00:55:42,320
Ja.

1692
00:55:42,440 --> 00:55:43,720
Gewoon even stil zijn.

1693
00:55:43,740 --> 00:55:44,320
Noodzakelijk ook wel.

1694
00:55:44,580 --> 00:55:44,720
Ja.

1695
00:55:44,720 --> 00:55:46,800
Heel veel mensen kunnen niet stil zijn.

1696
00:55:46,920 --> 00:55:48,000
Kunnen niet tegen de stilte.

1697
00:55:48,360 --> 00:55:49,600
Nee, die vermijden dat.

1698
00:55:50,260 --> 00:55:52,740
Want dan ga je opeens allemaal dingen voelen,

1699
00:55:53,020 --> 00:55:55,220
en dan kan je heel onrustig van worden.

1700
00:55:55,820 --> 00:55:57,060
Ja, dat moet je ook oefenen, denk ik.

1701
00:55:57,880 --> 00:55:57,980
Ja.

1702
00:55:58,240 --> 00:56:02,120
Als je, we hadden het net over de

1703
00:56:02,120 --> 00:56:03,600
zorg, maar als je naar het onderwijs kijkt,

1704
00:56:03,720 --> 00:56:05,860
als jij zou mogen zeggen van, ik zou

1705
00:56:05,860 --> 00:56:09,100
een aantal vakken willen toevoegen aan het onderwijssysteem.

1706
00:56:09,460 --> 00:56:10,940
Welke vakken zouden dat zijn dan?

1707
00:56:11,640 --> 00:56:13,740
Nou, die zelfkennis, denk ik, vind ik wel

1708
00:56:13,740 --> 00:56:14,700
heel erg belangrijk.

1709
00:56:15,060 --> 00:56:17,560
Dat mensen begrijpen hoe hun brein werkt, wat

1710
00:56:17,560 --> 00:56:20,900
gevoelens zijn, wat dat met je doet, dat

1711
00:56:20,900 --> 00:56:21,840
het weer over kan gaan.

1712
00:56:24,140 --> 00:56:26,840
Ik denk dat dat emotieleer wel heel belangrijk

1713
00:56:26,840 --> 00:56:28,340
is, en dan eigenlijk echt heel erg op

1714
00:56:28,340 --> 00:56:29,740
jezelf gericht.

1715
00:56:30,600 --> 00:56:32,780
Ik vind dat veel meer kennis over ons

1716
00:56:32,780 --> 00:56:35,580
oerbrein onderwezen zou moeten worden.

1717
00:56:35,860 --> 00:56:36,640
Hoe werkt je brein?

1718
00:56:36,720 --> 00:56:37,420
Dus die handleiding.

1719
00:56:39,560 --> 00:56:41,700
En dat is ook leuk, want inmiddels, ik

1720
00:56:41,700 --> 00:56:43,380
bedoel, we weten zo veel van het brein,

1721
00:56:43,440 --> 00:56:45,020
en ook heel veel niet trouwens, maar heel

1722
00:56:45,020 --> 00:56:45,380
veel wel.

1723
00:56:46,360 --> 00:56:48,020
En ja, ik sta vaak te popelen om

1724
00:56:48,020 --> 00:56:49,500
dat mensen uit te leggen, omdat dat zo

1725
00:56:49,500 --> 00:56:53,100
ongelooflijk veel misschien wel grip en controle en,

1726
00:56:53,100 --> 00:56:57,160
nou ja, levensplezier, kwaliteit kan geven.

1727
00:56:58,100 --> 00:56:59,260
Dus ja, dat zou ik ook wel mooi

1728
00:56:59,260 --> 00:56:59,560
vinden.

1729
00:56:59,960 --> 00:57:00,760
Mediteer je wel eens?

1730
00:57:01,040 --> 00:57:01,660
Ja, elke dag.

1731
00:57:01,840 --> 00:57:02,020
Ja?

