1
00:00:00,200 --> 00:00:01,300
Wat is het onbewuste?

2
00:00:01,600 --> 00:00:03,160
Je zou kunnen zeggen, het is eigenlijk 98

3
00:00:03,160 --> 00:00:05,000
procent van wat er in ons brein omgaat.

4
00:00:05,280 --> 00:00:07,400
Elke beslissing die we nemen, komt uit dat

5
00:00:07,400 --> 00:00:07,960
onbewuste.

6
00:00:08,140 --> 00:00:09,340
Daar kun je op twee manieren naar kijken.

7
00:00:09,480 --> 00:00:11,400
Je kunt dat vreselijk vinden en zeggen, oh,

8
00:00:11,460 --> 00:00:13,380
maar ik wil de controle over alles hebben.

9
00:00:13,480 --> 00:00:14,800
Dat is de negatieve manier om naar de

10
00:00:14,800 --> 00:00:15,460
boodschap te kijken.

11
00:00:15,520 --> 00:00:17,100
De positieve manier van, ik vind het wel

12
00:00:17,100 --> 00:00:17,740
rustgevend.

13
00:00:17,840 --> 00:00:19,020
Je hoeft je ook niet overal druk over

14
00:00:19,020 --> 00:00:19,520
te maken.

15
00:00:19,980 --> 00:00:21,480
Het is natuurlijk ook die oude wijsheid van,

16
00:00:21,900 --> 00:00:23,240
als je je nou ergens zorgen over maakt.

17
00:00:23,380 --> 00:00:24,440
Eerste vraag die je moet stellen is, kun

18
00:00:24,440 --> 00:00:24,980
je er iets aan doen?

19
00:00:25,080 --> 00:00:25,560
Ja of nee?

20
00:00:25,720 --> 00:00:26,680
Als je er iets aan kan doen, moet

21
00:00:26,680 --> 00:00:27,220
je er iets aan doen.

22
00:00:27,220 --> 00:00:28,720
Als je niks kunt doen, moet je ook

23
00:00:28,720 --> 00:00:29,940
proberen niet de druk over te maken.

24
00:00:30,020 --> 00:00:30,780
Je kunt er toch niks aan doen.

25
00:00:30,920 --> 00:00:33,120
Naarmate mensen beter weten wat ze willen met

26
00:00:33,120 --> 00:00:36,480
hun leven, kunnen ze ook snellere onbewuste beslissingen

27
00:00:36,480 --> 00:00:36,720
nemen.

28
00:00:37,020 --> 00:00:37,840
Intuitieve beslissingen.

29
00:00:37,940 --> 00:00:39,520
Freud zei het al meer dan een eeuw

30
00:00:39,520 --> 00:00:39,760
geleden.

31
00:00:39,880 --> 00:00:41,780
Die zei, als ik een belangrijke beslissing moet

32
00:00:41,780 --> 00:00:43,100
nemen, dan wil ik dat het uit mijn

33
00:00:43,100 --> 00:00:43,820
onbewuste komt.

34
00:00:43,920 --> 00:00:45,700
Als je beter weet wat je wil, dan

35
00:00:45,700 --> 00:00:47,240
gaat dat onbewuste voor je aan het werk.

36
00:00:47,400 --> 00:00:49,300
En die processen, die kun je echt wel

37
00:00:49,300 --> 00:00:50,200
voor een deel sturen.

38
00:00:50,520 --> 00:00:51,400
Hoe kun je dat doen dan?

39
00:00:51,480 --> 00:00:53,440
Ik denk het allerbelangrijkste...

40
00:00:53,440 --> 00:00:58,020
Wetenschapper, onderzoeker, hoogleraar, professor en vooral ook schrijver

41
00:00:58,020 --> 00:00:58,860
van vele boeken.

42
00:00:59,280 --> 00:01:01,860
Ab Dijksterhuis houdt zich al 30 jaar bezig

43
00:01:01,860 --> 00:01:04,239
met wat er in ons hoofd gebeurt en

44
00:01:04,239 --> 00:01:05,700
waar ons gedrag vandaan komt.

45
00:01:06,100 --> 00:01:07,320
Waarom doen we wat we doen?

46
00:01:07,800 --> 00:01:10,080
En is dat een keuze of beslist ons

47
00:01:10,080 --> 00:01:12,980
onbewuste grotendeels hoe ons leven verloopt?

48
00:01:13,380 --> 00:01:15,780
Abs eerste boek gaat over het slimme onbewuste.

49
00:01:16,060 --> 00:01:17,580
En zijn nieuwste boek heet Naar een Nieuw

50
00:01:17,580 --> 00:01:18,080
Samen.

51
00:01:18,420 --> 00:01:20,760
Over wat er gebeurt in onze samenleving en

52
00:01:20,760 --> 00:01:23,100
welke invloed dat heeft op ons denken en

53
00:01:23,100 --> 00:01:24,100
ons gevoel.

54
00:01:24,160 --> 00:01:26,180
Daar gaan we het over hebben vandaag in

55
00:01:26,180 --> 00:01:28,160
deze Rust in je Hoofd podcast.

56
00:01:28,680 --> 00:01:30,380
Wat leuk jou te ontmoeten en wat fijn

57
00:01:30,380 --> 00:01:30,980
dat je er bent.

58
00:01:31,160 --> 00:01:31,760
Dank je wel.

59
00:01:31,900 --> 00:01:32,820
Het is heel wederzijds.

60
00:01:32,940 --> 00:01:35,000
En het eerste wat ik altijd wil weten

61
00:01:35,000 --> 00:01:36,860
is hoe is het met de rust in

62
00:01:36,860 --> 00:01:38,200
jouw hoofd op dit moment?

63
00:01:39,460 --> 00:01:41,660
Die is laten we zeggen middelmatig.

64
00:01:41,760 --> 00:01:44,400
Ik ben net verhuisd en verhuizen is toch

65
00:01:44,400 --> 00:01:46,880
altijd een beetje stressvol.

66
00:01:46,980 --> 00:01:49,620
Ja, maar ik heb het meeste nu wel

67
00:01:49,620 --> 00:01:49,960
gehad.

68
00:01:49,960 --> 00:01:52,880
Maar ik heb wel wat nachten gehad die

69
00:01:52,880 --> 00:01:53,740
onrustig waren.

70
00:01:53,900 --> 00:01:54,560
Dat ik in de midden van de nacht

71
00:01:54,560 --> 00:01:55,660
wakker ben en denk oh dit ben ik

72
00:01:55,660 --> 00:01:56,160
nog vergeten.

73
00:01:56,240 --> 00:01:57,120
Dit moet ik nog regelen.

74
00:01:57,520 --> 00:01:59,100
Maar het is nu wel weer behoorlijk goed.

75
00:01:59,320 --> 00:02:00,600
Over het algemeen is het sowieso goed.

76
00:02:00,700 --> 00:02:02,140
Jij bent een rustig persoon.

77
00:02:03,060 --> 00:02:06,080
Ja, ik kan wel impulsief zijn en in

78
00:02:06,080 --> 00:02:07,539
een keer wilde ideeën hebben.

79
00:02:07,759 --> 00:02:09,639
Maar over het algemeen heb ik een behoorlijk

80
00:02:09,639 --> 00:02:10,440
rustig hoofd.

81
00:02:10,660 --> 00:02:13,360
Ja, hoe doe je dat zo'n rustig

82
00:02:13,360 --> 00:02:14,000
hoofd te krijgen?

83
00:02:18,380 --> 00:02:19,880
Er zijn een aantal dingen hoor.

84
00:02:20,040 --> 00:02:22,440
Maar ik denk de allerbelangrijkste zijn toch wel

85
00:02:22,440 --> 00:02:25,960
dat ik, misschien is het een beetje egocentrisch,

86
00:02:26,060 --> 00:02:27,540
maar dat ik inmiddels heb geleerd dat ik

87
00:02:27,540 --> 00:02:29,060
veel tijd moet besteden aan de dingen die

88
00:02:29,060 --> 00:02:31,000
belangrijk voor me zijn en weinig of geen

89
00:02:31,000 --> 00:02:32,520
tijd aan de dingen die niet belangrijk voor

90
00:02:32,520 --> 00:02:32,960
me zijn.

91
00:02:34,320 --> 00:02:35,520
Ik heb een paar jaar geleden een boek

92
00:02:35,520 --> 00:02:36,800
geschreven dat heet Inspiratie.

93
00:02:36,880 --> 00:02:38,220
Dat gaat daar voor een deel ook over.

94
00:02:38,340 --> 00:02:39,960
Dat laat zien dat veel mensen die veel

95
00:02:39,960 --> 00:02:42,220
bereiken uiteindelijk in hun leven, die zijn toch

96
00:02:42,220 --> 00:02:43,340
een beetje monomaan.

97
00:02:43,800 --> 00:02:46,120
En ik ben ook wel redelijk monomaan geworden.

98
00:02:46,920 --> 00:02:49,700
En mijn tweede geheim, wil ik niet zeggen,

99
00:02:49,880 --> 00:02:52,020
is dat ik elke dag al een uur,

100
00:02:52,080 --> 00:02:52,920
anderhalf uur wandel.

101
00:02:53,060 --> 00:02:54,060
Ik loop heel veel.

102
00:02:54,480 --> 00:02:57,320
En ik heb gemerkt dat dat heel erg

103
00:02:57,320 --> 00:02:57,580
helpt.

104
00:02:57,680 --> 00:02:59,640
Als mijn hoofd heel onrustig is, dan ga

105
00:02:59,640 --> 00:03:00,220
ik gewoon lopen.

106
00:03:01,740 --> 00:03:05,300
En dan valt alles op een gegeven moment

107
00:03:05,300 --> 00:03:06,380
wel een beetje op zijn plek en dan

108
00:03:06,380 --> 00:03:07,520
kom ik terug en dan ben ik rustig.

109
00:03:07,840 --> 00:03:09,440
En als het dan onrustig is in je

110
00:03:09,440 --> 00:03:10,640
hoofd, wat gebeurt er dan?

111
00:03:10,680 --> 00:03:11,380
Wat denk je aan dan?

112
00:03:14,320 --> 00:03:17,280
Nou, dat zijn dan toch zorgen over de

113
00:03:17,280 --> 00:03:17,720
toekomst.

114
00:03:18,000 --> 00:03:20,800
De kleine dingen waar ik me dan heel

115
00:03:20,800 --> 00:03:24,780
druk over maak, kunnen echt onbenulligheden zijn.

116
00:03:26,180 --> 00:03:27,880
Dus je weet dat het onbenullig is?

117
00:03:28,020 --> 00:03:28,320
Ja.

118
00:03:28,620 --> 00:03:30,980
En dan met je bewuste verstand ga je

119
00:03:30,980 --> 00:03:32,040
je daar toch druk over maken?

120
00:03:32,260 --> 00:03:34,560
Dan ga ik me daar toch druk over

121
00:03:34,560 --> 00:03:34,940
maken.

122
00:03:35,120 --> 00:03:36,340
En dat voel ik dan ook op een

123
00:03:36,340 --> 00:03:37,380
gegeven moment in mijn lijf.

124
00:03:37,860 --> 00:03:41,420
Sommige mensen hebben de neiging om hun lijf

125
00:03:41,420 --> 00:03:43,100
wat rustiger te houden en hun hoofd heel

126
00:03:43,100 --> 00:03:43,560
onrustig.

127
00:03:43,620 --> 00:03:44,720
Bij mij is het eigenlijk andersom.

128
00:03:44,860 --> 00:03:46,840
Ik kan mijn hoofd dan weer redelijk snel

129
00:03:46,840 --> 00:03:49,040
rustig houden, maar dan zit er nog van

130
00:03:49,040 --> 00:03:49,840
alles in mijn lijf.

131
00:03:50,360 --> 00:03:53,800
De afgelopen jaar kreeg ik wat hartritmestoornissen.

132
00:03:53,920 --> 00:03:55,000
Ik heb een kleine operatie gehad.

133
00:03:55,040 --> 00:03:55,840
Nu gaat alles weer goed.

134
00:03:56,580 --> 00:03:59,320
Maar dat is mijn Achilleshiel, dat ik alle

135
00:03:59,320 --> 00:04:00,360
spanning in mijn lijf stop.

136
00:04:01,040 --> 00:04:04,860
En ik heb gemerkt dat het allerbelangrijkste is

137
00:04:04,860 --> 00:04:05,600
gewoon lopen.

138
00:04:05,600 --> 00:04:11,340
Alsof het lopen een soort schudde in mijn

139
00:04:11,340 --> 00:04:13,680
hoofd is, waardoor langzaam alles een beetje in

140
00:04:13,680 --> 00:04:14,260
elkaar valt.

141
00:04:14,400 --> 00:04:15,820
En dan na een uur, anderhalf uur dan

142
00:04:15,820 --> 00:04:19,680
weet ik ook heel duidelijk wat dit voor

143
00:04:19,680 --> 00:04:20,399
onbenulligheden zijn.

