1 00:00:00,080 --> 00:00:05,560 Hallo allemaal, mijn naam is Paul de Leeuw, en we gaan weer een aflevering maken van de podcast... 2 00:00:05,600 --> 00:00:12,520 Het Geheim van de Efteling. Elke week gaan we met onze gasten dieper het Sprookjesbos in. 3 00:00:12,520 --> 00:00:16,520 Om erachter te komen hoe het bekendste Sprookjesbos van Nederland is ontstaan. 4 00:00:16,520 --> 00:00:22,600 En wat er nodig is om het zo mooi te houden? In deze aflevering hebben we het over de natuur. 5 00:00:22,600 --> 00:00:28,560 En dan de natuur in het bijzonder. Welke dieren wonen hier in het Sprookjesbos? 6 00:00:28,560 --> 00:00:33,920 Hoeveel bomen staan er? En wat doet de boswachter van het Sprookjesbos? 7 00:00:33,920 --> 00:00:39,360 We hebben vandaag twee boswachters. We hebben de echte Efteling-boswachter. 8 00:00:39,360 --> 00:00:42,920 Mag ik je zo noemen, Mario Dieltjes? -Ik ben officieel Groenbeheerder. 9 00:00:42,920 --> 00:00:47,240 Maar voor deze podcast wil ik best de boswachter spelen. -En je bent expert? 10 00:00:47,240 --> 00:00:48,960 -En je bent expert? 11 00:00:50,200 --> 00:00:53,880 Ik zie mezelf meer als éénoog in het land der blinden. 12 00:00:53,880 --> 00:00:58,040 Je blijft in de Efteling-termen, éénoog in het land der blinden. Maar dat kunnen we nog niet.. 13 00:00:58,040 --> 00:01:01,440 gaan bezichtigen toch? Dat je ergens staat bij een beuk met één oog dicht. -Dat kunnen we wel regelen. 14 00:01:02,200 --> 00:01:03,680 -Dat kunnen we wel regelen. 15 00:01:05,080 --> 00:01:09,040 Maar je bent wel bepalend over het bos en het onderhoud... 16 00:01:09,040 --> 00:01:15,080 van het groen hier in de Efteling. En een professionele boswachter, we kennen hem van... 17 00:01:15,080 --> 00:01:19,480 televisie en van boeken en van uitlatingen, dat is natuurlijk Arjan Postma. 18 00:01:19,480 --> 00:01:21,680 Als je thuis denkt, Arjan Postma? Help me even Paul. 19 00:01:21,680 --> 00:01:24,880 Hij heeft altijd zo'n boswachtershoed op, die heeft hij nu niet op. 20 00:01:24,880 --> 00:01:29,520 En hij is vrijwel altijd gekleed in bruin. -Ja, eigenlijk wel ja. Oké, nou dan hebben we eigenlijk... 21 00:01:29,520 --> 00:01:38,000 de introductie gehad. Kunnen we nog iets meer zeggen? Laten we dan beginnen over de Efteling zelf. 22 00:01:38,000 --> 00:01:40,720 Wat is jouw eerste Efteling-ervaring, Arjan? 23 00:01:40,720 --> 00:01:45,480 Ik kom denk ik al 54 jaar in de Efteling. De eerste keer was ik drie. Dus dat is al een... 24 00:01:45,480 --> 00:01:50,080 hele tijd geleden. En in één van mijn eerste herinneringen aan de Efteling... 25 00:01:50,080 --> 00:01:54,160 zit ik op mijn hurken om door een raampje van een paddenstoel te kijken. 26 00:01:54,160 --> 00:01:56,920 -Ja, om een kaboutertje te zien. Om een kaboutertje te zien, ja. 27 00:01:56,920 --> 00:01:58,800 Dus dat was allemaal heel erg spannend. 28 00:01:58,800 --> 00:02:02,600 Voordat we begonnen aan deze podcast ben je met je vrouw nog even... 29 00:02:02,600 --> 00:02:08,360 door de Efteling gelopen? -Ja, mijn familie is erg gek op de Efteling, dus we komen... 30 00:02:08,360 --> 00:02:11,960 hier regelmatig. Maar nu zijn we met z'n tweeën. 31 00:02:11,960 --> 00:02:17,240 Ik zag je lopen, toen ik met een karretje ook even snel op zoek ging naar wat versnaperingen. 32 00:02:17,240 --> 00:02:22,720 Toen ik hier naar binnen mocht, is zij in het treintje gesprongen. Ze gaat een ritje in een achtbaan maken. 33 00:02:22,720 --> 00:02:24,720 Dus ik ben benieuwd waar ik haar terug ga vinden. 34 00:02:24,720 --> 00:02:30,600 En als je nu door de Efteling loopt, zijn er dan attracties die je echt nog graag zou willen zien? 35 00:02:30,600 --> 00:02:38,320 Ik ken ze allemaal en ben echt al vaker overal geweest. Ik vind de Efteling altijd een feestje om te komen. 36 00:02:38,600 --> 00:02:44,080 Ik ben net ook weer even naar de Indische Waterlelies in het Sprookjesbos gegaan. 37 00:02:44,080 --> 00:02:48,840 Dat soort oude dingen blijven er staan, dat vind ik hartstikke leuk. 38 00:02:48,840 --> 00:02:51,720 Ik vind zelf het Diorama ook altijd erg grappig. 39 00:02:51,720 --> 00:02:55,280 Wat is het Diorama ook alweer? -Dat ligt vlakbij de Stoomcarrousel... 40 00:02:55,280 --> 00:03:00,080 Daar rijden treintjes door het alpenlandschap. 41 00:03:00,080 --> 00:03:02,080 Het is gewoon een modeltrein. 42 00:03:02,080 --> 00:03:06,080 Oké, oké. Kan je er ook in? -Nee, je kan er alleen naar kijken. 43 00:03:06,880 --> 00:03:09,640 Is dat orgel er nog, dat waterorgel? 44 00:03:09,640 --> 00:03:15,520 Nee, door alle regelingen rondom legionella hebben we daar afscheid van genomen. 45 00:03:15,520 --> 00:03:16,880 Oké, hoe lang is dat geleden? 46 00:03:16,880 --> 00:03:18,880 Dat kan goed al tien, vijftien jaar geleden zijn. 47 00:03:18,880 --> 00:03:24,400 Ben jij medeverantwoordelijk voor al het groen in de Efteling? Of ben je de baas? 48 00:03:24,400 --> 00:03:29,520 Ja, ik ben er sec voor het groen. Collega's verzinnen attracties en groengebieden... 49 00:03:29,520 --> 00:03:31,880 en ik moet ervoor zorgen dat die gebieden in stand gehouden worden. 50 00:03:32,720 --> 00:03:37,120 Buiten dat ik veel rondloop om te kijken wat de status is, moet ik ook zorgen dat er middelen komen, 51 00:03:37,120 --> 00:03:40,040 zowel financieel als op een andere manier, om dat in stand te houden. 52 00:03:40,040 --> 00:03:42,720 Dus ik maak begrotingen voor meerjarenplanningen. 53 00:03:42,720 --> 00:03:46,720 Hoe vaak loop je dan door het park met een groen oog? 54 00:03:46,720 --> 00:03:50,720 Op het moment dat ik erdoorheen loop, heb ik mijn groene pet al op. 55 00:03:50,720 --> 00:03:55,720 Dus ik zie altijd dingen en die meld ik aan onze onderhoudsdienst. 56 00:03:55,720 --> 00:04:00,720 Ik heb iets geconstateerd en dan moet ik even ingrijpen, want dan gaat er iets niet goed. 57 00:04:01,520 --> 00:04:05,520 En ik maak natuurlijk ook rondjes met leveranciers om te kijken wat ze geleverd hebben. 58 00:04:05,520 --> 00:04:06,520 Met plantenleveranciers? 59 00:04:06,520 --> 00:04:07,520 Ja. 60 00:04:07,520 --> 00:04:10,960 Maar wat was jouw eerste Efteling-ervaring? 61 00:04:10,960 --> 00:04:17,480 Wat ik me nog kan herinneren, ik ben ondertussen bijna 64, is dat ik in 1966 met mijn ouders in de rij stond. 62 00:04:17,480 --> 00:04:18,480 In 1966? 63 00:04:18,480 --> 00:04:20,480 Ja, met de opening van Fabiola. 64 00:04:20,480 --> 00:04:21,480 Bij De Indische Waterlelies? 65 00:04:21,480 --> 00:04:22,480 Ja. 66 00:04:22,480 --> 00:04:27,480 En toen waren er geloof ik nog drie verschillende scènes voordat je uiteindelijk naar binnen kon. 67 00:04:27,880 --> 00:04:30,040 En dat kan ik me nog herinneren, dat was heel spannend. 68 00:04:30,040 --> 00:04:33,080 Want je stond eerst bij de eerste deur en dan mocht je het pleintje op. 69 00:04:33,080 --> 00:04:36,320 En dan stond je daar te wachten tussen die wachters, die waren heel imposant. 70 00:04:36,320 --> 00:04:39,320 En dan mocht je pas de deur door naar de show zelf. 71 00:04:39,320 --> 00:04:44,320 Dat was toendertijd heel spannend. 72 00:04:44,320 --> 00:04:48,320 Maar als je er weer bent, komt dat gevoel van vroeger naar voren. 73 00:04:48,320 --> 00:04:51,320 Ook al weet je dat de techniek natuurlijk al lang veel beter is geworden. 74 00:04:51,320 --> 00:04:52,320 Ja, die is veranderd. 75 00:04:52,320 --> 00:04:56,320 Maar nog steeds als ik er doorheen loop, vind ik het leuk om te kijken. 76 00:04:57,080 --> 00:05:00,080 De heks zingt wat minder goed. 77 00:05:00,080 --> 00:05:02,080 Er moet iets meer volume in die heks. 78 00:05:02,080 --> 00:05:05,920 Of we moeten Francis van Broekhuizen vragen om er doorheen te gillen. 79 00:05:05,920 --> 00:05:07,680 Dat is het enige waarvan ik denk dat er wel iets mee mag gebeuren. 80 00:05:07,680 --> 00:05:10,080 Maar voor de rest blijft het allemaal zo ontzettend romantisch en leuk. 81 00:05:10,080 --> 00:05:13,960 Maar als je bij de Indische Waterlelies binnenkomt, is er weinig groen. 82 00:05:13,960 --> 00:05:15,080 Nee, in verhouding niet. 83 00:05:15,080 --> 00:05:19,520 We zijn wel dingen aan het aanpassen, zodat het groen beter past bij de beleving. 84 00:05:19,520 --> 00:05:20,440 Dat doen we wel. 85 00:05:20,440 --> 00:05:22,080 Dat is een hele rare zin, die ga ik even onthouden. 86 00:05:22,080 --> 00:05:24,080 Groen wordt betrokken bij de beleving. 87 00:05:24,920 --> 00:05:27,920 Wil je er dan niet wat leuke, andere plantjes tussen zetten? 88 00:05:27,920 --> 00:05:31,920 Want je komt eigenlijk op een plein terecht, met een soort vierkante vijver. 89 00:05:31,920 --> 00:05:33,920 En dan loop je zo richting De Indische Waterlelies. 90 00:05:33,920 --> 00:05:35,920 Aan de zijkant heb je wat groen. 91 00:05:35,920 --> 00:05:40,920 En daar zijn we wel aan het kijken om die beplanting dusdanig aan te passen, zodat het beter bij de sfeer past. 92 00:05:40,920 --> 00:05:43,920 Want je kunt met je beplanting wel het verhaal versterken. 93 00:05:43,920 --> 00:05:44,920 Ja, zeker. 94 00:05:44,920 --> 00:05:49,920 En dan heb je nog steeds mogelijkheden om planten te zoeken die in het Nederlandse klimaat passen. 95 00:05:49,920 --> 00:05:53,920 Maar die ook een beetje de tropische sfeer kunnen uitdragen. 96 00:05:53,920 --> 00:05:59,720 Als we net als afgelopen winter echt een winterperiode hebben met vorst en sneeuw... 97 00:05:59,720 --> 00:06:00,960 - Ja, dan moet je weer opnieuw beginnen. 98 00:06:00,960 --> 00:06:02,720 Of je moet het goed afdekken. 99 00:06:02,720 --> 00:06:05,720 Maar je hebt ook heel veel soorten planten die exotisch lijken... 100 00:06:05,720 --> 00:06:08,720 Maar eigenlijk uit de gematigde gebieden uit de tropen komen. 101 00:06:08,720 --> 00:06:11,440 En die kunnen gewoon prima in Nederland groeien. 102 00:06:11,440 --> 00:06:15,720 Noem dan eens een voorbeeld van zo'n tropische plant die ook in Nederland goed bloeit. 103 00:06:15,720 --> 00:06:17,720 Je hebt bijvoorbeeld Agave. 104 00:06:17,720 --> 00:06:22,040 Maar ook distelsoorten zien er exotisch uit. 105 00:06:22,320 --> 00:06:28,480 Erigeron lijkt op een Agave, maar hij komt gewoon uit de gematigde gebieden in Zuid- en Midden-Amerika. 106 00:06:28,480 --> 00:06:31,480 Die kun je hier gewoon planten, want die overleeft ook onze winters. 107 00:06:31,480 --> 00:06:35,480 Maar die oogt wel anders, want hij ziet er heel anders uit dan onze eigen kogeldistel. 108 00:06:35,480 --> 00:06:39,480 Maar jij bent niet verantwoordelijk voor de pratende bomen? 109 00:06:39,480 --> 00:06:41,480 Of bomen waar iets uit komt? 110 00:06:41,480 --> 00:06:43,480 Dus alleen maar de natuur en wat groen is? 111 00:06:43,480 --> 00:06:44,480 Ja. 112 00:06:44,480 --> 00:06:47,480 Maar is het Sprookjesbos ooit begonnen als een bos, Mario? 113 00:06:48,160 --> 00:06:53,320 Vanuit het verre verleden is in deze regio veel meer bosbouw. 114 00:06:53,320 --> 00:06:54,960 Maar dan gaan we echt heel ver terug in de tijd. 115 00:06:54,960 --> 00:06:57,120 Het was voorheen een overstroomgebied. 116 00:06:57,120 --> 00:06:58,320 Wat is een overstroomgebied? 117 00:06:58,320 --> 00:07:00,320 Een overstroomgebied van rivieren, dus het was hier heel nat en drassig. 118 00:07:00,320 --> 00:07:01,960 Dan kreeg je moerasvorming. 