1732
00:57:02,180 --> 00:57:02,400
Ja.

1733
00:57:02,860 --> 00:57:04,060
Niet heel lang hoor, tien minuten.

1734
00:57:04,240 --> 00:57:05,840
Maar voor een wetenschapper is dat best bijzonder

1735
00:57:05,840 --> 00:57:06,020
toch?

1736
00:57:06,280 --> 00:57:07,640
Ja, maar is ook wel echt aangetoond dat

1737
00:57:07,640 --> 00:57:08,840
dat een heel goed effect heeft.

1738
00:57:09,040 --> 00:57:11,040
En dat is ook dat stukje verstilling en

1739
00:57:11,040 --> 00:57:13,500
vertraging en even die wasmachine stopzetten, want ik

1740
00:57:13,500 --> 00:57:14,940
heb een heel associatief snel brein.

1741
00:57:15,460 --> 00:57:16,580
Dus ik vind het ook wel lekker om

1742
00:57:16,580 --> 00:57:18,940
eventjes je eigen moment vertragen zo.

1743
00:57:19,480 --> 00:57:20,280
Hoe doe je dat dan?

1744
00:57:20,300 --> 00:57:21,820
Echt ademhaling, ja.

1745
00:57:22,460 --> 00:57:23,060
Hoe doe je dat?

1746
00:57:23,360 --> 00:57:23,880
Hoe lang?

1747
00:57:24,240 --> 00:57:26,060
Tien minuten en dan gewoon echt op die

1748
00:57:26,060 --> 00:57:28,620
in- en die uitademing letten, tellen, en

1749
00:57:28,620 --> 00:57:29,980
niet steeds weer terug.

1750
00:57:30,240 --> 00:57:30,780
Heel simpel.

1751
00:57:32,360 --> 00:57:33,520
Maar ik vind het wel heel fijn.

1752
00:57:34,500 --> 00:57:34,600
Ja.

1753
00:57:34,600 --> 00:57:34,980
Ja, ik ook.

1754
00:57:35,140 --> 00:57:36,440
Het heeft mijn leven veranderd.

1755
00:57:36,440 --> 00:57:37,920
Ik durf wel soms te zeggen het heeft

1756
00:57:37,920 --> 00:57:40,800
mijn leven gered, want ik was volledig in

1757
00:57:40,800 --> 00:57:41,920
de warm mentaal.

1758
00:57:42,240 --> 00:57:43,640
Ik wist niet meer hoe ik met mezelf

1759
00:57:43,640 --> 00:57:44,280
moest omgaan.

1760
00:57:44,920 --> 00:57:46,780
En toen zei iemand je zou eens moeten

1761
00:57:46,780 --> 00:57:47,560
gaan mediteren.

1762
00:57:47,640 --> 00:57:49,520
Toen dacht ik van het is echt niks

1763
00:57:49,520 --> 00:57:49,940
voor mij.

1764
00:57:50,540 --> 00:57:51,900
Maar ik wist niet eens wat het was.

1765
00:57:52,960 --> 00:57:54,800
En toen ben ik me gaan verdiepen en

1766
00:57:54,800 --> 00:57:56,460
toen ben ik het gaan doen of eigenlijk

1767
00:57:56,460 --> 00:57:59,400
ik realiseerde me dat ik eigenlijk allang mediteerde

1768
00:57:59,400 --> 00:58:01,180
zonder dat ik wist dat dat meditatie was.

1769
00:58:01,620 --> 00:58:03,300
Maar ik zeilde in die periode.

1770
00:58:03,640 --> 00:58:05,000
Ik was in mijn eentje aan het zeilen,

1771
00:58:05,100 --> 00:58:05,980
ik zat op de oceaan.

1772
00:58:06,400 --> 00:58:08,300
Ik was dagenlang in stilte, want er was

1773
00:58:08,300 --> 00:58:08,700
niks.