144
00:04:21,600 --> 00:04:25,260
Je bent professor, je was hoogleraar, je wilde

145
00:04:25,260 --> 00:04:27,180
eigenlijk schrijver worden, je werd wetenschapper.

146
00:04:27,720 --> 00:04:29,880
En je weet heel veel van het bewuste

147
00:04:29,880 --> 00:04:31,380
en het onderbewuste van mensen.

148
00:04:31,460 --> 00:04:34,420
Eigenlijk, je weet heel veel over mensenpsychologie.

149
00:04:34,420 --> 00:04:35,840
Daar wil ik het over hebben.

150
00:04:36,300 --> 00:04:37,280
Eigenlijk over twee dingen.

151
00:04:37,360 --> 00:04:37,940
Je eerste boek.

152
00:04:39,220 --> 00:04:41,880
In 2007, lang geleden alweer, bijna twintig jaar,

153
00:04:41,980 --> 00:04:45,440
schreef je Het Slim Onbewuste en je nieuwste

154
00:04:45,440 --> 00:04:47,040
boek Naar een Nieuw Samen.

155
00:04:48,020 --> 00:04:49,940
Ik vind twee mooie thema's, dat Samen, daar

156
00:04:49,940 --> 00:04:52,220
wil ik het over hebben, en dat Onderbewuste

157
00:04:52,220 --> 00:04:52,840
en Bewuste.

158
00:04:54,120 --> 00:04:55,780
Jij mag kiezen, waar wil je mee beginnen?

159
00:04:57,360 --> 00:04:58,920
Doe dan het Onbewuste.

160
00:04:59,780 --> 00:05:01,300
Wat is het Onbewuste?

161
00:05:01,820 --> 00:05:05,880
Het is een beetje een flauwe definitie, maar

162
00:05:05,880 --> 00:05:08,000
het zijn alle hersenprocessen waarvan we ons niet

163
00:05:08,000 --> 00:05:08,520
bewust zijn.

164
00:05:09,300 --> 00:05:10,600
Het is niet één iets.

165
00:05:10,920 --> 00:05:12,840
Je zou kunnen zeggen, het is eigenlijk 98

166
00:05:12,840 --> 00:05:14,980
% van wat er in ons brein omgaat.

167
00:05:19,120 --> 00:05:21,720
Alles behalve dat kleine stukje bewustzijn.

168
00:05:22,040 --> 00:05:23,520
Er gebeuren dingen in je hersenen.

169
00:05:23,900 --> 00:05:25,020
Heel veel dingen.

170
00:05:25,280 --> 00:05:28,460
En een heel klein gedeelte, jij zegt 2%,

171
00:05:28,460 --> 00:05:30,200
50%..

172
00:05:30,200 --> 00:05:30,800
Ja, maar het is heel weinig.

173
00:05:30,840 --> 00:05:31,380
Om en nabij.

174
00:05:32,660 --> 00:05:35,760
Een heel klein gedeelte, dat kunnen wij bewust

175
00:05:35,760 --> 00:05:41,060
beïnvloeden, sturen, controleren, en het grootste gedeelte gebeurt

176
00:05:41,060 --> 00:05:41,400
gewoon.

177
00:05:42,000 --> 00:05:43,440
Ik zeg wel eens, wij worden gedaan.

178
00:05:44,240 --> 00:05:47,060
Het gebeurt zonder dat je weet dat je

179
00:05:47,060 --> 00:05:47,420
dat doet.

180
00:05:48,720 --> 00:05:52,400
Waar zit dat onderbewustzijn dan, als je het

181
00:05:52,400 --> 00:05:52,920
zo mag zeggen?

182
00:05:53,020 --> 00:05:55,080
Nou, het is wel leuk dat je dat

183
00:05:55,080 --> 00:05:57,080
vraagt, de reden dat ik de term onbewust

184
00:05:57,080 --> 00:05:59,980
gebruik en niet onderbewust, is dat onder suggereert

185
00:05:59,980 --> 00:06:02,100
een plek, en dat is het nou juist,

186
00:06:02,180 --> 00:06:03,880
het onbewuste, dat is je hele brein.

187
00:06:04,340 --> 00:06:05,780
En eigenlijk ook nog wel je lijf.

188
00:06:06,420 --> 00:06:11,260
Er zijn allerlei signalen die, als jij op

189
00:06:11,260 --> 00:06:12,660
een gegeven moment denkt, hé, ik heb trek,

190
00:06:13,740 --> 00:06:15,020
dan ben je bewust van het feit dat

191
00:06:15,020 --> 00:06:15,420
je trek hebt.

192
00:06:15,500 --> 00:06:17,920
Daar zit een onbewust proces onder, en daaronder

193
00:06:17,920 --> 00:06:20,620
zitten weer processen, die gewoon fysiologische processen in

194
00:06:20,620 --> 00:06:22,020
je maag, die je maag op een gegeven

195
00:06:22,020 --> 00:06:23,720
moment geeft door aan je hersenen, van hé,

196
00:06:23,740 --> 00:06:24,580
er moet iets gebeuren.

197
00:06:24,580 --> 00:06:26,580
En je zou kunnen zeggen, dat is allemaal

198
00:06:26,580 --> 00:06:29,860
onderdeel van dat grote onbewuste, dat ons, dat

199
00:06:29,860 --> 00:06:32,600
alles reguleert, dat alles eigenlijk goed regelt voor

200
00:06:32,600 --> 00:06:36,100
ons, en vrijwel alles bepaalt van wat we

201
00:06:36,100 --> 00:06:36,200
doen.

202
00:06:36,580 --> 00:06:40,120
Het onbewuste houdt ons in leven, eigenlijk.

203
00:06:40,200 --> 00:06:41,240
Zeker, zeker, ja.

204
00:06:45,550 --> 00:06:49,270
Betekent dat dat we eigenlijk, in de illusie

205
00:06:49,270 --> 00:06:50,750
leven dat we een vrije wil hebben en

206
00:06:50,750 --> 00:06:54,050
keuzes maken, maar dat eigenlijk dat onbewuste de

207
00:06:54,050 --> 00:06:56,070
meeste keuzes voor ons maakt?

208
00:06:56,070 --> 00:06:58,530
Ja, je zou zelfs kunnen zeggen, alle keuzes,

209
00:06:58,630 --> 00:06:58,730
hé.

210
00:06:58,770 --> 00:07:02,950
Je kunt, er zijn wel oudere experimenten die

211
00:07:02,950 --> 00:07:04,550
laten zien dat als je mensen vraagt om

212
00:07:04,550 --> 00:07:08,450
een bewuste keuze te maken, hele simpele dingen

213
00:07:08,450 --> 00:07:10,290
die mensen ook in een fMRI-scanner moesten

214
00:07:10,290 --> 00:07:12,130
doen, weet je, je vinger buigen, of bijvoorbeeld

215
00:07:12,130 --> 00:07:13,430
je hebt twee knoppen en je moet kiezen

216
00:07:13,430 --> 00:07:16,170
op welke van twee knoppen je drukt, dan

217
00:07:16,170 --> 00:07:20,030
maken mensen bewust die keuze, maar seconden daarvoor

218
00:07:20,030 --> 00:07:22,290
kunnen onderzoekers al in het brein zien of

219
00:07:22,290 --> 00:07:24,590
mensen op die linkerknop of die rechterknop gaan.

220
00:07:24,590 --> 00:07:27,230
Dus je zou kunnen zeggen, elke beslissing die

221
00:07:27,230 --> 00:07:29,850
we nemen komt uit dat onbewuste en soms

222
00:07:29,850 --> 00:07:31,510
worden we ons daar later nog even bewust

223
00:07:31,510 --> 00:07:33,650
van en meestal ook dat niet, maar soms

224
00:07:33,650 --> 00:07:33,850
wel.

225
00:07:34,250 --> 00:07:36,170
Maar je zou kunnen zeggen dat het proces

226
00:07:36,170 --> 00:07:38,030
speelt zich al af en dan op het

227
00:07:38,030 --> 00:07:40,690
laatste moment komt het in je bewuste gedeelte

228
00:07:40,690 --> 00:07:42,610
en dan denk je, ik druk op die

229
00:07:42,610 --> 00:07:44,490
knop of ik maak die keuze.

230
00:07:45,410 --> 00:07:47,770
Veel mensen vinden keuzes maken heel moeilijk.

231
00:07:48,230 --> 00:07:50,210
Daar hebben we misschien allemaal wel mee te

232
00:07:50,210 --> 00:07:52,030
maken, maar sommige mensen hebben daar heel veel

233
00:07:52,030 --> 00:07:53,270
last van, kunnen nooit kiezen.

234
00:07:53,770 --> 00:07:57,530
Andere mensen denken, zoals ik, ik kan best

235
00:07:57,530 --> 00:07:58,550
makkelijk keuzes maken.

236
00:07:59,170 --> 00:08:00,890
Ondanks dat ik een weegschaal ben en vroeger

237
00:08:00,890 --> 00:08:03,590
mijn oma altijd zei, ja, hij kan nooit

238
00:08:03,590 --> 00:08:04,070
kiezen.

239
00:08:04,430 --> 00:08:05,210
Dat was ook zo.

240
00:08:05,290 --> 00:08:06,150
Ik vond het altijd heel moeilijk.

241
00:08:06,750 --> 00:08:08,390
Dus ik heb me erin getraind dat ik

242
00:08:08,390 --> 00:08:10,170
denk van, ja, ik moet snel keuzes kunnen

243
00:08:10,170 --> 00:08:10,510
maken.

244
00:08:10,750 --> 00:08:11,690
Dat is belangrijk.

245
00:08:15,940 --> 00:08:17,440
Toch, ik heb natuurlijk wel dingen van je

246
00:08:17,440 --> 00:08:19,360
onderzocht dat ik dacht van, is dat nou

247
00:08:19,360 --> 00:08:20,020
eigenlijk wel zo?

248
00:08:20,120 --> 00:08:21,760
Maak ik nou die keuze?

249
00:08:21,760 --> 00:08:24,920
Of hoe werkt dat nou eigenlijk met dat

250
00:08:24,920 --> 00:08:26,620
bewuste en onbewuste?

251
00:08:27,040 --> 00:08:29,060
Nou, het feit dat je keuzes onbewust maakt,

252
00:08:29,140 --> 00:08:30,540
wil niet zeggen dat jij ze niet maakt.

253
00:08:30,600 --> 00:08:31,900
Het onbewuste is ook van jou.

254
00:08:32,580 --> 00:08:35,520
En wat nou juist zo mooi is aan

255
00:08:35,520 --> 00:08:40,720
die hele grote, die hele grote computer, die

256
00:08:40,720 --> 00:08:42,380
onbewuste computer in ons hoofd, is dat je

257
00:08:42,380 --> 00:08:43,520
het wel een beetje kunt sturen.

258
00:08:44,020 --> 00:08:45,060
Ik heb vroeger wel onderzoek gedaan.

259
00:08:45,180 --> 00:08:45,780
Dat vond ik heel interessant.

260
00:08:45,940 --> 00:08:49,020
Blijkt dat mensen die, naarmate mensen beter weten

261
00:08:49,020 --> 00:08:51,360
wat ze willen met hun leven, kunnen ze

262
00:08:51,360 --> 00:08:55,760
ook snellere, onbewuste beslissingen nemen, intuïtieve beslissingen.

263
00:08:55,880 --> 00:08:57,420
Freud zei het al meer dan een eeuw

264
00:08:57,420 --> 00:08:57,700
geleden.

265
00:08:57,800 --> 00:09:00,140
Die zei, als ik een belangrijke beslissing moet

266
00:09:00,140 --> 00:09:01,480
nemen, dan wil ik dat het uit mijn

267
00:09:01,480 --> 00:09:02,160
onbewuste komt.

268
00:09:02,360 --> 00:09:03,780
Eigenlijk gewoon uit mijn buik.

269
00:09:04,320 --> 00:09:07,140
En de bewuste beslissingen, die bewaar ik juist

270
00:09:07,140 --> 00:09:08,080
voor de kleinere dingen.

271
00:09:08,200 --> 00:09:08,940
Een nieuwe wasmachine.

272
00:09:09,060 --> 00:09:10,380
Ja, dat zal hij niet letterlijk gezegd hebben,

273
00:09:10,420 --> 00:09:10,820
niet bijzonder.

274
00:09:11,020 --> 00:09:13,080
Maar dat soort beslissingen, daar kun je even

275
00:09:13,080 --> 00:09:14,140
bewust over nadenken.

276
00:09:14,460 --> 00:09:18,000
Maar de grote beslissingen, waar gaat mijn volgende

277
00:09:18,000 --> 00:09:18,640
boek over?

278
00:09:18,820 --> 00:09:20,140
Wil ik überhaupt schrijven?

279
00:09:20,140 --> 00:09:20,780
Een relatie.

280
00:09:20,880 --> 00:09:22,160
Een relatie, zeker.

281
00:09:22,760 --> 00:09:24,160
Begin ik een podcast of niet?