119 00:07:01,960 --> 00:07:04,320 Toen kreeg je uiteindelijk turf. 120 00:07:04,320 --> 00:07:10,320 Daarom heb je hier in de regio heel vaak benamingen als turfvaart en turfstekers. 121 00:07:10,320 --> 00:07:14,320 En na die ontginning van die turf dacht men dat je daar akkerbouw op kon doen. 122 00:07:14,320 --> 00:07:16,760 Maar die onderlaag was gewoon dusdanig arm... 123 00:07:16,760 --> 00:07:22,600 dat eigenlijk alleen maar bosbouw en weidevelden overbleven. 124 00:07:22,600 --> 00:07:26,080 En je ziet gewoon dat heel veel eiken- en dennenbomen met name hier geplant zijn... 125 00:07:26,080 --> 00:07:29,080 voor de leerindustrie in Waalwijk en omgeving. 126 00:07:29,080 --> 00:07:31,080 En de dennen gingen naar de mijnbouw in Limburg. 127 00:07:31,080 --> 00:07:36,080 Maar was dit dan wel een ideale plek voor zo'n sprookjesland als de Efteling? 128 00:07:36,080 --> 00:07:37,080 Of het Sprookjesbos? 129 00:07:37,080 --> 00:07:40,520 Ik denk dat het vanuit de opbouw van sprookjes niet zoveel uit maakt. 130 00:07:40,520 --> 00:07:44,680 Alleen je ziet als het langer niet beheerd wordt als een bos en monotoon blijft... 131 00:07:44,680 --> 00:07:47,920 dan loop je uiteindelijk tegen bepaalde beperkingen aan. 132 00:07:47,920 --> 00:07:52,920 En je ziet nu dat we steeds meer gaan kijken naar die diversiteit van de opbouw van de bomen. 133 00:07:52,920 --> 00:07:54,920 Dat gaat veranderen? 134 00:07:54,920 --> 00:07:56,920 Ja, daar zijn we al volop mee bezig. 135 00:07:56,920 --> 00:08:01,920 Maar in het programmaboekje van de Efteling uit 1952 staat dat rondom het Sprookjesbos liggen... 136 00:08:01,920 --> 00:08:06,920 een speeltuin, vijvers, een theehuis, een souvenirhuisje, vier tennisbanen, 137 00:08:06,920 --> 00:08:09,920 een kinderbad en hectaren vol natuurschoon. 138 00:08:09,920 --> 00:08:11,920 Hoe is dat nu anno 2026? 139 00:08:11,920 --> 00:08:15,920 Ik denk dat het natuurschoon nog steeds is, maar je moet het in het tijdbeeld zien. 140 00:08:15,920 --> 00:08:18,920 Ik denk dat we in de jaren 50 anders naar bossen keken. 141 00:08:18,920 --> 00:08:20,920 Hoeveel hectare was de Efteling toen? 142 00:08:20,920 --> 00:08:24,920 Dat durf ik niet te zeggen. We hebben nu een park van ongeveer 65 hectare. 143 00:08:24,920 --> 00:08:28,920 Ja, 276 hectare inclusief de vakantieparken. 144 00:08:28,920 --> 00:08:31,920 Ja, die liggen ten zuiden van het park. 145 00:08:31,920 --> 00:08:34,640 En daar ga je ook heel anders om met je groen. 146 00:08:34,640 --> 00:08:36,880 In het park kunnen we iets exotisch doen, 147 00:08:36,880 --> 00:08:40,880 want we hebben Verhalen van 1001 Nacht te vertellen. 148 00:08:40,880 --> 00:08:43,480 Maar als je naar de resorts gaat, zoals Bosrijk... 149 00:08:43,480 --> 00:08:45,880 dat heeft niks met die exotische dingen te maken. 150 00:08:45,880 --> 00:08:50,880 Dus daar zitten we meer op natuurlijk bosbeheer zoals we elders in Nederland doen. 151 00:08:50,880 --> 00:08:54,880 Dus het is afhankelijk van het gebied hoe we met het groen omgaan. 152 00:08:54,880 --> 00:08:57,520 Hoe zie jij dat dan als boswachter? 153 00:08:57,520 --> 00:09:02,880 Hoe versterkt in jouw ogen de natuur de Efteling-beleving? 154 00:09:02,880 --> 00:09:04,520 Juist als er echt dingen leven. 155 00:09:04,520 --> 00:09:10,440 Als je door een gebied loopt waar alles nep en plastic is... 156 00:09:10,440 --> 00:09:13,200 dan haalt dat elkaar naar beneden. 157 00:09:13,200 --> 00:09:15,240 Dan wordt het allemaal steeds minder spannend. 158 00:09:15,240 --> 00:09:16,880 -Dan wordt het meer gemaakt, dan is het niet echt natuurlijk. 159 00:09:16,880 --> 00:09:19,240 Ja, maar als er opeens een echt vogeltje langs loopt, 160 00:09:19,240 --> 00:09:22,800 of je ziet een keer een eekhoorn lopen, of je ziet een keer wat anders gaan... 161 00:09:22,800 --> 00:09:23,880 dan wordt het veel spannender. 162 00:09:23,880 --> 00:09:29,880 Je ziet opeens een vis langs zwemmen, dan wordt het allemaal steeds spannender. 163 00:09:29,880 --> 00:09:34,880 En door een klein beetje te sturen... 164 00:09:34,880 --> 00:09:37,880 gaan die dieren zich ook gedragen op plekken waar je er ook echt wat aan hebt. 165 00:09:37,880 --> 00:09:38,880 Dus ik denk dat echt... 166 00:09:38,880 --> 00:09:41,400 -De dieren passen zich aan aan de beleving van de Efteling? 167 00:09:41,400 --> 00:09:42,880 Als je dat op de juiste manier doet... 168 00:09:42,880 --> 00:09:45,520 Maar er gaat geen vlinder zijn die opeens 'papier hier' zegt? 169 00:09:45,520 --> 00:09:49,920 Nou, ze hebben in Zweden... 170 00:09:49,920 --> 00:09:51,880 Je bent echt éénoog in het land der blinden. 171 00:09:51,880 --> 00:09:57,160 In Zweden hebben wetenschappers een vuilnisbak gemaakt. 172 00:09:57,160 --> 00:09:58,880 En die is voor kraaien. 173 00:09:58,880 --> 00:10:02,880 En als die kraaien dan straatvuil opruimen en dat in die vuilnisbak gooien... 174 00:10:02,880 --> 00:10:04,640 dan krijgen ze een pinda. 175 00:10:04,640 --> 00:10:06,000 Dus dat is letterlijk 'papier hier'. 176 00:10:06,000 --> 00:10:07,200 Dus dat kun je doen. 177 00:10:07,200 --> 00:10:10,880 En volgens mij moet je dat met eekhoorns ook kunnen doen. 178 00:10:10,880 --> 00:10:12,880 Ja, die eekhoorns is weer een ander... 179 00:10:12,880 --> 00:10:13,880 daar gaan we het zo nog even over hebben. 180 00:10:13,880 --> 00:10:14,880 Maar jij zei net... 181 00:10:14,880 --> 00:10:15,880 ik ben het vergeten. 182 00:10:15,880 --> 00:10:16,880 Jij wil de natuurbeleving... 183 00:10:16,880 --> 00:10:19,880 Nee, de natuur moet de beleving versterken? 184 00:10:19,880 --> 00:10:20,880 Ja, ja. 185 00:10:20,880 --> 00:10:21,880 Noem nog één keer die zin. 186 00:10:21,880 --> 00:10:24,880 Kun je hem nog een keer herhalen? 187 00:10:24,880 --> 00:10:26,880 Ja, je gaat met de beplanting die je toepast bij een attractie, 188 00:10:26,880 --> 00:10:28,880 ga je eigenlijk het verhaal versterken. 189 00:10:28,880 --> 00:10:33,880 Maar wat Arjan zegt, je moet proberen om natuur rondom de attractie aan te leggen... 190 00:10:33,880 --> 00:10:35,880 waardoor je echt een soort eenheid krijgt. 191 00:10:35,880 --> 00:10:37,880 Dat is dus ook echt een groot deel van jouw baan. 192 00:10:37,880 --> 00:10:38,880 Ja. 193 00:10:38,880 --> 00:10:41,720 Hoe gaat dat dan? 194 00:10:41,720 --> 00:10:43,920 Kun je een voorbeeld noemen? 195 00:10:43,920 --> 00:10:47,360 Een duidelijk voorbeeld is het eiland bij de Piraña. 196 00:10:47,360 --> 00:10:48,920 Daar stonden voorheen gewoon... 197 00:10:48,920 --> 00:10:50,480 daar stonden bomen en bramen. 198 00:10:50,480 --> 00:10:52,960 Het eiland bij de Piraña, dat is het Pirañabad. 199 00:10:52,960 --> 00:10:54,200 Ja, dan heb je het eiland in het midden. 200 00:10:54,200 --> 00:10:55,400 Voorheen keek je daar naar. 201 00:10:55,400 --> 00:10:56,880 Daar gaan die bootjes omheen. 202 00:10:56,880 --> 00:10:59,640 Voorheen bekeek je dat en nu kun je er naartoe lopen. 203 00:10:59,640 --> 00:11:03,880 Dus hebben we de beplanting aangepast die doet denken aan een... 204 00:11:03,880 --> 00:11:06,560 Inca-omgeving. 205 00:11:06,560 --> 00:11:09,200 Dan versterk je de beleving van de gast die er rondloopt. 206 00:11:09,200 --> 00:11:11,320 De beplanting past bij het verhaal. 207 00:11:11,320 --> 00:11:15,200 Bij Fata Morgana gebruiken we ook heel andere planten. 208 00:11:15,200 --> 00:11:16,720 En bijvoorbeeld bij Sindbad de Zeeman... 209 00:11:16,720 --> 00:11:17,880 - Fata Morgana bedoel je, hè? 210 00:11:17,880 --> 00:11:18,880 Ja, Fata Morgana. 211 00:11:18,880 --> 00:11:19,880 Sorry, intern zeggen we 'Fata'... 212 00:11:19,880 --> 00:11:20,880 Nee, maar die link met Fata Morgana heb ik gelegd. 213 00:11:20,880 --> 00:11:21,880 Dat denk je 'Fata'? 214 00:11:21,880 --> 00:11:22,880 Fata Morgana. 215 00:11:22,880 --> 00:11:24,600 Fata Morgana, ja. 216 00:11:24,600 --> 00:11:28,480 Dus je versterkt je gastbeleving met je beplanting . 217 00:11:28,480 --> 00:11:30,000 En dat zie je dan ook terug. 218 00:11:30,000 --> 00:11:30,880 Ja. 219 00:11:30,880 --> 00:11:34,880 Je gaat niet bij Fata Morgana een heel bos met kerstbomen wegzetten, want dat slaat... 220 00:11:34,880 --> 00:11:35,880 als een tang op een varken. 221 00:11:35,880 --> 00:11:36,600 Nee. 222 00:11:36,600 --> 00:11:37,880 Maar ik moet zeggen... 223 00:11:37,880 --> 00:11:41,720 In het Sprookjesbos hebben jullie van die voerstationnetjes. 224 00:11:41,720 --> 00:11:43,720 Dus dan worden er vogels gevoerd. 225 00:11:43,720 --> 00:11:45,880 Dan hangt er een zaadsilo of wat dan ook. 226 00:11:45,880 --> 00:11:49,520 En op die plekken, daar is het ook verschrikkelijk druk. 227 00:11:49,520 --> 00:11:51,560 En dat ligt allemaal vlak langs het pad. 228 00:11:51,880 --> 00:11:54,880 Dus daar gaan mensen ook graag even bij zitten. 229 00:11:54,880 --> 00:11:57,880 Want opeens is daar dan een soort levend spektakel aan de gang. 230 00:11:57,880 --> 00:11:58,360 Ja. 231 00:11:58,360 --> 00:12:00,880 Al die kauwtjes die hier rondvliegen. 232 00:12:00,880 --> 00:12:04,640 Als je die kauwtjes in hun blauwe ogen kijkt, dan spat de intelligentie ervan af. 233 00:12:04,640 --> 00:12:06,880 Die kan je ook een beetje sturen. 234 00:12:06,880 --> 00:12:07,880 Over intelligentie en afspatten gesproken... 235 00:12:07,880 --> 00:12:09,880 Zullen we het hier later even over hebben als we het over de dieren praten? 236 00:12:09,880 --> 00:12:11,880 Want ik was nu nog met de bosbebouwing bezig. 237 00:12:11,880 --> 00:12:13,880 Dan hebben we het in het tweede deel echt over de dieren. 238 00:12:13,880 --> 00:12:15,880 Want dat zijn er namelijk heel veel. 239 00:12:15,880 --> 00:12:18,120 Dan komt mij iets beter uit. 240 00:12:18,120 --> 00:12:18,880 Mag dat? 241 00:12:18,880 --> 00:12:19,880 Wat je wil, Paul. 242 00:12:19,880 --> 00:12:21,880 Dan ga ik even terug naar de bossen. 243 00:12:21,880 --> 00:12:23,880 Want ik begreep... 244 00:12:23,880 --> 00:12:26,040 Kijk, de tijden veranderen natuurlijk. 245 00:12:26,040 --> 00:12:32,520 Want als ik nu door het Sprookjesbos loop, dan zijn het dezelfde groene planten... 246 00:12:32,520 --> 00:12:34,880 die ons eigenlijk begeleiden. 247 00:12:34,880 --> 00:12:36,040 Het is best wel eentonig. 248 00:12:36,040 --> 00:12:39,400 Toen zei jouw collega dat het aangepast wordt. 249 00:12:39,400 --> 00:12:40,760 Nou, we zijn al aan het aanpassen. 250 00:12:40,760 --> 00:12:42,880 Maar voorheen was het nog veel eentoniger. 251 00:12:42,880 --> 00:12:44,880 Want toen hadden we een verzameling stammen. 252 00:12:44,880 --> 00:12:49,920 En toen stond er langs de paden en wegen gewoon een hele haag van rododendrons. 253 00:12:49,920 --> 00:12:51,760 En dat was de beleving in het Sprookjesbos. 254 00:12:51,760 --> 00:12:54,880 Eind jaren negentig hebben we het al een keer geprobeerd te renoveren. 255 00:12:54,880 --> 00:12:56,880 Daar zijn we ook een hele tijd mee bezig geweest. 256 00:12:56,880 --> 00:12:59,360 Nu ben je weer 25 jaar verder. 257 00:12:59,360 --> 00:13:02,880 En dan moet je eigenlijk opnieuw ingrijpen om licht en ruimte te creëren. 258 00:13:02,880 --> 00:13:05,880 Om die beplanting ook diverser te maken onder die bomen. 259 00:13:05,880 --> 00:13:08,880 Ja. Maar hoe kom je daar dan? 260 00:13:08,880 --> 00:13:09,880 Is het dan echt... 261 00:13:09,880 --> 00:13:12,400 dat je naar verloop van tijd gaat nadenken over veranderen. 