1774
00:58:09,380 --> 00:58:10,940
Dus ja, ik was met mijn gedachten en

1775
00:58:10,940 --> 00:58:12,600
met de wind en het geluid van de

1776
00:58:12,600 --> 00:58:12,940
golven.

1777
00:58:13,780 --> 00:58:16,240
En toen zei een boeddhistische leraar, ja eigenlijk

1778
00:58:16,240 --> 00:58:17,480
moet je zijn in het moment.

1779
00:58:17,700 --> 00:58:18,860
En toen dacht ik van maar dit is

1780
00:58:18,860 --> 00:58:19,780
wat ik altijd doe.

1781
00:58:20,180 --> 00:58:21,840
Dus ik mediteer al en ik wist niet

1782
00:58:21,840 --> 00:58:22,660
eens dat ik het deed.

1783
00:58:23,300 --> 00:58:24,720
En daarna ben ik er heel bewust mee

1784
00:58:24,720 --> 00:58:25,400
om gegaan.

1785
00:58:25,460 --> 00:58:26,960
Wat je ook zegt, ja het is zo

1786
00:58:26,960 --> 00:58:27,680
'n fijn moment.

1787
00:58:29,140 --> 00:58:32,040
Misschien zoals mijn vader vroeger altijd zei, je

1788
00:58:32,040 --> 00:58:33,380
moet elke dag even bidden.

1789
00:58:34,300 --> 00:58:35,660
En wij doen dat tegenwoordig weer voor het

1790
00:58:35,660 --> 00:58:35,940
eten.

1791
00:58:36,060 --> 00:58:37,860
En ik moet zeggen, het bidden voor het

1792
00:58:37,860 --> 00:58:40,260
eten is ook een stiltemoment.

1793
00:58:40,400 --> 00:58:41,640
En een moment van dankbaarheid.

1794
00:58:42,360 --> 00:58:43,360
En dat doet iets met je.

1795
00:58:43,920 --> 00:58:45,640
Het is heel bijzonder, maar er gebeurt iets

1796
00:58:45,640 --> 00:58:46,000
met je.

1797
00:58:46,800 --> 00:58:47,200
Herkenbaar.

1798
00:58:47,400 --> 00:58:49,140
En ik denk als we met elkaar meer

1799
00:58:49,140 --> 00:58:51,260
van dit soort momentjes zouden hebben, dat iedereen

1800
00:58:51,260 --> 00:58:52,640
ook wat meer rust in zijn hoofd gaat

1801
00:58:52,640 --> 00:58:53,180
vinden.

1802
00:58:53,620 --> 00:58:55,380
En dat we misschien ook wat blijer gaan

1803
00:58:55,380 --> 00:58:55,680
worden.

1804
00:58:56,200 --> 00:58:57,300
Of gewoon tevreden.

1805
00:58:57,500 --> 00:58:58,240
En tevreden.

1806
00:58:58,960 --> 00:58:59,600
Het is goed.

1807
00:59:00,180 --> 00:59:01,060
Wanneer is het goed?

1808
00:59:01,600 --> 00:59:03,440
Wees gewoon eens tevreden met hoe het is.

1809
00:59:03,500 --> 00:59:05,020
En je mag nog steeds ambitieus zijn.

1810
00:59:05,240 --> 00:59:05,940
Ja, dat is iets anders.

1811
00:59:06,180 --> 00:59:07,200
Het is niet zo, want dan zeggen mensen

1812
00:59:07,200 --> 00:59:09,280
ja, maar als je dan tevreden bent met

1813
00:59:09,280 --> 00:59:09,500
alles.

1814
00:59:09,960 --> 00:59:10,060
Nee.

1815
00:59:10,660 --> 00:59:12,660
Het moet altijd groei zijn, maar wees wel

1816
00:59:12,660 --> 00:59:13,980
tevreden met wat er nu is.