282
00:09:24,360 --> 00:09:27,960
Dat soort dingen, die moeten eigenlijk uit dat

283
00:09:27,960 --> 00:09:28,700
onbewuste komen.

284
00:09:28,840 --> 00:09:31,360
En dat lukt beter, naarmate iemand beter weet

285
00:09:31,360 --> 00:09:31,780
wat hij wil.

286
00:09:31,960 --> 00:09:33,700
Want eigenlijk moet je dat onbewust aan het

287
00:09:33,700 --> 00:09:34,220
werk zetten.

288
00:09:34,420 --> 00:09:35,880
Maar het onbewuste kan pas voor je werken,

289
00:09:36,320 --> 00:09:37,360
als jij weet wat je wilt.

290
00:09:38,000 --> 00:09:38,980
Zo moet je het ook zien.

291
00:09:39,920 --> 00:09:43,660
Het is eigenlijk een soort butler, maar wel

292
00:09:43,660 --> 00:09:44,960
een hele belangrijke butler.

293
00:09:46,140 --> 00:09:46,980
Ja, boeiend.

294
00:09:47,140 --> 00:09:48,120
Dit is boeiend wat je zegt.

295
00:09:49,640 --> 00:09:52,200
Dan is het even terug, veel mensen weten

296
00:09:52,200 --> 00:09:53,120
helemaal niet wat ze willen.

297
00:09:54,160 --> 00:09:57,120
Of weten niet, dat niet weten zelfs.

298
00:09:58,560 --> 00:10:00,660
Als je geen richting kan geven, of als

299
00:10:00,660 --> 00:10:02,240
je geen doelen hebt in je leven.

300
00:10:04,540 --> 00:10:07,320
Wat ik vaak hoor, jonge mensen.

301
00:10:07,400 --> 00:10:08,060
Ja, jonge mensen.

302
00:10:08,080 --> 00:10:10,020
Ik weet eigenlijk niet wat ik met mijn

303
00:10:10,020 --> 00:10:10,540
leven aan wil.

304
00:10:10,600 --> 00:10:12,640
Of welke studie ik wil kiezen.

305
00:10:13,940 --> 00:10:15,940
Ik zeg altijd, hoe ziet jouw mooiste leven

306
00:10:15,940 --> 00:10:16,320
eruit?

307
00:10:17,080 --> 00:10:18,540
Dat klinkt ook heel groot.

308
00:10:19,400 --> 00:10:21,060
Dat bedoel ik niet zo groot, want het

309
00:10:21,060 --> 00:10:22,140
is een manier van leven.

310
00:10:22,200 --> 00:10:23,720
Het is niet een soort eindstation.

311
00:10:23,920 --> 00:10:27,120
Het is niet heel materialistisch iets wat ergens

312
00:10:27,120 --> 00:10:27,580
op jou wacht.

313
00:10:27,680 --> 00:10:29,340
Maar het is, hoe wil jij elke dag

314
00:10:29,340 --> 00:10:29,660
leven?

315
00:10:29,740 --> 00:10:30,320
Hoe sta je op?

316
00:10:30,440 --> 00:10:31,680
Dat is jouw mooiste leven.

317
00:10:32,820 --> 00:10:34,840
Heel vaak zeggen mensen dan, jong en oud,

318
00:10:35,120 --> 00:10:36,440
dat weet ik eigenlijk niet.

319
00:10:37,380 --> 00:10:38,880
Waarop ik zeg, hoe kan je dat nou

320
00:10:38,880 --> 00:10:39,460
niet weten?

321
00:10:39,860 --> 00:10:41,700
Je moet dat toch weten als mens zijnde?

322
00:10:42,500 --> 00:10:45,880
Ja, ik denk dat wij in die zin

323
00:10:45,880 --> 00:10:46,660
op elkaar lijken.

324
00:10:46,780 --> 00:10:48,360
Ik vind dat ook moeilijk om te begrijpen.

325
00:10:48,480 --> 00:10:49,340
Want ik heb dat ook niet.

326
00:10:50,000 --> 00:10:52,780
Ik geloof dat ik dat gevoel wel had

327
00:10:52,780 --> 00:10:55,960
tot een jaar of 18, 19.

328
00:10:56,060 --> 00:10:57,040
Maar dan is het niet erg.

329
00:10:57,360 --> 00:10:59,880
Dan ben je ook helemaal niet bezig met

330
00:10:59,880 --> 00:11:00,380
die toekomst.

331
00:11:00,440 --> 00:11:02,320
Ik kan me nog herinneren dat wij in

332
00:11:02,320 --> 00:11:04,340
5 VWO, ik en een paar vrienden moesten

333
00:11:04,340 --> 00:11:05,640
een studiekeuze opgeven.

334
00:11:05,860 --> 00:11:08,040
En we hebben gewoon met dobbelstenen zitten gooien.

335
00:11:08,120 --> 00:11:09,040
En ik gooide psychologie.

336
00:11:09,580 --> 00:11:11,480
En dan ben je 30 jaar later ook

337
00:11:11,480 --> 00:11:12,240
leraar psychologie.

338
00:11:12,380 --> 00:11:13,020
Of 20 jaar later.

339
00:11:13,800 --> 00:11:15,040
Maar dat geeft helemaal niet.

340
00:11:15,160 --> 00:11:18,260
Maar ik wist toen wel vrij snel, een

341
00:11:18,260 --> 00:11:19,520
paar jaar daarna, wist ik wel wat ik

342
00:11:19,520 --> 00:11:19,720
wilde.

343
00:11:19,780 --> 00:11:22,000
Dus ik vind het ook lastig om het

344
00:11:22,000 --> 00:11:24,460
te verenigen met mensen die dat niet weten.

345
00:11:24,600 --> 00:11:25,460
En wat ik net al zei, het is

346
00:11:25,460 --> 00:11:26,340
wel echt heel belangrijk.

347
00:11:26,460 --> 00:11:28,740
Want als je die duidelijke doelen hebt, dan

348
00:11:28,740 --> 00:11:31,960
kun je veel beter varen op je intuïtie.

349
00:11:32,160 --> 00:11:34,840
Dan neemt die intuïtie de belangrijke beslissingen.

350
00:11:35,680 --> 00:11:37,160
Je had het net over relatie.

351
00:11:37,160 --> 00:11:40,320
Er zijn een paar dingen waarvan je kunt

352
00:11:40,320 --> 00:11:41,560
zeggen, dat is voor iedereen een doel.

353
00:11:41,940 --> 00:11:43,300
Ieder mens wil overleven.

354
00:11:43,820 --> 00:11:46,000
En daarom zijn we over het algemeen behoorlijk

355
00:11:46,000 --> 00:11:48,600
goed in het beoordelen van andere mensen op

356
00:11:48,600 --> 00:11:49,980
basis van intuïtie.

357
00:11:50,140 --> 00:11:52,500
Want een ander mens kan gevaarlijk zijn.

358
00:11:52,740 --> 00:11:55,900
Of juist iets, dat kan in potentie je

359
00:11:55,900 --> 00:11:56,460
partner worden.

360
00:11:57,120 --> 00:11:59,080
We zijn bijna allemaal, niet iedereen, maar de

361
00:11:59,080 --> 00:12:01,300
meeste mensen zijn vrij goed in het inschatten

362
00:12:01,300 --> 00:12:03,180
van andere mensen op basis van intuïtie.

363
00:12:03,260 --> 00:12:05,400
Omdat iedereen die doelen heeft.

364
00:12:05,400 --> 00:12:08,420
Maar je zou dat professioneel ook moeten hebben.

365
00:12:08,840 --> 00:12:12,580
En spiritueel zou je ook moeten weten wat

366
00:12:12,580 --> 00:12:12,940
je wilde.

367
00:12:12,980 --> 00:12:15,180
Dan heb je inderdaad een veel makkelijker leven.

368
00:12:15,600 --> 00:12:17,120
Je noemt nu dat woord spiritueel.

369
00:12:17,420 --> 00:12:19,940
Je bent wetenschapper en je hebt heel veel

370
00:12:19,940 --> 00:12:20,680
onderzoek gedaan.

371
00:12:20,800 --> 00:12:22,160
Heel veel dingen gelezen, ook als je boeken

372
00:12:22,160 --> 00:12:22,500
schrijft.

373
00:12:23,460 --> 00:12:24,960
Kan je uitleggen, wat is het verschil tussen

374
00:12:24,960 --> 00:12:26,840
spiritualiteit en wetenschap?

375
00:12:30,700 --> 00:12:34,620
Wetenschap is voor mij in de eerste plaats

376
00:12:34,620 --> 00:12:36,780
een bepaalde manier.

377
00:12:36,900 --> 00:12:38,760
Of ik moet eigenlijk zeggen de manier om

378
00:12:38,760 --> 00:12:40,220
objectieve kennis te verzamelen.

379
00:12:40,780 --> 00:12:43,780
Ieder mens mag overal in geloven, maar dat

380
00:12:43,780 --> 00:12:44,620
blijft persoonlijk.

381
00:12:44,760 --> 00:12:47,920
En bij wetenschap is het de bedoeling dat

382
00:12:47,920 --> 00:12:50,500
je dingen op zo'n manier test, dat

383
00:12:50,500 --> 00:12:52,260
je zeker weet dat het klopt.

384
00:12:54,840 --> 00:12:58,620
En voor mij is in die zin wetenschap

385
00:12:58,620 --> 00:13:00,460
wel heel erg belangrijk, dat ik er wel

386
00:13:00,460 --> 00:13:00,960
op vaar.

387
00:13:01,180 --> 00:13:03,440
Ik geloof in een wereld die gebaseerd is

388
00:13:03,440 --> 00:13:04,220
op de wetenschap.

389
00:13:06,020 --> 00:13:09,400
Maar dat wil niet zeggen dat ik niet

390
00:13:09,400 --> 00:13:10,220
spiritueel ben.

391
00:13:10,360 --> 00:13:12,580
Ik ben tot op zekere hoogte spiritueel.

392
00:13:13,540 --> 00:13:18,360
Voor mij zit dat op een soort metaniveau.

393
00:13:18,360 --> 00:13:20,160
Het gaat om de manier waarop je kijkt

394
00:13:20,160 --> 00:13:23,540
naar je eigen brein, naar hoe je wilt

395
00:13:23,540 --> 00:13:28,520
leven, naar hoe je jezelf wilt sturen.

396
00:13:30,640 --> 00:13:32,360
Je refereert ook best wel vaak naar het

397
00:13:32,360 --> 00:13:34,520
boeddhisme in dingen die je schrijft.

398
00:13:35,120 --> 00:13:35,220
Ja.

399
00:13:35,520 --> 00:13:38,760
Hoewel het boeddhisme, daar kun je ook wel

400
00:13:38,760 --> 00:13:41,480
weer van zeggen, daar zitten natuurlijk vrij veel

401
00:13:41,480 --> 00:13:42,680
elementen al in.

402
00:13:42,800 --> 00:13:44,140
Echt ook al in de tijd van de

403
00:13:44,140 --> 00:13:45,420
Boeddha zelf, het hele oude.

404
00:13:45,660 --> 00:13:46,660
Die door wetenschap laten lopen.

405
00:13:46,680 --> 00:13:47,520
Het is eigenlijk ook wetenschappelijk.

406
00:13:47,520 --> 00:13:49,640
Het is behoorlijk wetenschappelijk, ja.

407
00:13:50,160 --> 00:13:51,880
Mensen zeggen ook, het is niet echt een

408
00:13:51,880 --> 00:13:52,920
klassieke godsdienst.

409
00:13:53,340 --> 00:13:54,280
Ja, het is behoorlijk wetenschappelijk.

410
00:13:54,620 --> 00:13:57,420
Dingen als dat mensen gelukkiger zijn, naarmate ze

411
00:13:57,420 --> 00:14:00,120
meer in het nu kunnen leven, of dat

412
00:14:00,120 --> 00:14:04,360
mensen minder frustraties ervaren, naarmate ze minder hoge

413
00:14:04,360 --> 00:14:05,140
verwachtingen hebben.

414
00:14:05,180 --> 00:14:06,520
Ja, die komen allemaal uit boeddhisme en die

415
00:14:06,520 --> 00:14:07,080
kloppen allemaal.

416
00:14:07,340 --> 00:14:08,820
Geldt trouwens voor de oude Grieken ook wel.

417
00:14:08,980 --> 00:14:10,520
Die zeiden ook allemaal dingen waarvan we nu,

418
00:14:10,760 --> 00:14:13,940
Socrates en Aristoteles en Epicurus zeiden ook dingen,

419
00:14:15,140 --> 00:14:17,160
die we dan nu in een laboratorium testen.

420
00:14:17,160 --> 00:14:17,840
Ja, klopt.

421
00:14:18,000 --> 00:14:18,460
Ze hadden gelijk.

422
00:14:18,900 --> 00:14:19,540
Toen al.

423
00:14:21,400 --> 00:14:22,740
Tweeënhalfduizend jaar over gedaan alleen.