262 00:13:12,400 --> 00:13:15,640 Moeten we dan ook het beeld van de planten veranderen? 263 00:13:15,640 --> 00:13:16,880 Op een gegeven moment... 264 00:13:16,880 --> 00:13:17,880 kun je wel bomen weg halen. 265 00:13:17,880 --> 00:13:21,880 En als je dan ook weer bomen terugzet, dan ga je eigenlijk hetzelfde weer creëren. 266 00:13:21,880 --> 00:13:23,880 Die bomen gaan op een gegeven moment de hoogte in groeien... 267 00:13:23,880 --> 00:13:24,880 en dekken heel het licht af. 268 00:13:24,880 --> 00:13:28,880 Dus op een gegeven moment wordt het voor planten te donker om onder die bomen te groeien. 269 00:13:28,880 --> 00:13:31,880 Ook schaduwplanten hebben nog een bepaalde mate van licht nodig. 270 00:13:31,880 --> 00:13:36,880 Als het echt extreem donker wordt door die bomen, dan doen die planten het ook niet meer. 271 00:13:36,880 --> 00:13:40,880 En dan krijg je dat je eigenlijk in een stammenwand kijkt... 272 00:13:40,880 --> 00:13:42,880 waar voor de rest niks te beleven valt. 273 00:13:42,880 --> 00:13:43,880 Nee, nee. 274 00:13:43,880 --> 00:13:46,880 Arjan, jij hebt het boek 'Buiten gebeurt het' geschreven? 275 00:13:46,880 --> 00:13:47,880 Ja. 276 00:13:47,880 --> 00:13:49,880 Wat is daarin eigenlijk de voornaamste boodschap? 277 00:13:49,880 --> 00:13:54,800 Dat overal waar je loopt, het avontuur op je ligt te wachten. 278 00:13:54,800 --> 00:13:56,920 Overal liggen de verhalen op je te wachten. 279 00:13:56,920 --> 00:13:58,840 En daar hoef je niet voor naar het natuurgebied. 280 00:13:58,840 --> 00:14:02,000 Als je je ogen open houdt, krijg je iedere dag een cadeautje. 281 00:14:02,000 --> 00:14:07,880 En wat gebeurt er met een persoon als die door een bos of park loopt? 282 00:14:07,880 --> 00:14:10,160 Wat hoop je dan dat er gebeurt? 283 00:14:12,200 --> 00:14:16,480 Wij hebben veel meer dan vijf zintuigen, wat we altijd zeggen. 284 00:14:16,480 --> 00:14:17,720 We hebben er veel meer. 285 00:14:17,720 --> 00:14:19,880 Alleen als we binnen zitten, dan gebruik je er maar een paar. 286 00:14:19,880 --> 00:14:22,400 Je kijkt met je ogen maar tot zo ver, met je oren. 287 00:14:22,400 --> 00:14:24,880 Maar als je veel meer buiten komt, dan gaan opeens al je zintuigen... 288 00:14:24,880 --> 00:14:28,120 die gaan synchroon met elkaar de wereld waarnemen. 289 00:14:28,120 --> 00:14:29,000 Hoe komt dat? 290 00:14:29,000 --> 00:14:32,680 Dat is goed om te overleven, als je goed kunt waarnemen. 291 00:14:32,680 --> 00:14:35,720 Hoe meer je naar buiten gaat, hoe meer je dat traint. 292 00:14:35,720 --> 00:14:37,400 Dat is voor kinderen heel belangrijk. 293 00:14:37,400 --> 00:14:39,560 Dus buitenspelen is je zintuigen trainen. 294 00:14:39,560 --> 00:14:40,880 Maar dat is voor mensen zelf ook. 295 00:14:40,880 --> 00:14:44,880 Dus als jij buiten loopt, dan ga je opeens je zintuigen op een manier gebruiken... 296 00:14:44,880 --> 00:14:46,240 die je binnen niet doet. 297 00:14:46,240 --> 00:14:48,160 En dat geeft ons voldoening. 298 00:14:48,160 --> 00:14:49,400 En dat geeft rust. 299 00:14:49,400 --> 00:14:53,480 Daar gaat je lichaam ook beter van functioneren. 300 00:14:53,480 --> 00:14:58,560 Dus dat bos, dat geeft door de mate van lichtwerking, door de geuren die je krijgt... 301 00:14:58,560 --> 00:15:02,320 het is gewoon veel prettiger om hier rond te lopen. 302 00:15:02,320 --> 00:15:05,160 Gaan wij als Nederlanders voldoende naar buiten? 303 00:15:05,160 --> 00:15:05,880 Nee. 304 00:15:05,880 --> 00:15:06,880 Als je gaat... 305 00:15:06,880 --> 00:15:10,880 De gemiddelde werkende Nederlander komt van maandag tot en met vrijdag... 306 00:15:10,880 --> 00:15:12,480 Dus vijf werkdagen... 307 00:15:12,480 --> 00:15:14,640 Komt hij gemiddeld 15 minuten buiten. 308 00:15:14,640 --> 00:15:16,440 Over vijf werkdagen verdeeld. 309 00:15:16,440 --> 00:15:17,320 En daar zit alles in. 310 00:15:17,320 --> 00:15:19,880 Lopen naar de auto, lopen naar de supermarkt. 311 00:15:19,880 --> 00:15:21,560 Alles bij elkaar... 312 00:15:21,560 --> 00:15:23,560 15 minuten over vijf dagen. 313 00:15:23,560 --> 00:15:26,280 Dat is natuurlijk veel te kort. 314 00:15:26,280 --> 00:15:28,680 En dan gaat je lichaam... 315 00:15:28,680 --> 00:15:31,760 minder goed functioneren, als je niet goed buiten loopt. 316 00:15:31,760 --> 00:15:34,240 We hebben allemaal een thermostaat in ons lijf. 317 00:15:34,240 --> 00:15:38,880 Als je naar buiten gaat en het is koud, dan gaat na een tijdje de thermostaat aan. 318 00:15:38,880 --> 00:15:39,880 Ja. 319 00:15:39,880 --> 00:15:42,880 Als het van de winter gaat vriezen, gaan we naar buiten. 320 00:15:42,880 --> 00:15:44,760 We gaan dan naar buiten als Michelin-mannetjes. 321 00:15:44,760 --> 00:15:45,880 Muts op, sjaal om, handschoenen aan. 322 00:15:45,880 --> 00:15:47,560 Je komt zo naar buiten. 323 00:15:47,560 --> 00:15:49,400 Na 15 minuten gaat alles uit. 324 00:15:49,400 --> 00:15:52,520 Want dan is de thermostaat aangegaan en dan krijg je het warm. 325 00:15:52,520 --> 00:15:53,880 Dus dan gaat alles weer uit. 326 00:15:53,880 --> 00:15:58,880 Als iemand die niet veel buiten is weer binnenkomt, blijft die thermostaat hangen. 327 00:15:58,880 --> 00:16:00,880 Dus wat krijg je dan 's avonds op de bank? 328 00:16:00,880 --> 00:16:01,880 Dan krijg je van die rode konen. 329 00:16:01,880 --> 00:16:02,880 Word je rozig. 330 00:16:02,880 --> 00:16:04,440 En dan blijf je eigenlijk veel te warm. 331 00:16:04,440 --> 00:16:05,480 -Maar met skiën heb je dat ook. 332 00:16:05,480 --> 00:16:05,880 Ja. 333 00:16:05,880 --> 00:16:10,600 Maar bij mensen die heel veel buiten komen, gaat die thermostaat super soepel. 334 00:16:10,600 --> 00:16:13,680 Mensen zoals Mario en ik lopen altijd buiten. 335 00:16:13,680 --> 00:16:14,880 Wij lopen eigenlijk het hele jaar door... 336 00:16:14,880 --> 00:16:17,800 in hetzelfde bloesje, lopen we in de rondte. 337 00:16:17,800 --> 00:16:21,160 En dan hoef je je eigenlijk veel minder aan te passen aan de warmte. 338 00:16:21,160 --> 00:16:22,400 Want dat doet je lichaam zelf. 339 00:16:22,400 --> 00:16:22,880 Ja. 340 00:16:22,880 --> 00:16:24,880 Kost ook minder geld als je hetzelfde bloesje constant aan hebt. 341 00:16:24,880 --> 00:16:25,880 Ja. 342 00:16:25,880 --> 00:16:26,880 Het hangt er vanaf hoe snel je ze slijt. 343 00:16:26,880 --> 00:16:27,880 Dat is waar, dat is waar. 344 00:16:27,880 --> 00:16:28,880 Herken je dat verhaal, Mario? 345 00:16:28,880 --> 00:16:29,880 Ja. 346 00:16:29,880 --> 00:16:35,880 Je merkt gewoon als je buiten beweegt en werkt, dan ben je gewend aan de lagere temperatuur. 347 00:16:35,880 --> 00:16:37,880 Dus dan hoeft het niet perse 25 graden te worden. 348 00:16:37,880 --> 00:16:38,880 Dan kun je met lagere temperaturen... 349 00:16:39,000 --> 00:16:41,640 Vroeger stonden wij ook gewoon in een t-shirt te werken. 350 00:16:41,640 --> 00:16:45,080 En dan kwamen mensen van het kantoor langs en die waren inderdaad volledig ingepakt. 351 00:16:45,080 --> 00:16:48,920 Want die hadden het koud. En wij waren gewoon actief buiten. 352 00:16:48,920 --> 00:16:50,880 En je merkt gewoon als je veel buiten komt... 353 00:16:50,880 --> 00:16:54,640 Ik fiets ook altijd naar m'n werk. Dus 12 kilometer heen en 12 terug. 354 00:16:54,640 --> 00:16:57,760 Elektrisch? Nee, niks elektrisch. Ik ben geen tachtig. 355 00:16:57,760 --> 00:16:59,000 Nee. 356 00:17:03,280 --> 00:17:06,760 Oké, dat is een goed statement. 357 00:17:06,760 --> 00:17:08,840 Dus je gaat 12 kilometer heen en weer. -Ja. 358 00:17:09,760 --> 00:17:13,720 Dat is lekker. Maar het heeft z'n voordeel. Je bent buiten, je komt wakker aan. 359 00:17:13,720 --> 00:17:18,440 En 's avonds kun je terug naar huis fietsen en je hoofd leeg maken. 360 00:17:18,440 --> 00:17:20,680 -Ja, je muizenissen kwijt. 361 00:17:20,680 --> 00:17:24,920 Die zes Zwanen, daar staan ook hele rare planten bij die je nergens anders ziet. 362 00:17:24,920 --> 00:17:26,600 Dat zijn toch asters? -Ja. 363 00:17:26,600 --> 00:17:28,400 Is daar ook bewust voor gekozen? - Ja. 364 00:17:28,400 --> 00:17:33,080 Want het verhaal is dat de zus van die jongens truien maakt van asters... 365 00:17:33,080 --> 00:17:35,200 zodat ze weer in mensen veranderen. 366 00:17:35,240 --> 00:17:39,520 Dus ga je naar een astersoort die je daar tussen de vaste planten kunt zetten. 367 00:17:39,520 --> 00:17:41,040 Met verschillende bloeiperiodes... 368 00:17:41,040 --> 00:17:44,000 zodat die asters wel altijd aanwezig zijn. 369 00:17:44,000 --> 00:17:45,840 Want waar moet ze anders die truien van breien? 370 00:17:45,840 --> 00:17:48,600 En die asters kunnen ook echt goed groeien in Nederland? 371 00:17:48,600 --> 00:17:50,280 Ja. Ook in de winter. 372 00:17:50,280 --> 00:17:51,160 Ja. -Oké. 373 00:17:51,160 --> 00:17:53,360 Je ziet wel dat sommige zullen terugvallen. 374 00:17:53,360 --> 00:17:55,800 Je hebt natuurlijk vaste planten die overeind blijven in de winter. 375 00:17:55,800 --> 00:17:59,520 Maar je hebt er ook bij die terugvallen naar een soort rozetvorm. 376 00:17:59,520 --> 00:18:01,760 En daarop lopen ze dan het jaar erop weer uit. 377 00:18:01,760 --> 00:18:04,560 Ik reed net langs een soort gazon... 378 00:18:04,560 --> 00:18:07,160 Echt een groot gazon. Dat zag er heel mooi uit. 379 00:18:07,160 --> 00:18:12,600 Is dat jaarlijks hetzelfde of vernieuw je dat gedurende het jaar? 380 00:18:12,600 --> 00:18:15,160 In principe hoef je een gazon niet te vernieuwen... 381 00:18:15,160 --> 00:18:17,200 zolang je er normaal mee omgaat. 382 00:18:17,200 --> 00:18:22,200 Het grootste probleem is wat wij mensen doen met een gazon in het gebruik. 383 00:18:22,200 --> 00:18:27,040 Maar als je normaal doet en er niet overheen rijdt, loopt en fietst... 384 00:18:27,040 --> 00:18:28,480 dan beschadig je het gazon niet. 385 00:18:28,480 --> 00:18:30,040 Dan kan het gewoon honderden jaren mee. 386 00:18:30,600 --> 00:18:35,800 Ik bedoel niet het gazon, maar de beplanting bij de bomen. 387 00:18:35,800 --> 00:18:37,720 En dat ziet er prachtig uit. 388 00:18:37,720 --> 00:18:41,440 Maar dat zag er voor mij heel erg lenteachtig uit. 389 00:18:41,440 --> 00:18:43,200 Maar wissel je dat soms? 390 00:18:43,200 --> 00:18:46,440 We hebben zeg maar vaste planten borders. 391 00:18:46,440 --> 00:18:48,440 Borders zijn het, borders noem ik het. 392 00:18:48,440 --> 00:18:49,880 En die... -Dat geeft niks. 393 00:18:49,880 --> 00:18:51,080 Nee ja goed. 394 00:18:51,080 --> 00:18:52,880 Dat heb ik heel vaak met snacks ook. 395 00:18:52,880 --> 00:18:55,240 Dan bestel ik een frikandel speciaal terwijl ik een loempia wil. 396 00:18:55,240 --> 00:18:56,000 -Dat is heel vervelend. 397 00:18:56,000 --> 00:18:57,000 Dat is heel raar hè. 398 00:18:57,000 --> 00:18:59,000 Dan ga ik weer twaalf kilometer fietsen en is het weer goed. 399 00:19:01,000 --> 00:19:03,440 Maar even over die borders, want dat vond ik echt opvallend. 400 00:19:03,440 --> 00:19:04,600 Die zagen er zo prachtig uit. 401 00:19:04,600 --> 00:19:08,600 Een deel van het park bestaat uit wisselperken. 402 00:19:08,600 --> 00:19:10,440 Dat zijn die borders die jij waarschijnlijk gezien hebt. 403 00:19:10,440 --> 00:19:12,440 En daar doen we ongeveer twee wisselingen per jaar. 404 00:19:12,440 --> 00:19:17,440 In het najaar zetten we er wintergoed in wat tot ongeveer mei meegaat. 