1817
00:59:14,340 --> 00:59:14,440
Ja.

1818
00:59:15,020 --> 00:59:15,440
Eens.

1819
00:59:15,640 --> 00:59:16,420
Heel erg eens.

1820
00:59:17,120 --> 00:59:18,820
Wat vind je het mooiste muziekstuk om te

1821
00:59:18,820 --> 00:59:19,140
spelen?

1822
00:59:23,490 --> 00:59:24,830
Zigaan van Maurice Ravel.

1823
00:59:25,250 --> 00:59:25,670
Prachtig.

1824
00:59:25,910 --> 00:59:28,230
Er zit heel veel denk ik wel woede

1825
00:59:28,230 --> 00:59:29,130
in emotie.

1826
00:59:29,470 --> 00:59:31,150
Er zit veel emotie in muziek natuurlijk ook.

1827
00:59:31,150 --> 00:59:32,830
Ja, het is voor mij altijd het kanaal

1828
00:59:32,830 --> 00:59:36,010
geweest om daarmee te kunnen dealen.

1829
00:59:37,650 --> 00:59:40,070
Ga je ook spelen als je emotie voelt?

1830
00:59:40,810 --> 00:59:41,970
Verdriet of boosheid?

1831
00:59:41,990 --> 00:59:42,650
Het ligt er heel erg aan.

1832
00:59:43,830 --> 00:59:45,550
Dat lukt dan niet altijd, maar daarom heb

1833
00:59:45,550 --> 00:59:46,450
ik wel mijn discipline.

1834
00:59:46,610 --> 00:59:47,770
Dat ik weet dat ik wel weer mijn

1835
00:59:47,770 --> 00:59:48,950
toonladders moet spelen.

1836
00:59:49,690 --> 00:59:52,570
En dan is de vervolgfase dat ik weer

1837
00:59:52,570 --> 00:59:53,330
Bach kan spelen.

1838
00:59:53,430 --> 00:59:55,950
Want ik twijfelde bij de vraag die je

1839
00:59:55,950 --> 00:59:58,190
stelde tussen de Zigaan van Maurice Ravel en

1840
00:59:58,190 --> 00:59:58,570
Bach.

1841
00:59:59,470 --> 01:00:00,750
Vioolsonates, partitas.

1842
01:00:02,090 --> 01:00:02,470
Mooi.

1843
01:00:03,730 --> 01:00:05,870
Een domere momentje rust om te genieten.

1844
01:00:06,530 --> 01:00:08,870
En ook elke dag je toonladders moeten spelen.

1845
01:00:08,890 --> 01:00:09,350
Discipline.

1846
01:00:09,970 --> 01:00:11,910
Voor iedereen die meer wil weten over die

1847
01:00:11,910 --> 01:00:12,150
schijf.

1848
01:00:12,190 --> 01:00:13,330
Je kan hem gewoon downloaden toch?

1849
01:00:13,510 --> 01:00:14,510
Het staat op de website.

1850
01:00:15,310 --> 01:00:17,470
Ja, de korte versie staat gewoon op mijn

1851
01:00:17,470 --> 01:00:17,930
website.

1852
01:00:18,310 --> 01:00:19,690
Het boek is overal verkrijgbaar.

1853
01:00:19,830 --> 01:00:21,150
Handboek en het werkboek dus.

1854
01:00:21,190 --> 01:00:23,750
Metale schijf van Vijf om beter om te

1855
01:00:23,750 --> 01:00:25,910
gaan met wat er allemaal gebeurt daarboven.

1856
01:00:26,010 --> 01:00:26,330
Klopt.

1857
01:00:26,330 --> 01:00:27,530
Esther, super bedankt.

1858
01:00:27,590 --> 01:00:28,250
Fijn dat je er was.

1859
01:00:28,670 --> 01:00:29,350
Mooie wijsheid.

1860
01:00:29,810 --> 01:00:30,490
Dank je wel.