424
00:14:23,120 --> 00:14:25,420
Ja, zeker.

425
00:14:25,540 --> 00:14:27,040
Want er is een hele periode geweest natuurlijk,

426
00:14:27,340 --> 00:14:28,740
in de middeleeuwen, dat we dat eigenlijk een

427
00:14:28,740 --> 00:14:29,500
beetje kwijt waren.

428
00:14:30,200 --> 00:14:31,740
Aan de andere kant zeg ik ook wel

429
00:14:31,740 --> 00:14:34,540
eens, wetenschap is waar totdat er weer iets

430
00:14:34,540 --> 00:14:35,540
nieuws wordt aangetoond.

431
00:14:36,360 --> 00:14:38,720
Nou, je kunt zeggen, waarheden in de wetenschap,

432
00:14:38,840 --> 00:14:40,760
een deel van de waarheden in de wetenschap

433
00:14:40,760 --> 00:14:41,400
zijn tijdelijk.

434
00:14:41,480 --> 00:14:42,780
Want het wordt op een gegeven moment weer

435
00:14:42,780 --> 00:14:45,800
omvergekegeld door nieuwe theorieën.

436
00:14:45,980 --> 00:14:46,640
Dat is zo.

437
00:14:47,480 --> 00:14:51,920
Als je wetenschappelijk nu kijkt naar onze maatschappij,

438
00:14:52,020 --> 00:14:55,180
de samenleving, Nederland en dan de wereld en

439
00:14:55,180 --> 00:14:57,120
alle gekkigheid die zich daar afspeelt.

440
00:14:57,960 --> 00:14:59,380
Wij zijn ongeveer net zo oud.

441
00:15:00,380 --> 00:15:03,200
We hebben een hele andere wereld meegemaakt nog.

442
00:15:04,800 --> 00:15:07,300
Als je dat wetenschappelijk bekijkt, wat is er

443
00:15:07,300 --> 00:15:09,140
dan aan de hand, waardoor het nu zo

444
00:15:09,140 --> 00:15:11,300
is dat wij denken dat het niet goed

445
00:15:11,300 --> 00:15:11,600
gaat?

446
00:15:14,900 --> 00:15:16,080
Kun je dat verklaren?

447
00:15:16,200 --> 00:15:18,080
Ja, ik denk dat dat lastig is.

448
00:15:18,160 --> 00:15:19,640
Het is ook niet helemaal mijn wetenschap.

449
00:15:19,720 --> 00:15:22,080
Maar voor zover ik de psychologie kan zien,

450
00:15:22,380 --> 00:15:24,060
zie je toch wel iets raars gebeuren.

451
00:15:25,460 --> 00:15:26,750
Dat mensen enorm polariseren.

452
00:15:28,880 --> 00:15:31,180
Amerika bestaat echt uit twee verschillende landen, lijkt

453
00:15:31,180 --> 00:15:31,500
het wel.

454
00:15:31,640 --> 00:15:32,580
En dat zie je bij ons toch ook

455
00:15:32,580 --> 00:15:33,280
wel steeds meer.

456
00:15:34,420 --> 00:15:35,600
Het lijkt wel alsof er...

457
00:15:37,780 --> 00:15:39,800
Ja, nee, letterlijk, mensen polariseren.

458
00:15:39,800 --> 00:15:43,320
Het is echt het een of het ander.

459
00:15:43,540 --> 00:15:45,420
En die twee groepen pruimen elkaar niet meer.

460
00:15:48,440 --> 00:15:50,880
Wat ik laatst las, maar dat vond ik

461
00:15:50,880 --> 00:15:53,520
wel heel dystopisch, was een analyse van iemand

462
00:15:53,520 --> 00:15:56,260
die had het over een soort eindtijd fascisme.

463
00:15:57,100 --> 00:15:58,760
Met name Trump en de mensen om hem

464
00:15:58,760 --> 00:15:59,680
heen, die zijn bezig.

465
00:16:00,640 --> 00:16:02,300
Ergens intuïtief voelen ze ook wel aan dat

466
00:16:02,300 --> 00:16:03,620
het niet goed gaat met de wereld en

467
00:16:03,620 --> 00:16:05,160
dat als we zo doorgaan, dat het misschien

468
00:16:05,160 --> 00:16:06,320
een keer uit elkaar ploft.

469
00:16:06,320 --> 00:16:09,700
Maar zij zijn bezig om in die laatste

470
00:16:09,700 --> 00:16:12,520
twintig, vijftig, misschien honderd jaar nog zoveel mogelijk

471
00:16:12,520 --> 00:16:16,720
bij elkaar te roven en te zeggen wij

472
00:16:16,720 --> 00:16:19,140
willen die levensstijl die we hebben houden en

473
00:16:19,140 --> 00:16:19,860
zelfs nog beter.

474
00:16:20,240 --> 00:16:21,500
En wij bepalen ook wie er mee mag

475
00:16:21,500 --> 00:16:22,100
doen en wie niet.

476
00:16:23,280 --> 00:16:26,040
En ja, ik vind het een afschuwelijk beeld,

477
00:16:26,140 --> 00:16:27,500
maar dat is natuurlijk wel wat er nu

478
00:16:27,500 --> 00:16:27,840
gebeurt.

479
00:16:28,200 --> 00:16:30,200
Gewoon een president die gewoon een land binnenvalt

480
00:16:30,200 --> 00:16:31,780
en die zegt dat het om de drugs

481
00:16:31,780 --> 00:16:32,820
gaat, maar gaat natuurlijk om de olie.

482
00:16:32,820 --> 00:16:35,220
Als je teruggaat in de tijd, is het

483
00:16:35,220 --> 00:16:37,420
dan niet altijd aan het einde van een

484
00:16:37,420 --> 00:16:41,500
tijdperk dat dit soort taferelen zich beginnen af

485
00:16:41,500 --> 00:16:41,940
te spelen?

486
00:16:42,400 --> 00:16:44,040
Ja, zo kun je het ook zien.

487
00:16:44,220 --> 00:16:48,760
Wij zijn opgegroeid met achteromkijken naar de Tweede

488
00:16:48,760 --> 00:16:52,740
Wereldoorlog, zeker door onze ouders en de schrik

489
00:16:52,740 --> 00:16:53,600
van het fascisme.

490
00:16:54,840 --> 00:16:58,400
Veel mensen die jonger zijn, ze weten het

491
00:16:58,400 --> 00:16:59,680
ergens nog wel, maar ze zijn er niet

492
00:16:59,680 --> 00:17:00,280
meer mee bezig.

493
00:17:00,280 --> 00:17:02,000
En die zien ook de gevaren wat minder

494
00:17:02,000 --> 00:17:03,440
van wat er nu in Amerika gebeurt.

495
00:17:03,740 --> 00:17:05,640
Maar ik geloof ook wel dat het cyclies

496
00:17:05,640 --> 00:17:07,640
is en dat er op een gegeven moment

497
00:17:07,640 --> 00:17:11,060
weer een enorme tegenbeweging komt en dat het

498
00:17:11,060 --> 00:17:11,540
gestopt wordt.

499
00:17:11,619 --> 00:17:14,000
De vraag is alleen, waar zitten we op

500
00:17:14,000 --> 00:17:14,720
dat moment dan?

501
00:17:15,440 --> 00:17:19,180
Wat Hitler niet kon in 1940 was de

502
00:17:19,180 --> 00:17:21,359
wereld volledig uitputten en klimaat vernielen.

503
00:17:21,540 --> 00:17:22,280
Dat kan nu wel.

504
00:17:22,579 --> 00:17:24,140
Dus dat is een beetje het probleem.

505
00:17:24,200 --> 00:17:25,380
We kunnen weer steeds meer.

506
00:17:26,040 --> 00:17:27,640
Dus je zou kunnen zeggen, de slechte krachten

507
00:17:27,640 --> 00:17:29,300
zijn steeds vernietigender aan het worden.

508
00:17:29,300 --> 00:17:31,060
Ja, al denk ik toch.

509
00:17:31,460 --> 00:17:34,620
Toen wij op het VWO zaten, toen staakten

510
00:17:34,620 --> 00:17:38,580
de leraren, want er waren demonstraties met de

511
00:17:38,580 --> 00:17:41,520
kernwapens, Reagan en Brezhnev.

512
00:17:42,440 --> 00:17:44,220
Wij dachten toch ook dat de wereld zou

513
00:17:44,220 --> 00:17:44,500
vergaan.

514
00:17:44,640 --> 00:17:47,680
Althans, toen dat speelde, dacht ik daar niet

515
00:17:47,680 --> 00:17:47,860
aan.

516
00:17:47,920 --> 00:17:49,480
Toen ik twaalf of veertien of vijftien was,

517
00:17:49,600 --> 00:17:50,740
dacht ik van, joh, wat maken jullie druk

518
00:17:50,740 --> 00:17:50,940
om?

519
00:17:51,420 --> 00:17:52,960
Gelukkig hebben we weer een week vrij, want

520
00:17:52,960 --> 00:17:53,400
ze staken.

521
00:17:53,880 --> 00:17:55,800
Maar er gebeurde natuurlijk ook veel in die

522
00:17:55,800 --> 00:17:56,240
wereld.

523
00:17:56,820 --> 00:18:00,120
En misschien is het daarna een tijdje ogenschijnlijk

524
00:18:00,120 --> 00:18:03,260
rustiger geweest, totdat we allerlei financiële crisissen krijgen.

525
00:18:04,360 --> 00:18:06,160
Maar is het niet dat het altijd onrustig

526
00:18:06,160 --> 00:18:07,740
is en dat het altijd goed komt?

527
00:18:07,840 --> 00:18:09,660
Want de mensheid heeft het tot op heden

528
00:18:09,660 --> 00:18:11,360
best wel aardig overleefd.

529
00:18:12,120 --> 00:18:15,720
Nou ja, ik denk het wel.

530
00:18:15,860 --> 00:18:17,780
Maar nogmaals, waar ik een beetje bang voor

531
00:18:17,780 --> 00:18:21,240
ben, is dat die golvenweging, die cyclie, die

532
00:18:21,240 --> 00:18:21,840
zie ik ook.

533
00:18:21,920 --> 00:18:22,940
En die zullen er nu ook zijn.

534
00:18:22,940 --> 00:18:26,580
Maar de vraag is, waar ik mee worstel

535
00:18:26,580 --> 00:18:29,100
nu is, wat blijft er nog over op

536
00:18:29,100 --> 00:18:33,180
het moment dat we dit diepe dal met

537
00:18:33,180 --> 00:18:34,140
z'n allen overleefd hebben?

538
00:18:34,720 --> 00:18:38,400
Trump kan natuurlijk veel meer schade aanrichten, wat

539
00:18:38,400 --> 00:18:40,480
ik zei, in vergelijking met Hitler.

540
00:18:40,840 --> 00:18:43,080
En dat was al 65 miljoen mensen.

541
00:18:43,360 --> 00:18:44,980
Het is natuurlijk niet alleen Trump.

542
00:18:45,380 --> 00:18:47,460
Je hebt een aantal van de mensen.

543
00:18:47,580 --> 00:18:50,060
Ik zie hem als de vertegenwoordiger van het

544
00:18:50,060 --> 00:18:51,240
kwaad, maar dat is niet zo, dat zijn

545
00:18:51,240 --> 00:18:51,860
er een heleboel.

546
00:18:52,480 --> 00:18:53,840
Maar hij is wel de machtigste.

547
00:18:56,020 --> 00:19:00,940
Zo'n Kim Jong-un, dat is één

548
00:19:00,940 --> 00:19:01,380
land.

549
00:19:01,560 --> 00:19:03,540
Ik ben er ook geweest trouwens, maar dat

550
00:19:03,540 --> 00:19:04,600
is een merkwaardig land.

551
00:19:04,720 --> 00:19:07,340
Maar goed, die buiten Noord-Korea zelf richt

552
00:19:07,340 --> 00:19:08,420
hij niet zoveel schade aan.

553
00:19:09,220 --> 00:19:11,080
Jij hebt de hele wereld over gereisd.

554
00:19:11,160 --> 00:19:12,440
Je hebt heel veel reizen gemaakt.

555
00:19:12,560 --> 00:19:13,440
Ik heb heel veel reizen gemaakt, ja.

556
00:19:14,480 --> 00:19:16,400
Was het meer om het reizen zelf of

557
00:19:16,400 --> 00:19:18,120
ook om te kijken van hoe denken mensen

558
00:19:18,120 --> 00:19:20,020
in die andere gebieden in de wereld?

559
00:19:20,020 --> 00:19:21,760
Nou, een beetje van beiden.

560
00:19:22,960 --> 00:19:26,240
Net als de meeste wetenschappers, hoewel ik nu

561
00:19:26,240 --> 00:19:28,260
fulltime schrijver ben, ben ik wel echt van

562
00:19:28,260 --> 00:19:29,440
nature heel nieuwsgierig.

563
00:19:29,520 --> 00:19:30,560
Ik heb altijd dingen willen zien.