405 00:19:17,440 --> 00:19:21,440 En op sommige plekken zetten we in het voorjaar nog violen en dat soort spul. 406 00:19:21,440 --> 00:19:26,000 En in mei zijn we zes weken bezig om heel het zomergoed aan te planten. 407 00:19:26,000 --> 00:19:30,440 Is het bijna hetzelfde wat je dan plant of verander je dat elk jaar? 408 00:19:30,440 --> 00:19:34,440 Wat we doen, is een rondje lopen met degene die het helemaal op maat voor ons teelt. 409 00:19:34,440 --> 00:19:36,440 En dan passen we kleine dingen aan. 410 00:19:36,440 --> 00:19:41,440 Want alles ieder jaar volledig vernieuwen, dat is gewoon niet zinvol. 411 00:19:41,440 --> 00:19:44,440 Dus je gaat dan gewoon bijsturen waar je ziet dat het anders moet. 412 00:19:44,440 --> 00:19:46,440 De ene soort overwoekert, dan moeten we minder. 413 00:19:46,440 --> 00:19:51,440 Dus dan ga je gewoon het assortiment aanpassen. Van het een moeten we meer, van het ander minder. 414 00:19:51,440 --> 00:19:53,440 En dan doe je dat voor het jaar erop. 415 00:19:53,800 --> 00:19:58,800 Want zo'n plan maken we voor het jaar erop. Dat wordt dus in dit jaar afgerond... 416 00:19:58,800 --> 00:20:00,800 wat we volgend jaar willen gaan doen. 417 00:20:00,800 --> 00:20:02,800 Er zit echt wel een half jaar tussen. 418 00:20:02,800 --> 00:20:06,800 En ik merk dat met de uitvoering. Dan zijn onze jongens aan het planten in een bepaald seizoen. 419 00:20:06,800 --> 00:20:09,800 Maar dan zit ik met mijn gedachten al eigenlijk een half jaar later. 420 00:20:09,800 --> 00:20:11,800 Dus dan komen ze iets vragen en dan moet ik echt schakelen. 421 00:20:11,800 --> 00:20:15,800 O ja, ze zijn dit aan het planten. Ik ben eigenlijk al bezig met een ander seizoen. 422 00:20:15,800 --> 00:20:20,800 Dus er zit heel veel planning en gedachte achter die niet van maandag op dinsdag is. 423 00:20:21,240 --> 00:20:24,240 Die planten worden ook helemaal op maat geteeld. 424 00:20:24,240 --> 00:20:27,240 We hebben een beheerspakket: ieder vak heeft een nummer. 425 00:20:27,240 --> 00:20:29,240 En dat wordt ook per nummer gewoon aangeleverd. 426 00:20:29,240 --> 00:20:31,240 Deze planten moeten in dat vak. 427 00:20:32,240 --> 00:20:34,240 Is het een jaloersmakende baan, Arjan? 428 00:20:37,240 --> 00:20:39,240 Ik zou liever...ik vind het hier heel erg mooi. 429 00:20:39,240 --> 00:20:42,240 Ik loop hier altijd met plezier in de rondte. 430 00:20:42,240 --> 00:20:46,240 Maar ik zou toch liever een wat wilder bos hebben waar niet zoveel mensen in rondlopen. 431 00:20:46,240 --> 00:20:48,240 Nee, dus echt meer natuur. 432 00:20:48,240 --> 00:20:50,240 Voor mij zou het iets rustiger mogen. 433 00:20:50,600 --> 00:20:52,600 Maar ik vind het hier wel altijd leuk. 434 00:20:52,600 --> 00:20:57,640 Maar besefte jij dat 89% van het park echt groen is als je hier rondloopt? 435 00:20:57,640 --> 00:21:01,640 Ja, als je gewoon rondloopt dan zie je ook waar al die grote plekken liggen. 436 00:21:01,640 --> 00:21:05,640 Als je op de plattegrond kijkt, zie je hele stukken liggen... 437 00:21:05,640 --> 00:21:08,640 die er nog tussen zitten. Dus nee, daar ben ik me altijd van bewust. 438 00:21:08,640 --> 00:21:12,640 En dat sturen met die planten, om dat verhaal te vertellen... 439 00:21:12,640 --> 00:21:15,640 dat is iets wat we van oudsher ook altijd deden. 440 00:21:15,640 --> 00:21:19,640 Planten waren al die sprookjes. Daar werden planten ook gebruikt als bepaalde symbolen. 441 00:21:20,040 --> 00:21:23,720 En mensen in Nederland gebruikten planten ook om bepaalde boodschappen over te brengen. 442 00:21:23,720 --> 00:21:24,720 Zoals? 443 00:21:24,720 --> 00:21:30,600 Als je door een polder heen rijdt, zie je weleens een boerderij staan met twee van die grote rode beuken ervoor. 444 00:21:30,600 --> 00:21:38,040 Dat was een manier om aan de hele omgeving te vertellen dat je schuldenvrij was. 445 00:21:38,040 --> 00:21:39,040 Oh ja? 446 00:21:39,040 --> 00:21:41,040 Dan was je vanaf dat moment een herenboer. 447 00:21:41,040 --> 00:21:45,040 Ook al was het drie jaar later allemaal weer onder de hypotheek gezet. 448 00:21:45,040 --> 00:21:48,040 Maar op dat moment was je schuldenvrij, dus ging je status omhoog. 449 00:21:48,440 --> 00:21:52,440 Mijn karakter kennende, denk ik dat ik vier beuken plant. 450 00:21:52,440 --> 00:21:53,440 Maar dat is fout. 451 00:21:53,440 --> 00:21:57,440 Er zijn nogal wat rijke heren met landgoederen geweest. 452 00:21:57,440 --> 00:22:01,440 Die zagen dat deze boodschap bij die boerderijen vandaan kwam. 453 00:22:01,440 --> 00:22:04,440 Die gingen dus allemaal rode beuken rond hun landgoed planten. 454 00:22:04,440 --> 00:22:06,440 Omdat zij dat ook wilden uitstralen. 455 00:22:06,440 --> 00:22:07,440 Prestige. 456 00:22:07,440 --> 00:22:09,600 En die rododendrons die hier allemaal staan... 457 00:22:09,600 --> 00:22:14,440 die werden uit de Himalaya gehaald om te laten zien dat je heel werelds was. 458 00:22:14,440 --> 00:22:17,800 In Engeland, want zij zaten natuurlijk in India... 459 00:22:17,800 --> 00:22:21,800 Zo'n landgoed heeft soms wel honderd verschillende soorten rododendrons staan. 460 00:22:21,800 --> 00:22:25,800 In Nederland zijn het er maar twee, drie hooguit. 461 00:22:25,800 --> 00:22:28,800 Wat is voor jou nou prestige hier? 462 00:22:28,800 --> 00:22:33,800 Wat ben je nou het meest trots op in jouw vak? 463 00:22:33,800 --> 00:22:35,800 Dat vind ik zo bijzonder. 464 00:22:35,800 --> 00:22:38,800 Ik ben wel het meeste met die wisselperken bezig. 465 00:22:38,800 --> 00:22:40,800 Waar ik het net over had, die ik zo bijzonder vond. 466 00:22:40,800 --> 00:22:41,800 Die vallen echt op. 467 00:22:42,200 --> 00:22:45,200 Ja, en daar staan ook planten in... 468 00:22:45,200 --> 00:22:48,200 Dat is niet het plantenmateriaal dat je bij het doorsnee tuincentrum koopt. 469 00:22:48,200 --> 00:22:51,200 We gaan dan echt met die leverancier op zoek naar planten die niemand kent. 470 00:22:51,200 --> 00:22:56,200 Zodat je ook in zo'n wisselperk een stukje verwondering aan de gasten toont. 471 00:22:56,200 --> 00:22:58,200 Dus er staan ook soorten in die de meeste mensen niet kennen. 472 00:22:58,200 --> 00:23:03,200 Dat gaat zo ver dat we vorig jaar zelfs onze eigen groenmedewerkers hebben bijgeschoold. 473 00:23:03,200 --> 00:23:06,200 Dit is het assortiment dat wij gebruiken. 474 00:23:06,200 --> 00:23:11,200 Want het is zo bijzonder dat het ook op scholen niet terugkomt in de lessen. 475 00:23:11,520 --> 00:23:12,200 Wel? 476 00:23:12,200 --> 00:23:14,640 Nee, net niet. 477 00:23:14,640 --> 00:23:16,640 Voor opleiding bedoel je? 478 00:23:16,640 --> 00:23:19,640 Ja, er wordt bijna niks meer aan levende materiaalkennis gedaan. 479 00:23:19,640 --> 00:23:23,640 En dat merk je als er jongeren komen, stagiaires enzo... 480 00:23:23,640 --> 00:23:26,640 Dan merk je dat heel die brede basis die wij vroeger hebben moeten leren... 481 00:23:26,640 --> 00:23:28,280 die is bijna helemaal vervaagd. 482 00:23:28,280 --> 00:23:31,640 En dat is een beetje jammer, want het vak bestaat uit levend materiaal. 483 00:23:31,640 --> 00:23:34,640 Dus dan kan het niet zo zijn dat je daar geen les in krijgt. 484 00:23:34,640 --> 00:23:36,640 En hoeveel groenmedewerkers zijn er? 485 00:23:39,360 --> 00:23:40,920 We zijn met 14 medewerkers. 486 00:23:40,920 --> 00:23:45,040 En we hebben drie ploegen verdeeld over het park. 487 00:23:45,040 --> 00:23:47,120 En iedere ploeg is dan verantwoordelijk voor een deel van het park. 488 00:23:47,120 --> 00:23:49,640 Dus dan is er ook een stukje mede-eigenaarschap... 489 00:23:49,640 --> 00:23:51,080 en voelt die persoon zich ook verantwoordelijk. 490 00:23:51,080 --> 00:23:55,040 Die komt dan ook met opmerkingen en ziet en signaleert ook dingen. 491 00:23:55,040 --> 00:23:57,040 En dat versterkt elkaar helemaal. 492 00:23:57,040 --> 00:23:59,280 Dan komen ze bij mij van, ik heb dit en dit gezien. 493 00:23:59,280 --> 00:24:02,440 Kunnen we daar iets mee? Zijn er middelen om het aan te pakken? 494 00:24:02,440 --> 00:24:04,520 En op die manier help je elkaar. 495 00:24:04,520 --> 00:24:06,200 Want ik doe het niet alleen. 496 00:24:06,200 --> 00:24:10,440 Iedereen die er op groengebied bij betrokken is, is net zo belangrijk. 497 00:24:10,440 --> 00:24:14,440 Maar als de fakir van links naar rechts gaat en er gaan te weinig gele tulpen omhoog... 498 00:24:14,440 --> 00:24:15,840 dan ben jij niet verantwoordelijk? 499 00:24:15,840 --> 00:24:19,440 Nee, want die worden gewoon op een andere manier omhoog geduwd. 500 00:24:21,440 --> 00:24:24,440 Dat valt me weer tegen. Zelfs als een van de Indische Waterlelies niet opent... 501 00:24:24,440 --> 00:24:25,800 Daar moet wat aan gedaan worden. 502 00:24:25,800 --> 00:24:27,480 Maar daar ben jij niet verantwoordelijk voor, Mario? 503 00:24:27,480 --> 00:24:28,920 We gaan naar de dieren. 504 00:24:28,920 --> 00:24:32,440 Het is belangrijk dat je hier ook dieren hebt. 505 00:24:32,440 --> 00:24:36,440 Want dan wordt de beleving van natuur en sprookje alleen maar groter. 506 00:24:36,800 --> 00:24:38,800 We dachten, we doen een klein quizje. 507 00:24:38,800 --> 00:24:40,800 Dat leek ons een heel leuk idee. 508 00:24:40,800 --> 00:24:42,280 Met geluiden. 509 00:24:42,280 --> 00:24:43,960 En dan moet jullie raden welk geluid het is. 510 00:24:43,960 --> 00:24:46,200 En ik ben daar heel erg slecht in. 511 00:24:46,200 --> 00:24:47,960 Nee, niet in raden. Maar in de techniek om het te laten horen. 512 00:24:47,960 --> 00:24:49,800 Maar ik ga het proberen. 513 00:24:52,440 --> 00:24:54,800 Dat klinkt als een mees. 514 00:24:55,560 --> 00:24:57,360 Oké, dat is fout. 515 00:24:57,360 --> 00:24:58,800 Volgens mij is het een boomklever. 516 00:24:58,800 --> 00:25:00,160 Ja, die klopt. Dat is goed. 517 00:25:00,160 --> 00:25:03,080 Mario, je hebt het eerste punt binnen. 518 00:25:04,080 --> 00:25:05,360 Dan komt de volgende. 519 00:25:06,800 --> 00:25:08,800 Dat is een specht. 520 00:25:08,800 --> 00:25:09,640 Ja, maar welke specht? 521 00:25:09,640 --> 00:25:12,840 Een grote bonte specht. - Ja, dat klopt. Dat is goed gedaan. 522 00:25:12,840 --> 00:25:13,840 Vond je dat ik hem wel goed nadeed? 523 00:25:13,840 --> 00:25:15,840 Ja, prachtig. Echt. 524 00:25:15,840 --> 00:25:17,200 Je hebt ook goed je neus gebruikt. 525 00:25:17,200 --> 00:25:18,520 Ja, die vond ik echt moeilijk. 526 00:25:18,520 --> 00:25:21,840 Mijn man zei dat is helemaal niet wat ik hoor. 527 00:25:21,840 --> 00:25:23,720 Dan komt de derde. 528 00:25:23,720 --> 00:25:25,120 Dit is een makkelijke vind ik zelf. 529 00:25:25,120 --> 00:25:26,600 Die vond ik niet moeilijk. 530 00:25:30,720 --> 00:25:32,840 Het is ten eerste al een alarmroep van een vogeltje. 531 00:25:32,840 --> 00:25:34,840 Dus het is niet de gewone roep die ze geeft. 532 00:25:34,920 --> 00:25:36,400 O, dat was niet mijn bedoeling. 533 00:25:36,400 --> 00:25:38,840 Dan maken ze altijd een ander geluid. 534 00:25:38,840 --> 00:25:40,800 Wat is dit? 535 00:25:40,800 --> 00:25:42,560 Is het wel een vogel? 536 00:25:42,560 --> 00:25:45,040 Mario, wat denk je dat het dan is? 537 00:25:45,040 --> 00:25:47,840 Een klein zoogdiertje. 538 00:25:49,200 --> 00:25:51,200 Of een muis. 539 00:25:52,080 --> 00:25:53,280 Zal ik één keer doen? 540 00:25:54,520 --> 00:25:55,480 Is het geen egel? 541 00:25:55,480 --> 00:25:56,120 Precies. 