564
00:19:30,740 --> 00:19:34,460
Altijd mensen willen ergens achter willen kruipen.

565
00:19:34,580 --> 00:19:37,740
Van vele landen zie je via de media

566
00:19:37,740 --> 00:19:39,520
wat de regering doet.

567
00:19:40,320 --> 00:19:42,200
Je ziet af en toe een natuurramp, maar

568
00:19:42,200 --> 00:19:43,440
ik wilde mensen leren kennen.

569
00:19:43,680 --> 00:19:46,120
En dat was altijd wel een sterk motief.

570
00:19:46,660 --> 00:19:47,820
Maar ook, en dat heb ik nu wel

571
00:19:47,820 --> 00:19:50,140
minder, ook ik word in ieder geval wassen,

572
00:19:50,260 --> 00:19:51,680
maar ook wel het reizen zelf.

573
00:19:51,860 --> 00:19:54,040
Het ritme van het reizen, de vrijheid die

574
00:19:54,040 --> 00:19:54,680
je ervaart.

575
00:19:56,020 --> 00:19:59,220
En misschien ook wel een soort vorm van

576
00:19:59,220 --> 00:19:59,840
escapisme.

577
00:20:00,080 --> 00:20:01,540
Ik moest af en toe gewoon weg.

578
00:20:01,660 --> 00:20:02,760
En ik weet ook wel, ik heb hele

579
00:20:02,760 --> 00:20:05,200
periodes gehad, dat als ik geen duidelijke reis

580
00:20:05,200 --> 00:20:06,820
in het vooruitzicht had, dat ik gewoon heel

581
00:20:06,820 --> 00:20:07,600
onrustig werd.

582
00:20:08,240 --> 00:20:10,920
Ik moest vliegtickets hebben geboekt ergens naartoe.

583
00:20:11,100 --> 00:20:12,260
En dat mocht best pas over twee of

584
00:20:12,260 --> 00:20:12,980
drie maanden zijn.

585
00:20:13,160 --> 00:20:14,700
Maar ja, ik moest wel weg kunnen.

586
00:20:14,700 --> 00:20:17,020
Maar denk je niet dat wij in Europa

587
00:20:17,020 --> 00:20:19,080
heel erg een beperkt beeld van de wereld

588
00:20:19,080 --> 00:20:19,700
hebben?

589
00:20:20,480 --> 00:20:23,040
We kijken heel erg naar ons Europa als

590
00:20:23,040 --> 00:20:26,100
het centrum van deze planeet.

591
00:20:26,760 --> 00:20:28,480
En de rest speelt zich daar een beetje

592
00:20:28,480 --> 00:20:29,000
omheen.

593
00:20:29,460 --> 00:20:31,900
Inmiddels is dat natuurlijk een totale desillusie, want

594
00:20:31,900 --> 00:20:33,860
we tellen niet meer mee in Europa.

595
00:20:34,440 --> 00:20:37,860
Er gebeurt zoveel omheen, wat wij misschien helemaal

596
00:20:37,860 --> 00:20:40,420
niet doorhebben of niet zien, waardoor we ook

597
00:20:40,420 --> 00:20:42,200
dat hele krachtenspel niet begrijpen.

598
00:20:45,240 --> 00:20:45,920
Weet ik niet.

599
00:20:46,340 --> 00:20:51,780
Ik denk dat China en Rusland en Amerika

600
00:20:51,780 --> 00:20:53,320
zichzelf ook wel op die manier zien.

601
00:20:53,540 --> 00:20:55,000
Wij zijn het middelpunt.

602
00:20:56,860 --> 00:20:58,440
Dus of dat de reden is, weet ik

603
00:20:58,440 --> 00:20:58,540
niet.

604
00:20:58,580 --> 00:21:00,840
Christian Moorten zei iets van honderd jaar geleden,

605
00:21:00,980 --> 00:21:02,920
we zijn allemaal ongeveer hetzelfde.

606
00:21:03,220 --> 00:21:04,900
Of je nou wit bent of bruin of

607
00:21:04,900 --> 00:21:06,400
geel, het maakt niet uit waar je woont.

608
00:21:06,860 --> 00:21:09,480
Het enige wat ons echt onderscheidt van elkaar

609
00:21:09,480 --> 00:21:10,260
is hoe wij denken.

610
00:21:10,260 --> 00:21:13,140
Ieder mens denkt anders en elke cultuur denkt

611
00:21:13,140 --> 00:21:13,500
anders.

612
00:21:14,580 --> 00:21:16,120
Als we dan naar een nieuw boek gaan,

613
00:21:16,220 --> 00:21:19,960
samen, dan blijft dat natuurlijk zo dat mensen

614
00:21:19,960 --> 00:21:22,760
in Rusland en in Japan en in Azië

615
00:21:22,760 --> 00:21:24,880
en in Europa anders zullen blijven denken.

616
00:21:26,380 --> 00:21:30,020
Maar als we het betrekken op Nederland even

617
00:21:30,020 --> 00:21:30,680
voor nu.

618
00:21:32,160 --> 00:21:34,400
Mag ik zeggen dat je daar wel zorgelijk

619
00:21:34,400 --> 00:21:34,960
over bent?

620
00:21:35,100 --> 00:21:36,620
Wat er gebeurt in de samenleving?

621
00:21:37,140 --> 00:21:38,520
Dat dat ook wel de aanleiding voor dit

622
00:21:38,520 --> 00:21:38,900
boek is?

623
00:21:41,500 --> 00:21:44,280
Ja, nou zijn het alleen zorgen?

624
00:21:44,400 --> 00:21:44,740
Ik weet het niet.

625
00:21:46,080 --> 00:21:48,000
Het gaat ook weer niet alleen om Nederland.

626
00:21:48,160 --> 00:21:50,940
Ik ben het helemaal eens met je uitspraak

627
00:21:50,940 --> 00:21:51,180
net.

628
00:21:52,260 --> 00:21:53,600
En dat is ook wel een van de

629
00:21:53,600 --> 00:21:55,380
dingen die je ontdekt als je veel reist.

630
00:21:55,480 --> 00:21:57,320
Mensen zijn inderdaad overal hetzelfde.

631
00:21:57,680 --> 00:22:00,420
Ze denken inderdaad op een wat oppervlakkiger niveau,

632
00:22:00,620 --> 00:22:02,180
soms op een iets andere manier, dat ze

633
00:22:02,180 --> 00:22:03,220
ook cultureel bepaalt.

634
00:22:03,740 --> 00:22:05,300
Maar wat je heel erg ziet is, waar

635
00:22:05,300 --> 00:22:08,440
je ook komt, mensen hebben dezelfde motieven, ze

636
00:22:08,440 --> 00:22:09,680
hebben dezelfde verlangens.

637
00:22:09,800 --> 00:22:12,140
Iedereen wil veiligheid, iedereen wil dat zijn kinderen

638
00:22:12,140 --> 00:22:12,880
gelukkig zijn.

639
00:22:13,000 --> 00:22:13,960
Het maakt niet uit waar je komt.

640
00:22:14,480 --> 00:22:16,000
En juist de politici die je af en

641
00:22:16,000 --> 00:22:18,260
toe op televisie ziet, die wijken eigenlijk een

642
00:22:18,260 --> 00:22:18,820
beetje af.

643
00:22:18,920 --> 00:22:20,640
Maar in elk land zijn de normale mensen

644
00:22:20,640 --> 00:22:21,260
heel prettig.

645
00:22:22,520 --> 00:22:25,420
Maar goed, naar het boek zijn het zorgen?

646
00:22:25,480 --> 00:22:26,320
Ja, een beetje wel.

647
00:22:26,560 --> 00:22:33,920
Ik heb het gevoel dat steeds minder mensen

648
00:22:33,920 --> 00:22:36,620
zich identificeren met de rest van de mensheid

649
00:22:36,620 --> 00:22:38,560
of met de rest van hun land of

650
00:22:38,560 --> 00:22:39,580
met de rest van hun dorp.

651
00:22:40,880 --> 00:22:43,340
En dat is niet alleen heel erg ongezond.

652
00:22:43,560 --> 00:22:45,780
Het zorgt er ook voor dat mensen minder

653
00:22:45,780 --> 00:22:46,480
gelukkig zijn.

654
00:22:47,040 --> 00:22:49,180
Maar het is natuurlijk voor de politiek funest.

655
00:22:49,260 --> 00:22:51,760
Mensen gaan op partijen stemmen die niet meer

656
00:22:51,760 --> 00:22:53,680
problemen willen oplossen, maar eigenlijk alleen maar aan

657
00:22:53,680 --> 00:22:54,700
de protestkant zitten.

658
00:22:55,840 --> 00:22:58,000
En voor de grote problemen waar we voor

659
00:22:58,000 --> 00:22:59,680
staan, als je die op wilt lossen, dan

660
00:22:59,680 --> 00:23:01,120
moet je de boel juist heel goed bij

661
00:23:01,120 --> 00:23:01,800
elkaar houden.

662
00:23:01,800 --> 00:23:07,240
Na de Tweede Wereldoorlog was de eensgezindheid ontzettend

663
00:23:07,240 --> 00:23:08,020
groot onder mensen.

664
00:23:08,120 --> 00:23:09,340
En dan kun je natuurlijk heel veel bereiken.

665
00:23:09,820 --> 00:23:11,480
En nu valt het juist helemaal uit elkaar.

666
00:23:12,180 --> 00:23:17,100
Zou dat impliceren dat het leven te comfortabel

667
00:23:17,100 --> 00:23:18,800
is geworden op vele vlakken?

668
00:23:19,840 --> 00:23:21,620
Dat er een oorlog nodig is om ons

669
00:23:21,620 --> 00:23:22,820
dat besef weer te geven?

670
00:23:23,460 --> 00:23:24,780
Nou, ik hoop niet dat er een oorlog

671
00:23:24,780 --> 00:23:26,120
nodig is, maar het zou best kunnen.

672
00:23:26,380 --> 00:23:30,140
Dat er een soort schok...

673
00:23:30,140 --> 00:23:30,720
Wat heb ik bedoeld?

674
00:23:30,840 --> 00:23:32,560
De pijn is niet groot genoeg?

675
00:23:32,860 --> 00:23:34,260
Ja, een soort schok.

676
00:23:36,380 --> 00:23:39,220
Wat we het net over hadden lijkt daar

677
00:23:39,220 --> 00:23:39,620
wel op.

678
00:23:39,720 --> 00:23:41,680
Op het moment dat Trump hele rare dingen

679
00:23:41,680 --> 00:23:43,740
gaat doen, dan zie je zelfs dat Europa

680
00:23:43,740 --> 00:23:45,760
toch enigszins besluitvaardig begint te worden.

681
00:23:46,400 --> 00:23:48,520
Ja, wat ik hoop is dat er zo

682
00:23:48,520 --> 00:23:50,700
min mogelijk ellende nodig is, voordat we met

683
00:23:50,700 --> 00:23:53,320
z'n allen weer het positieve pad op

684
00:23:53,320 --> 00:23:53,620
gaan.

685
00:23:53,920 --> 00:23:55,760
En als mijn boek daar een hele kleine

686
00:23:55,760 --> 00:23:56,800
bijdrage aan levert.

687
00:23:57,240 --> 00:23:58,560
Maar ik moet wel zeggen, er zijn wel

688
00:23:58,560 --> 00:23:59,240
meerdere aanleidingen.

689
00:23:59,240 --> 00:24:03,520
Eigenlijk de eerste reden waarop ik dacht ik

690
00:24:03,520 --> 00:24:05,360
moet dit boek schrijven, was eigenlijk een hele

691
00:24:05,360 --> 00:24:05,700
andere.

692
00:24:05,780 --> 00:24:08,180
Er was een collega van mij, die werd

693
00:24:08,180 --> 00:24:09,520
hoogleraar, die gaf zijn oratie.

694
00:24:10,060 --> 00:24:12,240
En die liet allemaal onderzoeksgegevens zien waaruit bleek,

695
00:24:12,520 --> 00:24:15,380
dat mensen die een goed huwelijk hadden of

696
00:24:15,380 --> 00:24:18,880
veel vrienden hadden, en die werden vergeleken met

697
00:24:18,880 --> 00:24:20,880
mensen met zonder huwelijk, of een slecht huwelijk,

698
00:24:21,120 --> 00:24:22,380
of in ieder geval een slechte relatie, of

699
00:24:22,380 --> 00:24:25,240
weinig vriendschappen, dat die tien jaar langer leefden.

700
00:24:25,360 --> 00:24:26,760
Dat ze veel gelukkiger waren.

701
00:24:27,840 --> 00:24:30,440
En ook gekke dingen.

702
00:24:30,900 --> 00:24:33,320
Mensen met hartklachten gaan naar het ziekenhuis.

703
00:24:33,740 --> 00:24:34,840
Er wordt één vraag gesteld.

704
00:24:34,920 --> 00:24:36,760
Bent u gelukkig met uw huwelijk of niet?

705
00:24:37,140 --> 00:24:38,260
En ze mochten alleen maar ja of nee

706
00:24:38,260 --> 00:24:38,680
antwoorden.

707
00:24:39,080 --> 00:24:41,100
Van de groep die ja antwoord is, vier

708
00:24:41,100 --> 00:24:42,920
en een half jaar later, 70% nog

709
00:24:42,920 --> 00:24:43,300
in leven.

710
00:24:43,400 --> 00:24:44,940
Van de mensen die nee antwoord is, 45

711
00:24:44,940 --> 00:24:45,980
% nog in leven.

712
00:24:46,440 --> 00:24:47,780
En toen zat hij dat allemaal zo te

713
00:24:47,780 --> 00:24:48,160
vertellen.

714
00:24:48,280 --> 00:24:50,200
En ik dacht, waarom weten zo weinig mensen

715
00:24:50,200 --> 00:24:50,540
dit?

716
00:24:51,920 --> 00:24:53,940
Want het is gewoon ontzettend belangrijk.

717
00:24:53,940 --> 00:24:57,700
De goede verbinding met andere mensen werkt op

718
00:24:57,700 --> 00:24:59,160
een hele basale manier door.

719
00:24:59,300 --> 00:25:01,260
Het is niet alleen leuk, het is ook

720
00:25:01,260 --> 00:25:01,660
gezond.

721
00:25:02,240 --> 00:25:03,400
Het verlengt je leven.

722
00:25:03,840 --> 00:25:06,200
Het maakt je gelukkig.

723
00:25:06,300 --> 00:25:09,740
En heel praktisch.

724
00:25:12,360 --> 00:25:14,220
Eenzaamheid is ook echt een groeiend probleem in

725
00:25:14,220 --> 00:25:14,940
onze samenleving.

726
00:25:15,160 --> 00:25:17,220
De gezondheidszorg zou hier ook van alles mee

727
00:25:17,220 --> 00:25:17,540
kunnen.

728
00:25:18,840 --> 00:25:20,980
In sommige landen, zoals Australië, doen ze dat

729
00:25:20,980 --> 00:25:21,180
al.

730
00:25:21,180 --> 00:25:24,340
Als je veel meer investeert in sociale cohesie,

731
00:25:24,460 --> 00:25:26,180
in verbinding van mensen, dan zul je zien

732
00:25:26,180 --> 00:25:27,580
dat ze een stuk gezonder worden.

733
00:25:27,620 --> 00:25:29,260
Hoe kun je dat doen dan, die sociale

734
00:25:29,260 --> 00:25:29,800
cohesie?

735
00:25:30,080 --> 00:25:32,020
Je kunt het natuurlijk op allerlei manieren doen.

736
00:25:32,540 --> 00:25:36,380
Je kunt het van bovenaf doen, maar je

737
00:25:36,380 --> 00:25:37,180
kunt ook...

738
00:25:39,100 --> 00:25:41,400
Nou ja, en politici met een juiste boodschap.

739
00:25:41,500 --> 00:25:42,760
Dat is natuurlijk ook wel belangrijk.

740
00:25:42,820 --> 00:25:45,780
Ik was wel heel blij dat bij de

741
00:25:45,780 --> 00:25:47,780
laatste verkiezingen Rob Jetten won.

742
00:25:47,780 --> 00:25:51,200
Wat Wilders de volgende dag deed, is even

743
00:25:51,200 --> 00:25:51,840
suggereren...

744
00:25:51,840 --> 00:25:54,480
dat de verkiezingen misschien niet eerlijk waren verlopen.

745
00:25:54,560 --> 00:25:56,160
Dat is natuurlijk precies hetgeen wat je niet

746
00:25:56,160 --> 00:25:57,460
moet doen als je de boel bij elkaar

747
00:25:57,460 --> 00:25:58,040
wilt houden.

748
00:26:00,200 --> 00:26:04,040
Maar je hebt ook allerlei meer concrete programma's.

749
00:26:05,240 --> 00:26:07,540
Ik noemde net Australië, die zijn daar vrij

750
00:26:07,540 --> 00:26:07,960
ver in.

751
00:26:08,080 --> 00:26:12,900
Waar mensen die herstellen van een operatie begeleid

752
00:26:12,900 --> 00:26:13,300
worden...

753
00:26:13,300 --> 00:26:15,740
in hun vriendschappen, in hun huwelijken.

754
00:26:17,020 --> 00:26:18,520
En ook heel simpele dingen.

755
00:26:19,000 --> 00:26:20,120
Wat voor hobby heeft u?

756
00:26:20,240 --> 00:26:21,140
Bent u lid van een club?

757
00:26:21,240 --> 00:26:22,680
Nee, nou kijk dan of er een hobbyclub

758
00:26:22,680 --> 00:26:22,840
is.

759
00:26:23,000 --> 00:26:23,820
Allemaal van dat soort.

760
00:26:24,300 --> 00:26:25,360
Dus je kunt ook op een heel concreet

761
00:26:25,360 --> 00:26:26,640
niveau ingrijpen.

762
00:26:26,920 --> 00:26:30,420
Als je dan kijkt naar nu, 2026 en

763
00:26:30,420 --> 00:26:32,300
laten we zeggen 20, 25 jaar geleden toen

764
00:26:32,300 --> 00:26:32,820
jij begon.

765
00:26:32,920 --> 00:26:34,180
Toen je heel veel onderzoek deed ook.

766
00:26:34,780 --> 00:26:36,160
Wat is er dan veranderd?

767
00:26:36,220 --> 00:26:38,200
Want ik kan me niet herinneren dat dat

768
00:26:38,200 --> 00:26:38,920
vroeger zo was.

769
00:26:39,020 --> 00:26:40,900
Toen wij jong waren, gingen we buitenspelen op

770
00:26:40,900 --> 00:26:41,540
het pleintje...

771
00:26:41,540 --> 00:26:43,220
met de kinderen die daar ook woonden.

772
00:26:44,460 --> 00:26:47,900
Er was een soort saamhorigheid, er was een

773
00:26:47,900 --> 00:26:49,960
gemoedelijkheid op straat.

774
00:26:50,400 --> 00:26:52,060
Ik merk, ik woon nu al 10 jaar

775
00:26:52,060 --> 00:26:53,000
niet meer in Nederland...

776
00:26:53,000 --> 00:26:56,920
maar het gemoedelijke is uit het straatbeeld verdwenen.

777
00:26:59,020 --> 00:27:00,840
Ik voel me niet altijd veilig als ik

778
00:27:00,840 --> 00:27:01,500
hier op straat loop.

779
00:27:01,560 --> 00:27:03,060
Terwijl vroeger dacht ik dat het gewoon leuk

780
00:27:03,060 --> 00:27:03,160
is.

781
00:27:03,540 --> 00:27:04,840
Je zei iemand gedag.

782
00:27:05,520 --> 00:27:07,360
Tegenwoordig als ik iemand gedag zeg, dan kijkt

783
00:27:07,360 --> 00:27:08,180
iemand je soms terug...

784
00:27:08,180 --> 00:27:10,480
dat je denkt, sorry, ik bedoel het vriendelijk.

785
00:27:11,040 --> 00:27:12,040
Wat is er nou veranderd?

786
00:27:12,040 --> 00:27:16,600
Ik woon nu in Zutphen.

787
00:27:17,080 --> 00:27:18,900
Daarvoor heb ik ook nog heel kort in

788
00:27:18,900 --> 00:27:20,820
een dorp gewoond.

789
00:27:20,920 --> 00:27:21,880
Zutphen is natuurlijk ook niet groot.

790
00:27:23,920 --> 00:27:25,560
Die saamhorigheid is er wel.

791
00:27:25,780 --> 00:27:28,440
Zeg maar even onder mensen van onze generatie

792
00:27:28,440 --> 00:27:28,920
en ouder.

793
00:27:28,960 --> 00:27:29,940
Die zijn allemaal vrijwilliger.

794
00:27:30,140 --> 00:27:32,360
Die hele dorpen drijven op vrijwilligers.

795
00:27:32,420 --> 00:27:33,300
En dat gaat heel erg goed.

796
00:27:33,440 --> 00:27:36,180
Maar bij jongeren is het inderdaad veel minder.

797
00:27:37,420 --> 00:27:39,500
Je kunt verschillende oorzaken aanwijzen.

798
00:27:39,500 --> 00:27:40,760
Je zei zelf al, het is veel op

799
00:27:40,760 --> 00:27:41,040
straat.

800
00:27:42,080 --> 00:27:44,940
Eén heel groot probleem waar we met z

801
00:27:44,940 --> 00:27:47,280
'n allen mee om moeten leren gaan...

802
00:27:47,280 --> 00:27:48,860
en kijken hoe we dat moeten doen, is

803
00:27:48,860 --> 00:27:49,920
natuurlijk de smartphone.

804
00:27:50,200 --> 00:27:52,080
Het is een beetje een riedel die iedereen

805
00:27:52,080 --> 00:27:52,600
afdraait.

806
00:27:52,720 --> 00:27:55,860
Maar er komen steeds meer gegevens naar buiten

807
00:27:55,860 --> 00:27:56,480
van onderzoek.

808
00:27:56,640 --> 00:27:57,240
Heel simpel.

809
00:27:58,680 --> 00:28:01,140
Vroeger op straat leerde je niet alleen om

810
00:28:01,140 --> 00:28:01,880
ruzie te maken...

811
00:28:01,880 --> 00:28:02,940
maar ook om het weer goed te maken.

812
00:28:03,020 --> 00:28:04,800
Want je kunt wel ruzie hebben, maar de

813
00:28:04,800 --> 00:28:05,560
volgende dag sta je weer...

814
00:28:05,560 --> 00:28:07,520
met dezelfde bal en dezelfde kinderen op hetzelfde

815
00:28:07,520 --> 00:28:08,020
schoolplein.

816
00:28:08,020 --> 00:28:08,980
En dan zul je het eerst bij moeten

817
00:28:08,980 --> 00:28:09,300
leggen.

818
00:28:09,800 --> 00:28:11,100
Heel veel kinderen leren dat niet meer.

819
00:28:11,420 --> 00:28:13,680
Je bent online en je kunt ruzie maken

820
00:28:13,680 --> 00:28:15,200
en je flikkert iemand er gewoon uit.

821
00:28:15,480 --> 00:28:16,440
En die zie je nooit meer.

822
00:28:16,640 --> 00:28:16,820
Klaar.

823
00:28:17,460 --> 00:28:18,860
En er is maar één voorbeeld.

824
00:28:18,960 --> 00:28:20,580
Maar er zijn heel veel van dat soort

825
00:28:20,580 --> 00:28:22,400
voorbeelden die laten zien...

826
00:28:22,400 --> 00:28:26,060
dat mensen die het echte contact veel meer

827
00:28:26,060 --> 00:28:27,020
inruilen voor het schermcontact...

828
00:28:27,640 --> 00:28:29,960
en zeker als puber is het ongelooflijk moeilijk

829
00:28:29,960 --> 00:28:31,680
om dat op dit moment niet te doen...

830
00:28:31,680 --> 00:28:33,520
die raken van alles kwijt.

831
00:28:35,640 --> 00:28:37,700
De smartphone heeft natuurlijk ook allerlei voordelen.

832
00:28:37,700 --> 00:28:38,980
Wij hebben elkaar net even op de hoogte

833
00:28:38,980 --> 00:28:39,980
gehouden van waar we waren.

834
00:28:40,220 --> 00:28:41,960
Maar we moeten echt nog wel leren hoe

835
00:28:41,960 --> 00:28:42,860
we het moeten gebruiken.

836
00:28:42,980 --> 00:28:44,700
En vooral ook...

837
00:28:45,520 --> 00:28:47,800
Ik ben wat van de harde lijn, gewoon

838
00:28:47,800 --> 00:28:48,500
wel zeggen...

839
00:28:48,500 --> 00:28:50,860
kinderen voerden hun zestiende geen sociale media bijvoorbeeld.

840
00:28:51,500 --> 00:28:52,260
Daar zijn ze mee bezig.

841
00:28:52,280 --> 00:28:53,640
Met eventuele uitzonderingen.

842
00:28:53,640 --> 00:28:55,140
Ja, gelukkig zijn ze daar mee bezig.

843
00:28:55,400 --> 00:28:58,660
Maar ja, dat is echt wel heel erg

844
00:28:58,660 --> 00:28:58,760
belangrijk.

845
00:28:58,760 --> 00:29:00,580
Ik wil ook niet beschuldigen, niet van het

846
00:29:00,580 --> 00:29:01,960
is goed of slecht...

847
00:29:01,960 --> 00:29:04,260
maar ik kan mij voorstellen als jij acht

848
00:29:04,260 --> 00:29:05,420
of tien of twaalf bent...

849
00:29:05,420 --> 00:29:06,880
en je ziet iedereen met zo'n telefoon

850
00:29:06,880 --> 00:29:08,420
dat je dat ook wilt en een iPad...

851
00:29:09,200 --> 00:29:12,940
en dat dat moeilijk te begrijpen is...