542 00:25:56,880 --> 00:25:59,200 Het is 2-1. De grote bonte specht was van Arjan. 543 00:25:59,200 --> 00:26:02,200 De boomklever en de egel zijn allebei voor Mario. 544 00:26:02,200 --> 00:26:03,160 Dan de laatste. 545 00:26:03,160 --> 00:26:04,440 Dan houd ik ermee op. 546 00:26:07,640 --> 00:26:09,640 Mario weet het al volgens mij. 547 00:26:09,640 --> 00:26:11,640 Het is rood. 548 00:26:11,640 --> 00:26:13,360 Het is rood. 549 00:26:13,360 --> 00:26:14,040 Het is rood? 550 00:26:14,040 --> 00:26:15,760 Ja, een eekhoorn toch? 551 00:26:17,040 --> 00:26:19,040 Een eekhoorn. We hebben toch rode eekhoorns? 552 00:26:19,040 --> 00:26:21,240 O ja, rode eekhoorns. 553 00:26:21,240 --> 00:26:23,640 Dan heeft Mario gewonnen met 3-1. 554 00:26:23,640 --> 00:26:24,720 Gefeliciteerd. 555 00:26:24,720 --> 00:26:26,840 Een week naar Ibiza. Met de trein. 556 00:26:26,840 --> 00:26:29,200 Met de trein? 557 00:26:29,200 --> 00:26:31,640 We moeten de stikstof naar beneden brengen. 558 00:26:32,760 --> 00:26:35,320 We sturen je de tickets op, Mario. 559 00:26:35,320 --> 00:26:36,560 Je mag ook met de fiets. 560 00:26:36,560 --> 00:26:37,520 Met de waterfiets. 561 00:26:37,520 --> 00:26:39,760 Over die eekhoorns. Dat is een goed verhaal. 562 00:26:39,760 --> 00:26:43,880 Want die eekhoorns zijn eigenlijk losgelaten in 2006. 563 00:26:43,880 --> 00:26:45,000 Ja, klopt. 564 00:26:45,000 --> 00:26:47,440 Toen hebben we weer nieuwe eekhoorns uitgezet. 565 00:26:47,440 --> 00:26:48,520 Hoeveel? 566 00:26:48,520 --> 00:26:50,280 Volgens mij vier. 567 00:26:50,280 --> 00:26:51,360 Uit mijn blote hoofd. 568 00:26:51,360 --> 00:26:53,560 Het kunnen er ook zes zijn, maar dat maakt niet zoveel uit. 569 00:26:53,560 --> 00:26:55,720 Ik dacht dat het veel meer was. Maar vier? 570 00:26:55,720 --> 00:26:58,000 Er zaten al eekhoorns. 571 00:26:58,000 --> 00:27:00,440 Het probleem met eekhoorns is dat ze allemaal in relictgebieden zitten... 572 00:27:00,440 --> 00:27:02,440 die geen verbinding hebben met elkaar. 573 00:27:02,440 --> 00:27:04,840 En dan heb je de eekhoornopvang in Amersfoort... 574 00:27:04,840 --> 00:27:06,000 als ik het goed heb. 575 00:27:06,000 --> 00:27:07,840 En alle eekhoorns die gevonden worden, 576 00:27:07,840 --> 00:27:09,240 de burgers die uit het nest zijn gevallen... 577 00:27:09,240 --> 00:27:10,960 worden daar opgevangen. 578 00:27:10,960 --> 00:27:13,600 Maar dan wordt er ook genoteerd, die komt uit Friesland, die komt uit Amsterdam. 579 00:27:13,600 --> 00:27:14,320 Echt waar? 580 00:27:14,320 --> 00:27:15,800 Ja, dat is echt waar. 581 00:27:15,800 --> 00:27:18,120 Ik zit hier niet te liegen, Paul. 582 00:27:18,120 --> 00:27:21,680 Om inteelt te voorkomen. 583 00:27:21,680 --> 00:27:26,040 Dus dan krijgen wij Friese eekhoorns... 584 00:27:26,040 --> 00:27:27,680 Of Amsterdamse eekhoorns... 585 00:27:27,680 --> 00:27:30,280 Om het genenpakket te verbeteren. 586 00:27:31,640 --> 00:27:34,160 Wat bedoel je met genen? Het zijn toch dezelfde eekhoorns? 587 00:27:34,160 --> 00:27:36,000 Nee, want het is inteelt. 588 00:27:36,000 --> 00:27:39,560 Als er een klein groepje eekhoorns zit dat zich niet kan verversen… 589 00:27:39,560 --> 00:27:42,240 dan gaan de broertjes, de zusjes, de neefjes en de nichtjes er met elkaar vandoor. 590 00:27:42,240 --> 00:27:44,120 Maar het maakt toch niet uit, uit welke provincie je komt? 591 00:27:44,120 --> 00:27:47,200 Jawel, want dan hebben ze al heel lang geen contact met elkaar gehad… 592 00:27:47,200 --> 00:27:49,360 en hebben ze dus een wat ander genenpakket. 593 00:27:49,360 --> 00:27:52,760 Net zoals wij buiten onze familie moeten trouwen… 594 00:27:52,760 --> 00:27:53,960 dat moeten die eekhoorns ook. 595 00:27:53,960 --> 00:27:55,520 Maar als er hier geen familie zit… 596 00:27:55,520 --> 00:27:57,520 dan brengt Mario die familie hier naartoe. 597 00:27:57,520 --> 00:27:59,040 Oh, maar hé? 598 00:27:59,040 --> 00:28:01,040 Dit is wel echt spectaculair nieuws. 599 00:28:01,040 --> 00:28:05,440 Dus alle provincies worden vertegenwoordigd door de eekhoorns? 600 00:28:05,440 --> 00:28:07,440 Ja, maar dat is bij heel veel uitzet dingen. 601 00:28:07,440 --> 00:28:11,960 Als dieren afgezonderd zitten in een gebied waar ze niet uit kunnen… 602 00:28:11,960 --> 00:28:15,840 en daar een paar dieren uit de dierentuin uitzet… 603 00:28:16,760 --> 00:28:18,400 Als dat maar een heel klein groepje is... 604 00:28:18,400 --> 00:28:19,880 dan is dat genenpakket niet gevarieerd genoeg. 605 00:28:19,880 --> 00:28:22,520 Je hebt het over de variatie aan dieren… 606 00:28:22,520 --> 00:28:23,680 niet aan één diersoort. 607 00:28:24,440 --> 00:28:27,280 Maar stel je voor dat je opeens twee eekhoorns uit Amsterdam hebt. 608 00:28:27,400 --> 00:28:29,840 Dan zegt Mario, een komt er niet in. 609 00:28:29,960 --> 00:28:36,520 Nee, dat kan wel. Stel dat je in Afrika ergens twee zwarte neushoorns neerzet. 610 00:28:36,520 --> 00:28:39,520 Je hoopt dan dat er daar op een gegeven moment honderd neushoorns vandaan komen. 611 00:28:39,520 --> 00:28:42,280 Maar die neushoorns zijn allemaal genetisch precies hetzelfde want… 612 00:28:42,280 --> 00:28:44,640 het is allemaal uit die twee neushoorns vandaan gekomen. 613 00:28:44,640 --> 00:28:50,160 Maar is het verschil bij een eekhoorn uit Amsterdam of uit Gelderland zo miniem? 614 00:28:50,160 --> 00:28:53,120 Zeker. Als daar een paar jaar niemand bij geweest is. 615 00:28:53,120 --> 00:28:57,880 Of geen contact is geweest tussen die stammen van eekhoorns... 616 00:28:57,880 --> 00:28:59,360 dan maakt dat enorm verschil. 617 00:28:59,360 --> 00:29:00,280 Dan zie je dat ze kleiner worden. 618 00:29:00,280 --> 00:29:01,600 Ze zijn bevattelijker voor ziektes. 619 00:29:02,760 --> 00:29:03,640 Uit Den Haag? 620 00:29:03,640 --> 00:29:05,640 Nee, als ze teveel inteelt hebben. 621 00:29:05,640 --> 00:29:07,640 Dan krijgen ze allemaal ziektes. 622 00:29:07,640 --> 00:29:09,640 Met honden is dat ook zo. 623 00:29:09,640 --> 00:29:11,640 Als je fokt. 624 00:29:11,640 --> 00:29:14,840 De zes eekhoorns hebben jullie in 2006 uitgezet. 625 00:29:14,840 --> 00:29:17,280 Uit Amsterdam, Den Haag... 626 00:29:17,280 --> 00:29:19,720 Net waar ze op dat moment vandaan kwamen. 627 00:29:19,720 --> 00:29:21,400 Zoetermeer. 628 00:29:21,400 --> 00:29:23,280 Maar nu hebben we eekhoorns... 629 00:29:23,280 --> 00:29:25,280 die zijn nog slimmer dan wij. 630 00:29:25,720 --> 00:29:27,600 Die doen gewoon mee met het hele gedoe. 631 00:29:27,600 --> 00:29:28,440 Wat Arjan ook bedoelt... 632 00:29:28,440 --> 00:29:30,320 de beleving van natuur en attractie. 633 00:29:30,320 --> 00:29:32,720 Je ziet gewoon dat de dieren die hier zitten... 634 00:29:32,720 --> 00:29:35,320 zo gewend zijn aan die bezoekers... 635 00:29:35,320 --> 00:29:37,280 dat ze heel hun schuwheid verloren hebben. 636 00:29:38,880 --> 00:29:40,080 -Ik had een eekhoorntje net... 637 00:29:40,080 --> 00:29:40,800 die tikte op mijn schouder en zei... 638 00:29:40,800 --> 00:29:42,160 Ik kom uit Rotterdam. 639 00:29:42,720 --> 00:29:44,720 Ja, die herkende jou natuurlijk. 640 00:29:47,680 --> 00:29:49,960 Nee, want het is voor mij heel gek. 641 00:29:49,960 --> 00:29:52,240 Maar uiteindelijk zijn er dan ook meer eekhoorns... 642 00:29:52,240 --> 00:29:53,640 Hoeveel eekhoorns hebben we nu? 643 00:29:53,640 --> 00:29:56,720 Ja, dan zouden we weer een keer een telling moeten laten uitvoeren. 644 00:29:56,720 --> 00:29:58,960 Maar je moet je ook realiseren... -Schat eens? 645 00:29:58,960 --> 00:30:00,960 Ja, ik denk dat we nu zeker... 646 00:30:00,960 --> 00:30:02,920 het dubbele hebben als het niet meer is. 647 00:30:02,920 --> 00:30:04,440 Want je moet je eigenlijk ook realiseren... 648 00:30:04,440 --> 00:30:06,880 Die eekhoorn leeft normaal in een natuurlijke omgeving. 649 00:30:06,880 --> 00:30:08,880 Het mannetje heeft een territorium... 650 00:30:08,880 --> 00:30:10,360 van rond de negen hectare. 651 00:30:10,360 --> 00:30:12,240 En binnen die negen hectare hebben vaak... 652 00:30:12,240 --> 00:30:15,400 twee dames ook een deel van dat territorium. 653 00:30:15,400 --> 00:30:17,120 Maar dat heeft te maken met het voedselaanbod. 654 00:30:17,120 --> 00:30:19,800 Ja, jij ligt helemaal blauw van het lachen. 655 00:30:19,800 --> 00:30:22,320 Ja, naast provincies en steden hebben nu ook nog mannetjes.... 656 00:30:22,320 --> 00:30:23,440 en vrouwtjes een territorium. 657 00:30:23,440 --> 00:30:25,440 Anders kun je niet... 658 00:30:25,440 --> 00:30:27,120 Dan kun je niet voortplanten. 659 00:30:27,120 --> 00:30:28,160 Nee, maar wat je ziet... 660 00:30:28,160 --> 00:30:31,000 als de voedseloverdaad veel groter is, 661 00:30:31,000 --> 00:30:32,800 dan worden die territoria al kleiner. 662 00:30:32,800 --> 00:30:36,440 Dus je ziet er hier veel meer op dezelfde hoeveelheid hectare. 663 00:30:36,440 --> 00:30:37,480 Omdat ze minder... 664 00:30:37,480 --> 00:30:39,000 hoeven te concurreren voor eten. 665 00:30:39,000 --> 00:30:41,160 Want er is zo'n voedselaanbod, ook door die gasten... 666 00:30:41,160 --> 00:30:44,240 die allerlei dingen achterlaten... 667 00:30:44,240 --> 00:30:46,360 in de vuilnisbakken. 668 00:30:46,360 --> 00:30:49,040 Dus je ziet gewoon dat daardoor die territoria veel kleiner zijn... 669 00:30:49,040 --> 00:30:50,560 dan de natuurlijke omgeving. 670 00:30:50,560 --> 00:30:53,640 Is het erg dat die eekhoorns dan heel mak worden... 671 00:30:53,640 --> 00:30:54,880 en meedoen met ons? 672 00:30:54,880 --> 00:30:57,040 Nee, voor alle wilde dieren is het van levensbelang... 673 00:30:57,040 --> 00:30:58,600 dat ze heel goed kunnen inschatten... 674 00:30:58,600 --> 00:31:00,720 wat echt gevaar is en wat geen gevaar is. 675 00:31:00,720 --> 00:31:02,680 Als je de hele tijd bang bent van alles... 676 00:31:02,680 --> 00:31:04,160 waar je niet bang voor hoeft te zijn... 677 00:31:04,160 --> 00:31:06,240 Als er echt wat gebeurt, dan ben je al doodop. 678 00:31:06,240 --> 00:31:07,800 Dan heb je al je kruid verschoten. 679 00:31:07,800 --> 00:31:10,000 Dieren zijn er een beetje blasé in... 680 00:31:10,000 --> 00:31:14,240 dus als ze doorhebben dat er altijd mensen lopen... 681 00:31:14,240 --> 00:31:16,120 blijven ze daar vlak op het randje. 682 00:31:16,120 --> 00:31:19,000 Als je kijkt langs de snelweg, dan zie je dat kraaien... 683 00:31:19,000 --> 00:31:20,440 vaak precies langs de doorgetrokken witte streep lopen. 684 00:31:20,440 --> 00:31:23,920 Want daar gaan de auto's eigenlijk niet overheen. 685 00:31:23,920 --> 00:31:26,440 Dus voor alle dieren is het van levensbelang... 686 00:31:26,440 --> 00:31:28,040 dat ze precies kunnen inschatten... 687 00:31:28,040 --> 00:31:29,840 wat gevaar is en wat niet. 688 00:31:29,840 --> 00:31:32,320 Ja, over die kraaien moet je tegen de konijnen zeggen 689 00:31:32,320 --> 00:31:34,320 dat ze langs het randje van de rijksweg moeten blijven lopen. 690 00:31:34,320 --> 00:31:36,320 Die steken allemaal over. 691 00:31:36,320 --> 00:31:37,640 We gaan Sprookjespost doen! 692 00:31:37,640 --> 00:31:40,320 En Sprookjespost is ook een hoogtepunt van de podcast. 693 00:31:40,320 --> 00:31:42,080 Sprookjespost! 694 00:31:42,080 --> 00:31:43,360 En wat is Sprookjespost? 695 00:31:43,360 --> 00:31:46,160 Nou, we krijgen heel veel vragen per mail... 696 00:31:46,160 --> 00:31:47,520 voor onze gasten. 697 00:31:47,520 --> 00:31:49,680 En die vragen ga ik aan jullie stellen. 698 00:31:49,680 --> 00:31:54,000 Het zijn de luisteraars die dus die brandende vragen hebben over het Sprookjesbos. 699 00:31:54,000 --> 00:31:55,600 En het gaat natuurlijk over de natuur... 700 00:31:55,600 --> 00:31:57,040 en over dieren en alles. 701 00:31:59,240 --> 00:32:00,600 De vraag was van... 702 00:32:00,600 --> 00:32:02,600 ene mevrouw Blauw uit Eenhoorn. 703 00:32:02,600 --> 00:32:04,920 Hoeveel eekhoorns wonen er ongeveer in het Sprookjesbos. 704 00:32:04,920 --> 00:32:08,000 Maar dat heb je net gezegd, dan moeten we een eekhoorntelling houden. 705 00:32:08,320 --> 00:32:08,960 Maar je kan het niet schatten hè? 706 00:32:08,960 --> 00:32:10,760 Zijn er meer dan dertig? 707 00:32:11,720 --> 00:32:13,600 Of veertien of zo? Zestien? 708 00:32:13,600 --> 00:32:16,040 Ik denk eerder tussen de tien en de vijftien. 709 00:32:16,040 --> 00:32:18,560 Want je hebt toch rekening te houden met die gebieden. 710 00:32:18,560 --> 00:32:21,880 En waar ze elkaar raken, hebben ze toch ook af en toe een beetje knokpartijen. 711 00:32:21,880 --> 00:32:25,160 Want het gaat echt om voedselaanbod. 712 00:32:25,160 --> 00:32:25,560 Ja. 713 00:32:25,560 --> 00:32:27,880 Dat is echt wel heel veel wat je daar zegt binnen dit gebied. 714 00:32:27,880 --> 00:32:29,400 Dat is echt wel heel veel. 715 00:32:29,400 --> 00:32:31,760 Karel de Beuk uit 's-Gravenzande vraagt... 716 00:32:31,760 --> 00:32:33,920 hoeveel bomen er in het Sprookjesbos staan? 717 00:32:33,920 --> 00:32:34,960 Ongeveer tweehonderd. 718 00:32:36,400 --> 00:32:37,800 Tweehonderd? 719 00:32:37,800 --> 00:32:41,000 In het totale park zijn het er ongeveer 5000. 720 00:32:41,000 --> 00:32:43,360 En in het Sprookjesbos, ik heb het vanmorgen nog nagekeken... 721 00:32:43,360 --> 00:32:45,120 zit je op ongeveer tweehonderd bomen. 722 00:32:45,120 --> 00:32:47,240 Op vijf hectare, dat is best nog hoog. 723 00:32:47,240 --> 00:32:48,440 Dat is best veel. 724 00:32:48,440 --> 00:32:50,640 En hoeveel verschillende soorten bomen staan er? 725 00:32:50,640 --> 00:32:53,600 Ik denk dat er misschien... 726 00:32:53,600 --> 00:32:55,640 tien, vijftien verschillende soorten staan. 727 00:32:55,640 --> 00:32:59,600 Want het is hoofdzakelijk toch eik, den, en beuk. 728 00:33:00,400 --> 00:33:01,640 En daartussen staan de... 729 00:33:01,640 --> 00:33:03,280 minder aanwezige soorten. 730 00:33:03,280 --> 00:33:05,640 Zoals een wilde kers... 731 00:33:05,640 --> 00:33:07,640 en dat soort zaken. 732 00:33:07,640 --> 00:33:09,000 Pascal van Vliet uit Helmond vraagt... 733 00:33:09,000 --> 00:33:12,000 wanneer er weer bomen worden geplant. 734 00:33:12,000 --> 00:33:14,040 We zijn er constant mee bezig. 735 00:33:14,040 --> 00:33:15,760 We kappen bomen, we planten ook bomen. 736 00:33:15,760 --> 00:33:17,480 Maar die hoeven niet altijd perse... 737 00:33:17,480 --> 00:33:20,000 ...op exact dezelfde locatie terug te komen. 738 00:33:20,000 --> 00:33:25,560 Je kunt ze uit het ene gebied weghalen, maar binnen een ander gebied weer terug planten. 739 00:33:25,560 --> 00:33:28,600 Dus we zijn wel altijd bezig om bomen bij te planten. 740 00:33:28,600 --> 00:33:33,800 Maar het is niet zo dat we bomen een op een terug plaatsen. 741 00:33:33,800 --> 00:33:37,360 En bovendien, als er een boom gerooid wordt vanuit een bepaald ziektebeeld... 742 00:33:37,360 --> 00:33:41,600 ...dan moet je al een boom kiezen die niet verwant is. Anders heeft die binnen no-time dezelfde ziekte. 743 00:33:41,600 --> 00:33:44,200 Ook daar heb je te maken met genen. 744 00:33:44,600 --> 00:33:48,600 Ook bij bomen? Maar ook niet dat er een boom uit Amsterdam of een boom uit... 745 00:33:48,600 --> 00:33:50,560 Nee, zo ver gaan we niet. 746 00:33:50,560 --> 00:33:52,560 Zo ver is het niet, maar je moet wel... 747 00:33:52,560 --> 00:33:57,560 ...je hebt bijvoorbeeld de iepenziekte gehad en je hebt nu essentaksterfte... 748 00:33:57,560 --> 00:34:00,560 ...als je dan wilt herplanten, omdat de boom ziek is... 749 00:34:00,560 --> 00:34:04,240 ...dan moet je wel kijken dat het een boomsoort is die niet vatbaar is voor die ziekte. 750 00:34:04,240 --> 00:34:07,560 Echt een studie, dat meen ik serieus. Dat is echt niet makkelijk. 751 00:34:07,560 --> 00:34:10,000 En zie je gelijk wanneer een boom ziek is? 752 00:34:10,000 --> 00:34:15,000 Nou, vaak zie je de achteruitgang door het vele dode hout in de kroon. 753 00:34:15,000 --> 00:34:20,920 Of als de schors van kleur verandert. Als essentak sterft, wordt hij lichter van kleur. 754 00:34:20,920 --> 00:34:25,000 Soms zie je dat bomen gedeelten van zichzelf afdichten... 755 00:34:25,000 --> 00:34:29,000 als er een schimmel in zit, zoals de watermerkziekte bij wilgen. 756 00:34:29,000 --> 00:34:32,560 Soms breekt de bast open, zoals bij de kastanjebloedingsziekte. 757 00:34:32,560 --> 00:34:36,000 Dus net zoals bij mensen hebben ze heel veel verschillende symptomen als ze ziek zijn. 758 00:34:36,000 --> 00:34:39,000 Dus je bent ook een soort bomendokter? 759 00:34:39,400 --> 00:34:41,400 Je voelt het gewoon? Je ziet het gewoon? 760 00:34:41,400 --> 00:34:47,400 Als je rondloopt, zie je het wel. Vooral in de zomermaanden zie je gauw genoeg of een boom slecht is. 761 00:34:47,400 --> 00:34:51,400 Of dat hij slecht in z'n tak staat en bijna geen blad heeft. 762 00:34:51,400 --> 00:34:55,400 Of het blad heeft een bepaalde verkleuring, waardoor je denkt dat hij gewoon eten tekort komt. 763 00:34:55,400 --> 00:34:57,400 En hoe is het hier met die processierups? 764 00:34:57,400 --> 00:35:01,400 In jullie provincie is het toch ook die rupsenplaag? 765 00:35:01,400 --> 00:35:03,400 Hebben jullie veel eiken? 766 00:35:03,400 --> 00:35:05,400 Ja, we zitten vol met eiken. 767 00:35:05,400 --> 00:35:08,760 Waar zit die processierups in? -In de eikenboom. 768 00:35:08,760 --> 00:35:10,280 Heb je er geen last van? 769 00:35:10,280 --> 00:35:13,360 Jawel, maar wij zijn er geleidelijk aan op een andere manier mee omgegaan. 770 00:35:13,360 --> 00:35:17,120 Op een biologische manier proberen wij die te bestrijden. 771 00:35:17,120 --> 00:35:22,640 Wij halen de belagers van de rupsen hier naartoe. 772 00:35:22,640 --> 00:35:23,800 -Dat werkt het allerbeste. 773 00:35:23,800 --> 00:35:25,800 En wie zijn de belagers van de rupsen dan? 774 00:35:25,800 --> 00:35:28,520 Je hebt allerlei roofinsecten, zoals roofvliegen en roofwespen. 775 00:35:28,520 --> 00:35:33,800 En die predateren op die rupsen door er eieren in te leggen. 776 00:35:34,160 --> 00:35:36,760 En dan wordt zo'n rups verlamd, want hij moet wel vers blijven. 777 00:35:36,760 --> 00:35:40,160 Uiteindelijk komen die eieren uit en die eten dan die rupsen op. 778 00:35:40,160 --> 00:35:45,160 Danse Macabre voor eikenprocessierupsen. 779 00:35:45,160 --> 00:35:47,720 Dus door het ecosysteem te versterken los je dat het beste op. 780 00:35:47,720 --> 00:35:49,160 Daar heb ik nog wel een tip voor. 781 00:35:49,160 --> 00:35:52,360 Als je last hebt van de jeuk van die eikenprocessierups... 782 00:35:52,360 --> 00:35:54,560 Die haartjes bestaan uit eiwitten... 783 00:35:54,560 --> 00:35:56,200 en die zitten een heel klein stukje in je huid. 784 00:35:56,200 --> 00:35:57,680 Dat jeukt als de ziekte. 785 00:35:57,680 --> 00:36:00,680 Dat eiwit valt uit elkaar boven de veertig graden. 786 00:36:00,680 --> 00:36:02,760 Dus je moet gewoon even lekker naar de sauna gaan. 787 00:36:02,760 --> 00:36:05,520 En dan het nuttige met het aangename verenigen. 788 00:36:05,520 --> 00:36:06,600 Dan ben je van de jeuk af. 789 00:36:06,600 --> 00:36:08,600 Nou, dat is een heel goed idee. 790 00:36:08,600 --> 00:36:09,840 Nog een vraag. 791 00:36:09,840 --> 00:36:15,080 Van Faria van Denken, uit Hengelo. 792 00:36:15,080 --> 00:36:18,480 Hoe oud is het bos waaruit het Sprookjesbos is ontstaan? 793 00:36:18,480 --> 00:36:19,800 Mooie vraag, Faria. 794 00:36:19,800 --> 00:36:23,640 Ik denk dat het zeker vanuit de jaren 50. 795 00:36:23,640 --> 00:36:25,640 Dus het is al zeker 75 jaar oud. 796 00:36:26,320 --> 00:36:27,400 75 jaar oud? 797 00:36:27,400 --> 00:36:27,800 Ja. 798 00:36:27,800 --> 00:36:28,760 Ongelooflijk. 799 00:36:28,760 --> 00:36:32,240 En ik denk dat hier ook wel gewoon meerdere keren in de geschiedenis... 800 00:36:32,240 --> 00:36:34,240 In de afgelopen honderden jaren is dat bos ontstaan... 801 00:36:34,240 --> 00:36:35,600 Is het bos weer gekapt. 802 00:36:35,600 --> 00:36:39,320 Zoals voor de productie van eikenschors... 803 00:36:39,320 --> 00:36:41,960 om de leerlooierij te kunnen bedienen. 804 00:36:41,960 --> 00:36:46,120 Dus het zal meerdere malen gegroeid en gekapt zijn in de geschiedenis. 805 00:36:46,120 --> 00:36:47,280 Een andere vraag. 806 00:36:47,280 --> 00:36:49,040 Van meneer van Dijken. 807 00:36:49,040 --> 00:36:51,560 Hoeveel vogelhuisjes telt de Efteling? 808 00:36:51,560 --> 00:36:52,880 200. 809 00:36:52,880 --> 00:36:53,720 Dat weet je zeker? 810 00:36:53,720 --> 00:36:56,120 Ja. 811 00:36:56,120 --> 00:36:57,280 Dat weet je zeker? 812 00:36:57,280 --> 00:36:58,040 200. 813 00:37:00,440 --> 00:37:02,120 Ik denk 20 jaar geleden... 814 00:37:02,120 --> 00:37:04,120 zijn we onderzoek gaan doen naar de vogelstand. 815 00:37:04,120 --> 00:37:06,880 De vogels zijn wel minder schuw hier... 816 00:37:06,880 --> 00:37:08,360 dus je ziet ze makkelijker. 817 00:37:08,360 --> 00:37:10,360 En toen kwamen we er eigenlijk achter... 818 00:37:10,840 --> 00:37:13,480 dat de pimpelmees het het slechtste heeft. 819 00:37:13,480 --> 00:37:16,320 En dat zat hem in zijn grote broer de koolmees. 820 00:37:16,320 --> 00:37:18,320 Die slaat hem dan eigenlijk uit het nestkastje. 821 00:37:18,600 --> 00:37:19,520 En de oplossing was... 822 00:37:19,520 --> 00:37:21,720 een nestkast ophangen met een gat... 823 00:37:21,720 --> 00:37:24,640 van 28 millimeter in plaats van 32. 824 00:37:24,640 --> 00:37:27,240 Want dan kan die pimpelmees er wel in maar die koolmees niet. 825 00:37:28,240 --> 00:37:30,560 De grootte van het gat moest je aanpassen aan het beestje. 826 00:37:30,560 --> 00:37:33,600 Het probleem is dat de meeste standaardkastjes die je koopt. 827 00:37:33,880 --> 00:37:36,760 Die hebben allemaal een 32 millimeter opening. 828 00:37:36,760 --> 00:37:38,480 Jij zegt het alsof wij dat allemaal weten... 829 00:37:38,480 --> 00:37:41,520 maar het is echt een vraag uit ‘De Slimste Mens’ 830 00:37:42,280 --> 00:37:43,800 Volgend seizoen doe ik mee. 831 00:37:45,000 --> 00:37:46,760 Ik heb ook nog wel een leuke tip. 832 00:37:46,760 --> 00:37:48,480 Wacht even. Ik maak deze even af. 833 00:37:48,480 --> 00:37:51,160 Want anders kom ik met enorm veel open vragen thuis. 834 00:37:51,600 --> 00:37:54,000 De normale afmerking is 32 millimeter. 835 00:37:54,000 --> 00:37:56,000 Als je een vogelkastje koopt. 836 00:37:56,000 --> 00:37:57,840 Daar kan de koolmees in. 837 00:37:57,840 --> 00:37:59,840 De pimpelmees kan erin maar die wordt eruit geslagen. 838 00:37:59,840 --> 00:38:03,120 Omdat die koolmees denkt ik ben de koekoek van dit festijn. 839 00:38:03,120 --> 00:38:04,760 Ik flikker je eruit. 