852
00:29:12,940 --> 00:29:15,280
als iemand, een ouder, dan zegt dat mag

853
00:29:15,280 --> 00:29:15,560
niet.

854
00:29:16,120 --> 00:29:17,080
Hoezo mag dat niet?

855
00:29:17,520 --> 00:29:21,220
Er zijn allerlei initiatieven om het bijvoorbeeld klassikaal

856
00:29:21,220 --> 00:29:21,640
te regelen.

857
00:29:21,760 --> 00:29:22,780
Dat is heel erg belangrijk.

858
00:29:23,360 --> 00:29:24,660
Dat weet je van vroeger waarschijnlijk ook nog

859
00:29:24,660 --> 00:29:24,760
wel.

860
00:29:24,860 --> 00:29:25,860
Je zit op een gegeven moment in de

861
00:29:25,860 --> 00:29:26,440
schoolklas.

862
00:29:27,240 --> 00:29:28,800
Iemand gaat op voetbal en binnen een paar

863
00:29:28,800 --> 00:29:30,160
weken zit iedereen op voetbal.

864
00:29:30,960 --> 00:29:32,820
Dit soort dingen rond de smartphone moet je

865
00:29:32,820 --> 00:29:34,820
eigenlijk ook proberen klassikaal te regelen.

866
00:29:34,820 --> 00:29:36,240
Anders gaat het niet.

867
00:29:36,240 --> 00:29:37,420
Als die hele klas op een gegeven moment

868
00:29:37,420 --> 00:29:39,120
geen smartphone heeft, dan mist niemand ze.

869
00:29:39,400 --> 00:29:41,260
Ik kom af en toe wel op scholen

870
00:29:41,260 --> 00:29:42,760
om een lezing te houden.

871
00:29:42,840 --> 00:29:43,660
En dan zie ik het ook wel.

872
00:29:46,860 --> 00:29:48,340
Je hebt natuurlijk een paar jaar gehad, dan

873
00:29:48,340 --> 00:29:49,180
kwam je op de school...

874
00:29:49,180 --> 00:29:50,420
en dan was het helemaal stil, want iedereen

875
00:29:50,420 --> 00:29:51,600
zat op zijn eigen smartphone.

876
00:29:52,040 --> 00:29:53,460
En nu wordt er weer gekletst.

877
00:29:55,800 --> 00:29:57,020
Zeker in de scholen waar het ook in

878
00:29:57,020 --> 00:29:57,820
de pauze niet mag.

879
00:29:58,960 --> 00:30:01,180
Het is een enorme kakofonie als je dan

880
00:30:01,180 --> 00:30:01,640
binnenkomt.

881
00:30:01,700 --> 00:30:02,820
Maar ik vind de verademing...

882
00:30:02,820 --> 00:30:05,140
Je geeft geen les meer?

883
00:30:05,480 --> 00:30:07,320
Nee, ik ben een tijdje geleden al gestopt

884
00:30:07,320 --> 00:30:08,160
op de universiteit.

885
00:30:08,440 --> 00:30:11,020
Ik heb er 30 jaar gedaan.

886
00:30:11,140 --> 00:30:12,300
Ik vond het ook echt leuk.

887
00:30:12,500 --> 00:30:14,300
En ook het fundamentele onderzoek.

888
00:30:14,620 --> 00:30:16,240
Maar ik heb in mijn studententijd eigenlijk al

889
00:30:16,240 --> 00:30:17,320
getwijfeld...

890
00:30:17,320 --> 00:30:20,160
tussen het schrijverschap en de wetenschap.

891
00:30:20,220 --> 00:30:21,700
En toen heb ik voor de wetenschap gekozen.

892
00:30:21,740 --> 00:30:23,220
Je wilde eigenlijk schrijver worden, toch?

893
00:30:23,320 --> 00:30:25,320
Ja, ik heb echt getwijfeld.

894
00:30:25,800 --> 00:30:26,840
Maar je dobbelde verkeerd?

895
00:30:27,420 --> 00:30:28,060
Nou, nee hoor.

896
00:30:28,140 --> 00:30:29,960
Ik ben heel blij dat ik ook wetenschapper

897
00:30:29,960 --> 00:30:31,060
ben geweest.

898
00:30:31,820 --> 00:30:33,120
Nee, weet je wat het is?

899
00:30:33,900 --> 00:30:36,340
Hoe begint een schrijver van 23?

900
00:30:36,620 --> 00:30:38,940
Die schrijft een manuscript en dat stuurt hij

901
00:30:38,940 --> 00:30:39,700
naar een uitgever.

902
00:30:39,780 --> 00:30:40,640
En het wordt niet eens gelezen.

903
00:30:40,680 --> 00:30:42,160
Of het wordt wel gelezen en weggelachen.

904
00:30:44,080 --> 00:30:47,100
En heel gedoe, behalve als je een supertalent

905
00:30:47,100 --> 00:30:47,320
bent.

906
00:30:47,420 --> 00:30:48,420
Maar dat ben ik niet.

907
00:30:49,760 --> 00:30:52,120
En wetenschap, dat is een stuk makkelijker.

908
00:30:52,300 --> 00:30:54,000
Er is gewoon een duidelijk pad dat je

909
00:30:54,000 --> 00:30:54,560
af moet leggen.

910
00:30:54,660 --> 00:30:55,540
Daar moet je wel hard voor werken.

911
00:30:55,700 --> 00:30:56,460
Het gaat niet vanzelf.

912
00:30:56,880 --> 00:30:58,880
Dus ik ben gewoon begonnen met de wetenschap.

913
00:30:58,880 --> 00:31:01,080
En uiteindelijk alsnog schrijver geworden.

914
00:31:02,400 --> 00:31:04,580
We hadden het in het begin over mensen

915
00:31:04,580 --> 00:31:06,760
die weten wat ze willen.

916
00:31:07,240 --> 00:31:09,960
Die kunnen de grote beslissingen op hun intuïtie

917
00:31:09,960 --> 00:31:10,880
nemen.

918
00:31:11,580 --> 00:31:13,000
En dat is bij mij wel gebeurd.

919
00:31:13,120 --> 00:31:14,860
Ik heb die wetenschap een tijd gevolgd.

920
00:31:14,940 --> 00:31:16,480
Ik ben langzamerhand steeds meer gaan schrijven.

921
00:31:17,100 --> 00:31:18,600
En nu ben ik fulltime schrijver en ik

922
00:31:18,600 --> 00:31:19,020
vind het prima.

923
00:31:20,060 --> 00:31:21,760
Je hebt 30 jaar lesgegeven.

924
00:31:21,840 --> 00:31:23,160
Heel veel studenten gezien.

925
00:31:23,160 --> 00:31:26,220
Zie je dan dat er iets veranderd is

926
00:31:26,220 --> 00:31:28,920
in die 30 jaar in de student?

927
00:31:31,120 --> 00:31:32,600
Zijn ze anders gaan denken?

928
00:31:32,880 --> 00:31:34,380
Is het gedrag veranderd?

929
00:31:36,160 --> 00:31:39,520
Ja, de laatste keer dat ik echt voor

930
00:31:39,520 --> 00:31:41,140
grote groepen studenten stond...

931
00:31:41,140 --> 00:31:42,480
is ook alweer een jaar of 4 of

932
00:31:42,480 --> 00:31:43,260
5 geleden hoor.

933
00:31:43,340 --> 00:31:45,420
Maar ja, je ziet wel veranderingen.

934
00:31:47,880 --> 00:31:52,480
En ook de eerste jaren daarna wel.

935
00:31:53,060 --> 00:31:54,900
Maar wat je bijvoorbeeld wel zag...

936
00:31:54,900 --> 00:31:57,000
is dat je op een gegeven moment echt

937
00:31:57,000 --> 00:31:58,180
weer order moest gaan houden.

938
00:31:58,260 --> 00:31:59,440
Net als op de middelbare school.

939
00:32:01,320 --> 00:32:03,080
Terwijl de eerste 10 jaar dat ik les

940
00:32:03,080 --> 00:32:03,600
gaf op de universiteit...

941
00:32:04,080 --> 00:32:04,680
hoefde dat niet meer.

942
00:32:04,680 --> 00:32:06,500
Als ze allemaal 18, 19 zijn hoef je

943
00:32:06,500 --> 00:32:07,240
geen order meer te houden.

944
00:32:07,280 --> 00:32:08,080
Dat werd weer meer.

945
00:32:09,120 --> 00:32:10,200
Op een gegeven moment kreeg je natuurlijk die

946
00:32:10,200 --> 00:32:10,660
smartphones.

947
00:32:11,240 --> 00:32:13,000
En die leiden enorm af.

948
00:32:15,320 --> 00:32:17,220
En na de pandemie merkten we op een

949
00:32:17,220 --> 00:32:18,340
gegeven moment op de universiteit...

950
00:32:18,340 --> 00:32:19,520
daar heb ik het staartje nog wel van

951
00:32:19,520 --> 00:32:20,120
meegekregen...

952
00:32:20,120 --> 00:32:21,260
dat ze gewoon niet meer terugkwamen.

953
00:32:21,260 --> 00:32:22,900
Dus ze zijn gewend om online les te

954
00:32:22,900 --> 00:32:23,300
krijgen.

955
00:32:23,840 --> 00:32:27,520
En dan geef je een cursus waar 300

956
00:32:27,520 --> 00:32:28,440
studenten aan deelnemen.

957
00:32:28,520 --> 00:32:29,940
Psychologie is altijd een groot vak natuurlijk.

958
00:32:30,060 --> 00:32:30,840
300 studenten.

959
00:32:30,960 --> 00:32:32,600
En vroeger had je dan in het eerste

960
00:32:32,600 --> 00:32:34,160
college 200...

961
00:32:34,160 --> 00:32:36,280
en de rest van de college 150.

962
00:32:37,000 --> 00:32:37,900
En nu had je er in het eerste

963
00:32:37,900 --> 00:32:40,200
college 60 en daarna 40 of zo.

964
00:32:42,020 --> 00:32:44,280
Want alles wordt opgenomen, alles kan online.

965
00:32:44,380 --> 00:32:45,540
Dus dat heb ik ook wel gezien.

966
00:32:47,200 --> 00:32:51,660
Maar wat ik vooral meer heb gezien...

967
00:32:52,180 --> 00:32:54,260
en ik heb ook een jaar geleden een

968
00:32:54,260 --> 00:32:55,100
bedrijf opgericht...

969
00:32:55,100 --> 00:32:56,020
Behaviour Change Group.

970
00:32:59,940 --> 00:33:02,200
Bedrijven en organisaties helpten in gedragsverandering.

971
00:33:03,220 --> 00:33:05,060
En daar zie je ook wel dat jongeren

972
00:33:05,060 --> 00:33:06,060
die beginnen te werken...

973
00:33:06,060 --> 00:33:07,160
ook een andere mentaliteit hebben.

974
00:33:08,080 --> 00:33:09,420
Ik kan me nog herinneren dat op een

975
00:33:09,420 --> 00:33:10,480
gegeven moment iemand bij me kwam...

976
00:33:10,480 --> 00:33:12,440
en die zei ja, ik heb laatst dit

977
00:33:12,440 --> 00:33:12,860
moeten doen.

978
00:33:12,940 --> 00:33:13,680
Dat vond ik niet zo leuk.

979
00:33:13,680 --> 00:33:15,000
Misschien zit ik toch niet helemaal op mijn

980
00:33:15,000 --> 00:33:15,320
plek.

981
00:33:16,220 --> 00:33:18,460
En toen zei ik, ga eens drie weken

982
00:33:18,460 --> 00:33:18,680
bijhouden...

983
00:33:19,600 --> 00:33:21,600
wat je elk uur ongeveer doet en hoe

984
00:33:21,600 --> 00:33:22,460
leuk je dat vindt.

985
00:33:22,560 --> 00:33:26,360
En toen bleek, ze zei ja, van de

986
00:33:26,360 --> 00:33:27,720
32 uur in de week...

987
00:33:27,720 --> 00:33:29,580
zijn er ongeveer drie, vier uur dat ik

988
00:33:29,580 --> 00:33:30,700
dingen doe die ik niet leuk vind.

989
00:33:31,300 --> 00:33:32,500
Ik zei, maar dan kun je niet zeggen

990
00:33:32,500 --> 00:33:33,440
dat je niet op je plek zit.

991
00:33:34,180 --> 00:33:35,560
En dat is wel echt anders.

992
00:33:35,840 --> 00:33:37,680
Wij hebben nog geleerd dat je...

993
00:33:38,380 --> 00:33:40,200
dat klinkt wel als een oude lul...

994
00:33:40,200 --> 00:33:41,460
maar wij hebben nog geleerd dat je echt

995
00:33:41,460 --> 00:33:42,540
moet investeren...

996
00:33:42,540 --> 00:33:44,820
in een baan, in een soort carrière.

997
00:33:47,520 --> 00:33:49,700
En dat dat af en toe ook vereist

998
00:33:49,700 --> 00:33:50,500
dat je dingen doet...