840 00:38:04,760 --> 00:38:05,680 Daar hebben we geen zin in. 841 00:38:05,680 --> 00:38:07,680 Dus toen heb jij speciaal, dat kun je niet kopen... 842 00:38:07,680 --> 00:38:10,120 Heb je dus een kleiner gaatje gemaakt. 843 00:38:10,120 --> 00:38:11,240 Je kunt ze kopen. 844 00:38:11,240 --> 00:38:13,760 Je hebt speciale bedrijven die die nestkasten maken. 845 00:38:13,760 --> 00:38:16,520 -28 millimeter voor de pimpelmees. 846 00:38:16,520 --> 00:38:18,160 Toen we daarmee bezig waren 20 jaar geleden... 847 00:38:18,160 --> 00:38:19,520 Terwijl we ze aan het ophangen waren... 848 00:38:19,520 --> 00:38:21,200 Zag je de pimpelmees gelijk... 849 00:38:22,600 --> 00:38:23,840 Die kwamen er gelijk op af... 850 00:38:23,840 --> 00:38:26,160 Die maakten gelijk gebruik van die nestkasten. 851 00:38:26,880 --> 00:38:27,920 Dan doen we onderzoek. 852 00:38:27,920 --> 00:38:30,320 Ieder jaar controleren we de nestkasten. 853 00:38:30,320 --> 00:38:32,800 Dus we hebben ook de opbrengst van afgelopen twintig jaar... 854 00:38:32,800 --> 00:38:34,800 Wat er allemaal in die kasten gebroed heeft. 855 00:38:35,560 --> 00:38:37,040 En dan kun je ook zien... 856 00:38:37,040 --> 00:38:39,840 Dat de populatie pimpelmezen aan het stijgen is. 857 00:38:40,000 --> 00:38:42,120 Heeft de pimpelmees dan ook door, vraag ik aan Arjan... 858 00:38:42,120 --> 00:38:45,160 Dat die bouw moet zijn voor de koolmees? 859 00:38:45,160 --> 00:38:47,680 Koolmezen zijn best agressief. 860 00:38:49,160 --> 00:38:50,280 En pimpelmezen zijn kleiner... 861 00:38:50,280 --> 00:38:52,280 dus daar zijn ze wel voorzichtig in. 862 00:38:53,360 --> 00:38:55,280 Het helpt bij sommige kleine vogelsoorten... 863 00:38:55,280 --> 00:38:57,840 om een kastje te maken wat specifiek is voor die soort. 864 00:38:58,320 --> 00:38:59,880 Het kan ook heel veel opleveren... 865 00:38:59,880 --> 00:39:01,040 om een kastje te maken... 866 00:39:01,040 --> 00:39:05,080 wat voor veel soorten heel handig is. 867 00:39:05,080 --> 00:39:08,120 Een collega van mij gebruikte altijd een wijnkistje. 868 00:39:08,120 --> 00:39:10,120 Met zo'n schuifdeksel erop. 869 00:39:10,120 --> 00:39:11,120 Kwartslag draaien. 870 00:39:11,120 --> 00:39:13,200 Hij schroefde deze tegen de muur van de schuur aan. 871 00:39:13,200 --> 00:39:14,680 Hij had er wel zeventien hangen. 872 00:39:14,680 --> 00:39:16,160 Ze zaten allemaal vol. 873 00:39:16,880 --> 00:39:18,080 Hoe komen ze dan binnen? 874 00:39:18,080 --> 00:39:20,080 Dat luikje zit dan aan de zijkant. 875 00:39:20,080 --> 00:39:24,240 Dat schuif je open en dan kan hij hier landen. En dan loopt hij er in. 876 00:39:25,280 --> 00:39:27,520 Daar gaan mussen, spreeuwen... 877 00:39:27,520 --> 00:39:28,800 maar ook mezen gaan erin... 878 00:39:28,800 --> 00:39:31,120 zelfs vliegenvangers, maar ook gierzwaluwen. 879 00:39:31,120 --> 00:39:33,120 Het is zo voor tien soorten vogels geschikt. 880 00:39:36,160 --> 00:39:37,560 Wat blijkt? 881 00:39:37,560 --> 00:39:39,040 Normaal moet je een nestkastje... 882 00:39:39,040 --> 00:39:40,520 Ieder jaar moet je erlangs met een ladder... 883 00:39:40,520 --> 00:39:42,040 om hem schoon te maken. 884 00:39:42,040 --> 00:39:44,720 Die wijnkistjes hoefde hij niet schoon te maken. 885 00:39:44,720 --> 00:39:46,360 Want er zat geen gaatje bovenin... 886 00:39:46,360 --> 00:39:47,920 en er zat ook geen drempeltje op. 887 00:39:47,920 --> 00:39:52,400 Dus de vogels maken de kast zelf de hele tijd schoon. 888 00:39:52,400 --> 00:39:55,560 Nu heeft de nestkastenbouwer ze gemaakt in beton. 889 00:39:55,560 --> 00:39:59,160 Die kun je dus gewoon in een huis inmetselen. 890 00:39:59,160 --> 00:40:02,040 Over dertig jaar werkt het net zo goed als de dag dat je hem ingehangen hebt. 891 00:40:02,040 --> 00:40:04,040 Zonder dat je er zelf wat aan hoeft te doen. 892 00:40:04,040 --> 00:40:07,880 En als de bouwafdeling van de Efteling... 893 00:40:07,880 --> 00:40:10,360 waar jullie al die prachtige dingen maken. 894 00:40:10,360 --> 00:40:12,280 Dan zou je volgens mij heel mooi... 895 00:40:12,280 --> 00:40:13,880 Een soort Efteling... 896 00:40:13,880 --> 00:40:15,880 De decorafdeling. 897 00:40:15,880 --> 00:40:18,400 Die je dan ook op die verschillende huisjes kan zetten. 898 00:40:18,400 --> 00:40:21,000 En dan blijven die vogels er ieder jaar weer in terugkomen. 899 00:40:21,000 --> 00:40:22,880 En je hebt er eigenlijk geen omkijken naar. 900 00:40:22,880 --> 00:40:24,240 Het rot niet meer weg. 901 00:40:24,240 --> 00:40:26,240 En er gaan heel veel verschillende soorten vogels in. 902 00:40:26,240 --> 00:40:28,760 -Maar die pimpelmees dan en die koolmees? 903 00:40:28,760 --> 00:40:29,440 Nee, maar die pimpelmees... 904 00:40:29,440 --> 00:40:30,840 die blijf je bedienen met dat kastje. 905 00:40:30,840 --> 00:40:34,880 Zodat hij als zwakkere broeder in dat kastje kan zitten. 906 00:40:34,880 --> 00:40:39,040 En dan kun je op sommige plekken van die kastjes bij elkaar hangen. 907 00:40:39,720 --> 00:40:41,560 En dan is het voor heel veel andere soorten vogels. 908 00:40:41,560 --> 00:40:43,200 Dan krijg je meer diversiteit. 909 00:40:43,200 --> 00:40:44,560 En als laatste vind ik... 910 00:40:44,560 --> 00:40:46,280 Als er één vogel is die ik leuk zou vinden... 911 00:40:46,280 --> 00:40:48,800 om hier in de Efteling te hebben... 912 00:40:48,800 --> 00:40:50,120 Wat ik denk dat er goed bij past... 913 00:40:50,120 --> 00:40:52,120 dan is het wel de halsbandparkiet. 914 00:40:52,320 --> 00:40:54,760 Laten we eens vragen... De halsbandparkiet wordt hier gemist. 915 00:40:55,040 --> 00:40:56,040 Nou ja. 916 00:40:56,040 --> 00:40:58,040 Die vind ik namelijk heel mooi passen in de Efteling. 917 00:40:58,600 --> 00:41:01,240 Volgens mij zit die al in Tilburg. 918 00:41:01,240 --> 00:41:02,560 -Ja, in Tilburg... 919 00:41:02,560 --> 00:41:04,560 Dan moet je wel twintig kilometer doorvliegen om hier te komen. 920 00:41:04,560 --> 00:41:06,560 Maar 12 kilometer hè. 921 00:41:07,280 --> 00:41:09,280 Maar ook als je die een wat groter kastje geeft... 922 00:41:09,280 --> 00:41:11,280 Het voordeel van zo'n halsbandparkiet... 923 00:41:11,280 --> 00:41:13,280 is dat hij daar tien jaar lang in blijft wonen. 924 00:41:13,280 --> 00:41:15,320 Dus hij zit erin en komt er ieder jaar weer terug. 925 00:41:15,600 --> 00:41:16,880 Hij blijft er altijd in zitten... 926 00:41:16,880 --> 00:41:21,000 en ik vind het zo'n mooie kleurrijke vogel. 927 00:41:21,000 --> 00:41:22,640 Die past precies in de Efteling. 928 00:41:22,640 --> 00:41:24,400 Dit is gewoon de oplossing voor het hele woningprobleem. 929 00:41:24,400 --> 00:41:27,280 Allemaal wijnkistjes. 930 00:41:29,000 --> 00:41:30,040 Nee, maar oké. 931 00:41:30,040 --> 00:41:31,680 Dit is voor mij te veel materie. 932 00:41:31,680 --> 00:41:33,320 Wat me wel opvalt... 933 00:41:33,320 --> 00:41:35,320 is dat het er echt heel mooi uitziet. 934 00:41:36,800 --> 00:41:38,800 Er komen zoveel mensen in het park. 935 00:41:38,800 --> 00:41:40,800 Hoe houd je dat... 936 00:41:40,800 --> 00:41:42,800 Er komen miljoenen bezoekers... 937 00:41:42,800 --> 00:41:46,360 Die lopen natuurlijk niet op de paden. 938 00:41:48,520 --> 00:41:49,440 Wordt er veel vertrapt? 939 00:41:49,440 --> 00:41:50,760 Wordt er veel vernield? 940 00:41:51,320 --> 00:41:52,640 Ja... 941 00:41:52,640 --> 00:41:54,040 ieder seizoen. 942 00:41:54,640 --> 00:41:57,320 Deels doen we dat door begeleiding van hagen... 943 00:41:57,320 --> 00:41:58,920 en andere beplanting langs de wegen. 944 00:41:58,920 --> 00:42:01,880 Dat ze er niet langs kunnen. 945 00:42:01,920 --> 00:42:03,320 En daar waar dat niet kan... 946 00:42:03,320 --> 00:42:04,960 zul je ieder jaar moeten accepteren... 947 00:42:04,960 --> 00:42:06,680 dat je het moet herstellen. 948 00:42:06,680 --> 00:42:09,880 Ik ga niet als een politieagent mensen uit de struiken trekken. 949 00:42:09,880 --> 00:42:11,000 Dat mag niet. 950 00:42:11,000 --> 00:42:13,600 Dan is die beleving natuurlijk al gelijk verpest. 951 00:42:13,600 --> 00:42:14,480 Ja. 952 00:42:14,480 --> 00:42:16,480 Of je moet als kabouter verkleed gaan. 953 00:42:16,680 --> 00:42:18,400 Ja, qua lengte zou ik dat wel kunnen. 954 00:42:18,400 --> 00:42:20,400 Ik ook. 955 00:42:20,400 --> 00:42:22,240 Maar nee. 956 00:42:22,240 --> 00:42:23,960 We weten gewoon dat het gebeurt. 957 00:42:23,960 --> 00:42:26,880 Dus je gaat gewoon in je aanplanting proberen dat te sturen. 958 00:42:26,880 --> 00:42:29,120 Maar je hebt ook die stammenwanden. 959 00:42:29,240 --> 00:42:31,960 We hadden het er net over dat het een beetje eenzijdig is beplant. 960 00:42:31,960 --> 00:42:33,040 Maar dat gaat nu veranderen. 961 00:42:33,040 --> 00:42:36,440 Maar stammenwanden moeten eigenlijk... 962 00:42:36,440 --> 00:42:38,600 de route bepalen. 963 00:42:39,760 --> 00:42:41,120 Die stammenwanden zijn eigenlijk ooit... 964 00:42:41,120 --> 00:42:44,680 In het verleden, als we aan het rooien en aan het snoeien waren... 965 00:42:44,680 --> 00:42:45,960 voerden we dat allemaal af. 966 00:42:45,960 --> 00:42:47,480 Maar dat betaal je per ton. 967 00:42:47,480 --> 00:42:49,560 Dus als je daar wat stronken in gooit... 968 00:42:49,560 --> 00:42:50,840 heb je best wel wat gewicht. 969 00:42:50,840 --> 00:42:54,600 Dus geleidelijk hebben we die stammen een plek gegeven in het park. 970 00:42:54,600 --> 00:42:57,960 Deels hebben we die afvoer van dat groenafval niet meer. 971 00:42:57,960 --> 00:42:59,960 Bovendien ga je dan de begeleiding van gasten... 972 00:42:59,960 --> 00:43:01,600 op een leuke manier vormgeven. 973 00:43:01,600 --> 00:43:03,560 En het heeft een ecologische waarde. 974 00:43:03,560 --> 00:43:04,360 Want er zijn ook vogels... 975 00:43:04,360 --> 00:43:07,120 En de winterkoning zal eerder in zo'n stammenwand gaan nestelen... 976 00:43:07,120 --> 00:43:08,760 dan wanneer hij een nestkastje opzoekt. 977 00:43:08,760 --> 00:43:09,920 Dus je hebt eigenlijk drie factoren... 978 00:43:09,920 --> 00:43:12,520 die je met die stammenwanden kunt bedienen. 979 00:43:12,520 --> 00:43:15,680 En het oogt gewoon veel mooier. 980 00:43:15,680 --> 00:43:18,400 Je hebt een boek geschreven over natuurintensief bouwen toch? 981 00:43:18,400 --> 00:43:20,480 Natuurinclusief bouwen. 982 00:43:20,480 --> 00:43:23,160 En dat is dus door zoveel mogelijk ruimte te bieden... 983 00:43:23,160 --> 00:43:26,720 zodat er zoveel mogelijk leven in en rond je gebouw kan komen. 984 00:43:26,720 --> 00:43:29,360 En dit hele park is natuurlijk natuurinclusief. 985 00:43:29,360 --> 00:43:30,640 Dus dat is prachtig. 986 00:43:30,640 --> 00:43:33,360 En ook door de diversiteit... 987 00:43:33,360 --> 00:43:35,400 omdat jullie ieder gebied anders aanpakken... 988 00:43:35,400 --> 00:43:37,640 wordt de rijkdom daarin alleen maar groter. 989 00:43:39,400 --> 00:43:41,480 We gaan het nog even over het Sprookjesbos hebben. 990 00:43:41,480 --> 00:43:44,440 Want in 1998 is dat volledig op de schop gegaan. 991 00:43:44,440 --> 00:43:45,360 Waarom is dat toen eigenlijk veranderd? 992 00:43:45,360 --> 00:43:47,160 En wat is er toen veranderd? 993 00:43:47,160 --> 00:43:48,880 Wat we nu ook aan het doen zijn. 994 00:43:48,880 --> 00:43:52,240 We hebben er weer meer licht in gebracht. 995 00:43:52,240 --> 00:43:54,000 Alleen destijds werd er ook voor gekozen... 996 00:43:54,000 --> 00:43:55,400 om iedere boom die gerooid werd... 997 00:43:55,400 --> 00:43:56,320 moest ook terugkomen. 998 00:43:56,320 --> 00:44:00,760 En eigenlijk hebben we daardoor nu dezelfde problematiek als eind jaren 90. 999 00:44:00,760 --> 00:44:03,840 Dus we hebben het bos aan willen pakken om meer licht. 1000 00:44:03,840 --> 00:44:05,960 Zodat er andere beplanting onder kon groeien... 1001 00:44:05,960 --> 00:44:07,320 en meer diversiteit. 1002 00:44:07,320 --> 00:44:09,960 Alleen omdat we destijds best wel star waren... 1003 00:44:09,960 --> 00:44:11,400 Iedere boom die gerooid was... 1004 00:44:11,400 --> 00:44:12,120 moet weer terugkomen. 1005 00:44:12,120 --> 00:44:14,680 Hebben we eigenlijk hetzelfde probleem weer gecreëerd. 1006 00:44:14,680 --> 00:44:15,400 En nu hebben we gezegd... 1007 00:44:15,400 --> 00:44:17,000 dat we gaan dunnen. 1008 00:44:17,000 --> 00:44:19,880 Want er staan best veel bomen voor die vijf hectare. 1009 00:44:19,880 --> 00:44:22,120 Maar dan gaan we geen bomen meer terugzetten. 1010 00:44:22,120 --> 00:44:23,360 Tenminste niet diezelfde hoeveelheid. 1011 00:44:23,360 --> 00:44:24,640 Maar we gaan andere beplanting... 1012 00:44:24,640 --> 00:44:26,480 zoals struiken en vaste planten... 1013 00:44:26,480 --> 00:44:29,440 en eventueel verwilderingsbollen toepassen. 1014 00:44:29,440 --> 00:44:31,440 Zodat je een mooier beeld krijgt in je bos. 1015 00:44:31,440 --> 00:44:32,840 En als je dan het bos in kijkt... 1016 00:44:32,840 --> 00:44:35,240 zie je niet alleen stammen naast elkaar staan. 1017 00:44:35,240 --> 00:44:38,520 Maar je ziet ook heesters en vaste planten... 1018 00:44:38,520 --> 00:44:40,120 met bloemen. 1019 00:44:40,120 --> 00:44:42,280 Afhankelijk van welke keuzes er gemaakt worden. 1020 00:44:44,000 --> 00:44:46,000 We praten ook steeds over een nieuwe attractie... 1021 00:44:46,000 --> 00:44:47,320 De Sprookjesbibliotheek. 1022 00:44:47,320 --> 00:44:49,600 Die komt in plaats van De Chinese Nachtegaal. 1023 00:44:50,720 --> 00:44:52,720 We zijn bezig om dat nu allemaal te bouwen. 1024 00:44:54,240 --> 00:44:55,560 Natuurgewijs... 1025 00:44:55,560 --> 00:44:58,520 Ga je dat aanpassen aan deze tijd? 1026 00:44:59,960 --> 00:45:01,960 De eerste opzet voor zo'n nieuw plan... 1027 00:45:01,960 --> 00:45:03,680 ligt bij de landschapsarchitect. 1028 00:45:03,680 --> 00:45:05,880 Dat is mijn collega Ivo Südmeier . 1029 00:45:06,520 --> 00:45:07,720 Hij doet de eerste aanzet. 1030 00:45:07,720 --> 00:45:10,040 Hij maakt het gebied rondom het nieuwe sprookje. 1031 00:45:10,040 --> 00:45:11,760 En als hij een schets heeft... 1032 00:45:11,760 --> 00:45:14,160 kijk ik er overheen. 1033 00:45:14,160 --> 00:45:18,680 Wat beheerstechnisch de plussen of minnen zijn. 1034 00:45:18,680 --> 00:45:20,320 Ik heb dit nog niet gezien... 1035 00:45:20,320 --> 00:45:21,680 maar er wordt altijd wel gekeken... 1036 00:45:21,680 --> 00:45:24,000 We gaan iets inbouwen in een omgeving... 1037 00:45:24,000 --> 00:45:25,720 Welke bomen kunnen we behouden? 1038 00:45:25,720 --> 00:45:27,080 Waar gaan we omheen werken? 1039 00:45:27,080 --> 00:45:29,080 Maar dan denk je wel aan diversiteit... 1040 00:45:29,080 --> 00:45:30,760 de bosstructuur... 1041 00:45:31,880 --> 00:45:33,680 dat het klimaatadaptief is... 1042 00:45:33,680 --> 00:45:35,080 en schaduw voor bezoekers. 1043 00:45:35,080 --> 00:45:36,960 Dat het niet een kale vlakte wordt. 1044 00:45:38,400 --> 00:45:40,400 Vorig jaar kregen we mensen van Disney... 1045 00:45:40,400 --> 00:45:41,720 uit Amerika op visite. 1046 00:45:41,720 --> 00:45:42,960 En die waren stomverbaasd... 1047 00:45:42,960 --> 00:45:44,960 dat we hier grote bomen hadden staan. 1048 00:45:45,760 --> 00:45:46,600 Waarom? 1049 00:45:46,600 --> 00:45:48,600 Omdat zij dat waarschijnlijk heel anders aanpakken. 1050 00:45:48,600 --> 00:45:49,840 Zij gooien gewoon een gebied plat... 1051 00:45:49,840 --> 00:45:51,840 en dan gaan ze bouwen en plaatsen weer bomen terug. 1052 00:45:58,440 --> 00:46:00,360 Die vraag kwam wel vijf, zes keer terug... 1053 00:46:00,360 --> 00:46:01,320 tijdens dat rondje door het park. 1054 00:46:01,320 --> 00:46:03,320 Hoe doe je dat met die grote bomen? 1055 00:46:03,320 --> 00:46:05,320 En je ziet dat we met de ontwikkeling van het plan kijken... 1056 00:46:05,320 --> 00:46:08,080 welke bomen we willen we behouden. 1057 00:46:08,080 --> 00:46:10,080 Dus dan wordt er in het ontwerp gekeken. 1058 00:46:10,080 --> 00:46:12,640 Als we die bomen willen behouden, want die passen bij het ontwerp... 1059 00:46:12,640 --> 00:46:13,960 dan gaan we eromheen ontwerpen. 1060 00:46:14,400 --> 00:46:16,360 Dan proberen we die bomen te behouden. 1061 00:46:16,360 --> 00:46:18,560 Want dan heb je ook meteen al een beeld... 1062 00:46:18,560 --> 00:46:21,360 dat een gebouw ook staat in een volwassen omgeving. 1063 00:46:22,560 --> 00:46:24,080 Zie jij nog iets? 1064 00:46:24,080 --> 00:46:26,080 Wat zou je leuk vinden om terug te zien? 1065 00:46:26,080 --> 00:46:29,800 Nou, ik ben ook gek op insecten. 1066 00:46:29,800 --> 00:46:31,800 Dat vind ik altijd erg leuk. 1067 00:46:31,800 --> 00:46:34,680 En er vliegen her en der wat hommels en dat soort dingen. 1068 00:46:34,680 --> 00:46:38,080 Maar volgens mij zou je daar zelfs een soort mini-attractie van kunnen maken. 1069 00:46:38,080 --> 00:46:38,880 Een hommel? 1070 00:46:38,880 --> 00:46:41,160 Een hommelkasteel zal ik maar zeggen. 1071 00:46:41,160 --> 00:46:44,760 Want je kunt namelijk hommelvolkjes kopen... 1072 00:46:44,760 --> 00:46:45,840 in het voorjaar. 1073 00:46:45,840 --> 00:46:47,400 Want de hommels sterven... 1074 00:46:47,400 --> 00:46:48,800 Het hele volk sterft af in de winter. 1075 00:46:48,800 --> 00:46:49,880 Het is vrij klein... 1076 00:46:49,880 --> 00:46:51,880 Als je ergens een mooi kasteeltje maakt... 1077 00:46:51,880 --> 00:46:53,680 En in het voorjaar koop je zo'n hommelvolkje. 1078 00:46:53,680 --> 00:46:55,320 Die doe je in dat kasteeltje... 1079 00:46:55,320 --> 00:46:57,320 dan heb je de hele tijd een paar wachters staan. 1080 00:46:57,320 --> 00:46:59,920 Want er staan altijd een paar wachters voor het hommelkastje. 1081 00:46:59,920 --> 00:47:01,880 De hommels vliegen heen en weer om dingen te halen. 1082 00:47:01,880 --> 00:47:03,480 Dan heb je eigenlijk een soort levend sprookje. 1083 00:47:03,480 --> 00:47:04,640 Heb je eigenlijk staan. 1084 00:47:04,640 --> 00:47:07,080 Dat zou volgens mij heel goed passen in het Sprookjesbos. 1085 00:47:07,080 --> 00:47:11,240 -Het Arjan Postma Hommelhotel. 1086 00:47:11,240 --> 00:47:12,560 Je moet een hotel doen. 1087 00:47:12,560 --> 00:47:13,320 Hommelhotel. 1088 00:47:13,320 --> 00:47:15,320 Nou, of een hommelhuisje. 1089 00:47:15,320 --> 00:47:15,920 Toekan erop. 1090 00:47:15,920 --> 00:47:17,400 Dan wordt het goed gefinancierd ook. 1091 00:47:18,200 --> 00:47:19,960 Maar als je het hoort, wat denk je dan? 1092 00:47:19,960 --> 00:47:21,560 Ik vind het wel een leuk idee. 1093 00:47:21,560 --> 00:47:25,600 We hebben ook insectenhotels staan in Bosrijk... 1094 00:47:25,960 --> 00:47:27,240 bij de verblijfsaccommodatie. 1095 00:47:27,240 --> 00:47:29,200 Hier kan je het heel mooi mee sturen... 1096 00:47:29,200 --> 00:47:31,880 en een hommelvolkje wordt nooit groter dan 200 stuks. 1097 00:47:31,880 --> 00:47:33,320 Ze steken niet. 1098 00:47:33,320 --> 00:47:35,640 Dus ze negeren mensen helemaal. 1099 00:47:35,640 --> 00:47:37,720 Het zijn van die wollige dingetjes. 1100 00:47:37,720 --> 00:47:38,960 Dus dat is hartstikke leuk. 1101 00:47:38,960 --> 00:47:39,400 Schattig. 1102 00:47:39,400 --> 00:47:42,000 En op een bepaald moment is het hommelvolk ook weer in winterslaap. 1103 00:47:42,000 --> 00:47:43,760 En volgend jaar begint het weer opnieuw. 1104 00:47:43,760 --> 00:47:44,720 Het klinkt heel romantisch. 1105 00:47:44,720 --> 00:47:45,720 Ja, dat vind ik ook. 1106 00:47:45,720 --> 00:47:47,720 En het is heel aaibaar. 1107 00:47:49,120 --> 00:47:51,120 U ziet thuis niet hoe Mario naar mij kijkt. 1108 00:47:51,480 --> 00:47:52,840 Dat ik hem helemaal niet geloof. 1109 00:47:52,840 --> 00:47:54,400 Je kan toch geen hommel aaien? 1110 00:47:54,760 --> 00:47:55,880 Jawel hoor. 1111 00:47:55,880 --> 00:47:57,120 Maar wel heel zachtjes. 1112 00:47:57,120 --> 00:47:58,360 Ja, heel zachtjes. 1113 00:47:58,360 --> 00:48:00,800 Ik ga liever een Friese eekhoorn aaien. 1114 00:48:00,800 --> 00:48:03,240 Nou, ik denk dat die gemener kan bijten dan die hommel. 1115 00:48:05,040 --> 00:48:07,040 We zijn er weer doorheen helaas. 1116 00:48:08,000 --> 00:48:09,920 We zijn aan het einde gekomen van deze aflevering. 1117 00:48:09,920 --> 00:48:11,320 Ik heb nog één vraag. 1118 00:48:11,320 --> 00:48:13,800 Het Sprookjesbos blijft natuurlijk voor altijd bestaan... 1119 00:48:13,800 --> 00:48:17,200 Wat mag voor jullie nooit verdwijnen uit het Sprookjesbos? Mario? 1120 00:48:19,320 --> 00:48:22,560 Ik vind die toepassing van de wisselperken in het Sprookjesbos... 1121 00:48:22,560 --> 00:48:25,480 Dat vind ik eigenlijk een soort kerst en slagroom op de taart. 1122 00:48:25,480 --> 00:48:27,280 Want het bos is gewoon wat het is. 1123 00:48:27,280 --> 00:48:29,800 Maar het zijn die extra toeven die je toevoegt. 1124 00:48:29,800 --> 00:48:31,040 Die heel veel mensen kunnen waarderen. 1125 00:48:31,040 --> 00:48:32,520 Vanwege de bloemen. 1126 00:48:32,520 --> 00:48:35,680 Ik denk dat we dat altijd op een of andere manier moeten behouden. 1127 00:48:35,680 --> 00:48:38,760 En dan wel op de plekken waar dat geschikt voor is. 1128 00:48:39,440 --> 00:48:42,160 En dat vind ik wel één van de mooie onderdelen van het Sprookjesbos. 1129 00:48:42,160 --> 00:48:42,800 En jij, Arjan? 1130 00:48:42,800 --> 00:48:44,800 Ik vind dat wat de Efteling nu doet... 1131 00:48:45,000 --> 00:48:47,560 Dat ze dat bosgevoel kunnen vasthouden... 1132 00:48:47,560 --> 00:48:49,440 Dus dat het niet alleen het Sprookjesbos heet... 1133 00:48:49,440 --> 00:48:52,080 Maar dat het daadwerkelijk het Sprookjesbos is... 1134 00:48:52,080 --> 00:48:54,240 Dat zou ik heel mooi vinden. 1135 00:48:54,240 --> 00:48:55,880 -Dat gaan we ook doen. 1136 00:48:55,880 --> 00:48:57,520 Met het hommelhotel. 1137 00:48:57,920 --> 00:48:59,800 Ja, er was eens een hommelhotel... 1138 00:48:59,800 --> 00:49:02,360 en ze leefden nog lang en gelukkig. 1139 00:49:02,480 --> 00:49:04,200 En ze worden alleen maar geaaid. 1140 00:49:04,200 --> 00:49:04,960 Bedankt Mario. 1141 00:49:04,960 --> 00:49:08,000 Bedankt Arjan voor jullie komst. 1142 00:49:08,880 --> 00:49:09,600 En als jij hebt geluisterd... 1143 00:49:09,600 --> 00:49:10,560 Heel erg bedankt voor het luisteren. 1144 00:49:10,560 --> 00:49:13,520 En je kunt je abonneren op dit kanaal. 1145 00:49:13,960 --> 00:49:15,960 Dan kun je geen enkele aflevering missen. 1146 00:49:16,320 --> 00:49:16,800 Ik vond het heel gezellig. 1147 00:49:16,800 --> 00:49:18,240 Tot de volgende keer. Dag. 1148 00:49:24,200 --> 00:49:27,960 Volgende week praten we met Efteling-vormgever Patrick van den Nieuwenhuizen... 1149 00:49:27,960 --> 00:49:30,200 en kinderboekenschrijver Kevin Hassing. 1150 00:49:30,200 --> 00:49:33,440 En ontdekken we hoe sprookjes tot leven komen.