999
00:33:50,500 --> 00:33:51,500
die je in het begin niet zo leuk

1000
00:33:51,500 --> 00:33:51,980
vindt.

1001
00:33:52,260 --> 00:33:53,420
Maar ja, ik vind andere dingen wel weer

1002
00:33:53,420 --> 00:33:53,760
goed hoor.

1003
00:33:53,840 --> 00:33:55,840
Wat ik wel bijvoorbeeld heel verstandig vind is

1004
00:33:55,840 --> 00:33:56,200
dat...

1005
00:33:57,120 --> 00:33:59,740
veel jongeren, sommige werken echt 40, 50 uur

1006
00:33:59,740 --> 00:34:00,140
in de week...

1007
00:34:00,140 --> 00:34:01,500
maar er zijn er ook die zeggen 32

1008
00:34:01,500 --> 00:34:02,920
uur, 24 vind ik ook genoeg.

1009
00:34:02,980 --> 00:34:03,860
Dat vind ik helemaal prima.

1010
00:34:04,040 --> 00:34:05,560
Juist die vrijheid is heel goed, want we

1011
00:34:05,560 --> 00:34:07,260
zijn allemaal verschillend.

1012
00:34:07,380 --> 00:34:08,820
Dus dat vind ik wel heel goed.

1013
00:34:09,260 --> 00:34:11,360
En ook, ik had het zelf niet zo...

1014
00:34:11,360 --> 00:34:12,400
maar ik kan me ook nog herinneren van

1015
00:34:12,400 --> 00:34:13,239
mijn generatie...

1016
00:34:13,239 --> 00:34:14,739
dat iedereen zo met zo'n hypotheek...

1017
00:34:14,739 --> 00:34:16,340
je moest een vaste baan en dan een

1018
00:34:16,340 --> 00:34:17,080
hypotheek, weet je.

1019
00:34:17,159 --> 00:34:18,800
Dat was een soort mal waar iedereen in

1020
00:34:18,800 --> 00:34:19,060
moest.

1021
00:34:19,860 --> 00:34:22,000
En dat soort dingen zijn ze veel minder

1022
00:34:22,000 --> 00:34:22,540
mee bezig.

1023
00:34:22,639 --> 00:34:23,920
Dat vind ik eigenlijk wel een goed...

1024
00:34:23,920 --> 00:34:25,120
Ja, er zijn niet eens huizen, maar dat

1025
00:34:25,120 --> 00:34:25,500
is weer een ander punt.

1026
00:34:25,520 --> 00:34:27,420
Er zijn natuurlijk altijd goede en slechte dingen

1027
00:34:27,420 --> 00:34:28,280
in elke generatie.

1028
00:34:28,400 --> 00:34:29,000
Ja, precies.

1029
00:34:29,100 --> 00:34:32,699
De kritiek die vanuit mensen van boven de

1030
00:34:32,699 --> 00:34:32,860
50...

1031
00:34:35,300 --> 00:34:37,880
vaak verteld wordt is van ja, ze zijn

1032
00:34:37,880 --> 00:34:38,179
lui.

1033
00:34:39,340 --> 00:34:41,540
Of te makkelijk, het moet altijd maar leuk

1034
00:34:41,540 --> 00:34:41,840
zijn.

1035
00:34:41,980 --> 00:34:42,980
Ja, dat laatste herken...

1036
00:34:42,980 --> 00:34:44,699
Lui herken ik niet zo, hoor.

1037
00:34:45,340 --> 00:34:47,159
Lui in de zin van, ja, 24 uur

1038
00:34:47,159 --> 00:34:47,400
per week.

1039
00:34:48,060 --> 00:34:49,440
Er kwam iemand solliciteren.

1040
00:34:49,960 --> 00:34:50,880
En ik zei, ja, het is wel voor

1041
00:34:50,880 --> 00:34:51,280
fulltime.

1042
00:34:51,400 --> 00:34:53,179
Ze zei, ja, ik wil ook fulltime.

1043
00:34:53,260 --> 00:34:54,080
Ik zei, nou, daar ben ik blij mee.

1044
00:34:54,139 --> 00:34:55,940
Want tegenwoordig wil iedereen alleen nog maar 24

1045
00:34:55,940 --> 00:34:56,320
uur werken.

1046
00:34:57,100 --> 00:34:58,100
En ze keek me echt aan van...

1047
00:34:58,100 --> 00:34:59,640
Dat is voor fulltime voor haar.

1048
00:34:59,820 --> 00:35:01,180
Ja, dat was voor haar fulltime.

1049
00:35:02,640 --> 00:35:03,600
En toen dacht ik zo, ja.

1050
00:35:04,320 --> 00:35:05,120
Maar dat geeft niet, hè.

1051
00:35:05,640 --> 00:35:08,240
Vroeger zou ik daar best wel radicaal op

1052
00:35:08,240 --> 00:35:08,600
reageren.

1053
00:35:08,740 --> 00:35:09,480
Van, joh, ga weg.

1054
00:35:09,860 --> 00:35:12,120
En nu denk ik ook van, geniet van

1055
00:35:12,120 --> 00:35:12,540
je leven.

1056
00:35:12,620 --> 00:35:13,920
Je moet ook balans hebben.

1057
00:35:14,060 --> 00:35:15,280
En dat het tijd is voor jezelf.

1058
00:35:15,400 --> 00:35:16,000
En voor het denken.

1059
00:35:16,220 --> 00:35:17,680
En om andere dingen te doen.

1060
00:35:17,820 --> 00:35:18,840
Ja, dat is het.

1061
00:35:18,900 --> 00:35:19,860
En dat vind ik wel goed.

1062
00:35:19,980 --> 00:35:21,020
Maar ook realistisch zijn.

1063
00:35:21,480 --> 00:35:23,740
Niet zeuren dat je geen huis kan betalen.

1064
00:35:23,820 --> 00:35:25,220
Omdat je maar 24 uur werkt.

1065
00:35:25,320 --> 00:35:28,440
Nee, dat zie ik wel af en toe.

1066
00:35:28,940 --> 00:35:31,120
Dat inderdaad mensen wel...

1067
00:35:32,740 --> 00:35:34,820
Ja, Amerikanen noemen het sense of entitlement hebben.

1068
00:35:34,820 --> 00:35:36,780
Je hebt ondanks dat wel overal recht.

1069
00:35:40,040 --> 00:35:42,320
Ze willen een huis.

1070
00:35:42,560 --> 00:35:43,980
Maar ze willen geen appartement.

1071
00:35:44,400 --> 00:35:45,400
Ze willen wel een echt huis.

1072
00:35:45,460 --> 00:35:46,540
Het moet ook een tuintje zijn.

1073
00:35:47,000 --> 00:35:48,440
Maar het moet ook in het centrum zijn.

1074
00:35:48,620 --> 00:35:49,320
Ja, die zijn er niet.

1075
00:35:49,400 --> 00:35:50,960
En die paar die er wel zijn, zijn

1076
00:35:50,960 --> 00:35:51,680
niet te betalen.

1077
00:35:52,180 --> 00:35:52,820
Ja, sorry.

1078
00:35:52,900 --> 00:35:54,520
Die zijn niet voor mensen van 27.

1079
00:35:54,640 --> 00:35:55,980
Want die hebben dat geld over het algemeen

1080
00:35:55,980 --> 00:35:56,120
niet.

1081
00:35:56,400 --> 00:35:57,540
Ja, dat zie ik ook wel.

1082
00:35:57,860 --> 00:35:58,780
Het gekke is...

1083
00:35:58,780 --> 00:36:00,360
Ik ben dus net in het centrum van

1084
00:36:00,360 --> 00:36:01,180
Zutphen gaan wonen.

1085
00:36:01,180 --> 00:36:07,520
En dat is echt nog middeleeuws qua stratenplan.

1086
00:36:07,640 --> 00:36:08,900
Dus alles zit heel dicht bij elkaar.

1087
00:36:09,060 --> 00:36:10,060
Het zijn allemaal kleine huisjes.

1088
00:36:13,920 --> 00:36:15,840
En degene van wie ik de sleutel kreeg

1089
00:36:15,840 --> 00:36:17,520
toen ik dat kocht, zei van je moet

1090
00:36:17,520 --> 00:36:18,100
wel wennen.

1091
00:36:18,200 --> 00:36:19,980
Het is best lawaaierig.

1092
00:36:20,160 --> 00:36:21,000
Ik zei dat geeft niet.

1093
00:36:21,380 --> 00:36:23,080
Ik heb altijd in grote steden gewoond.

1094
00:36:23,440 --> 00:36:25,060
Maar anders ga ik hier niet wonen.

1095
00:36:26,160 --> 00:36:27,460
Nou ja, dat is fijn dat je dat

1096
00:36:27,460 --> 00:36:27,640
zegt.

1097
00:36:27,720 --> 00:36:28,920
Want er zijn ook mensen die toch wel

1098
00:36:28,920 --> 00:36:29,380
klagen.

1099
00:36:30,600 --> 00:36:33,220
En toen dacht ik misschien af en toe

1100
00:36:33,220 --> 00:36:33,800
een bejaarde.

1101
00:36:33,940 --> 00:36:34,680
En toen zei hij nee.

1102
00:36:36,000 --> 00:36:38,160
Juist jongeren die klagen daar dan over.

1103
00:36:38,300 --> 00:36:39,420
Die gaan hier wel wonen.

1104
00:36:39,760 --> 00:36:40,720
En vervolgens zeggen ze ja, het is wel

1105
00:36:40,720 --> 00:36:41,400
lawaaierig.

1106
00:36:41,620 --> 00:36:42,700
Ja, je woont in het centrum van de

1107
00:36:42,700 --> 00:36:43,000
stad.

1108
00:36:43,420 --> 00:36:44,740
Dat vond ik wel opvallend.

1109
00:36:44,840 --> 00:36:46,660
Hij zei nee, juist mensen van jouw generatie

1110
00:36:46,660 --> 00:36:48,420
en ouder, die zeuren daar niet over.

1111
00:36:49,300 --> 00:36:50,700
Nou, we moeten oppassen toen niet.

1112
00:36:51,160 --> 00:36:51,600
Nee, nee, zeker.

1113
00:36:52,180 --> 00:36:53,860
Dat is ook zeker niet de bedoeling.

1114
00:36:53,960 --> 00:36:54,980
Want ik wil nou dat samen.

1115
00:36:55,620 --> 00:36:56,880
Je hebt er een heel boek over geschreven.

1116
00:36:56,880 --> 00:36:58,320
Wat moeten we nou doen?

1117
00:36:58,420 --> 00:37:00,720
Of wat kunnen we doen om weer meer

1118
00:37:00,720 --> 00:37:01,840
dat samen te gaan voelen?

1119
00:37:01,960 --> 00:37:02,900
Dat we ook samen zijn.

1120
00:37:03,340 --> 00:37:04,880
Ik denk het allerbelangrijkste.

1121
00:37:05,840 --> 00:37:07,560
En ik weet niet precies hoe dat moet.

1122
00:37:07,800 --> 00:37:09,380
Dus dat is weer niet zo concreet.

1123
00:37:09,460 --> 00:37:12,340
Maar het allerbelangrijkste is dat mensen weer meer

1124
00:37:12,340 --> 00:37:13,860
vertrouwen krijgen in elkaar.

1125
00:37:14,220 --> 00:37:16,340
En ook in de instituties, in de overheid,

1126
00:37:16,460 --> 00:37:18,140
in de politie, in de rechterlijke macht, in

1127
00:37:18,140 --> 00:37:18,860
de wetenschap.

1128
00:37:19,500 --> 00:37:20,660
Daar zit denk ik een groot probleem.

1129
00:37:20,740 --> 00:37:22,160
Daar zit echt een groot probleem.

1130
00:37:22,180 --> 00:37:22,300
Vertrouwen.

1131
00:37:22,500 --> 00:37:24,260
De mensen keren zich steeds meer af.

1132
00:37:24,260 --> 00:37:26,720
Maar kan je dat begrijpen, dat dat vertrouwen

1133
00:37:26,720 --> 00:37:27,560
wel gedaan is?

1134
00:37:27,560 --> 00:37:28,440
Ja, hij kan het wel begrijpen.

1135
00:37:28,620 --> 00:37:28,980
Absoluut.

1136
00:37:29,820 --> 00:37:31,300
Maar het is echt, als je naar de

1137
00:37:31,300 --> 00:37:35,020
wetenschap kijkt, de samenhang tussen in hoeverre mensen

1138
00:37:35,020 --> 00:37:37,140
elkaar vertrouwen in een land en het gemiddelde

1139
00:37:37,140 --> 00:37:39,260
geluk in een land, die is bijna perfect.

1140
00:37:39,500 --> 00:37:41,300
Dus de landen waar mensen elkaar het meest

1141
00:37:41,300 --> 00:37:43,080
vertrouwen, die zijn ook het gelukkigst.

1142
00:37:43,180 --> 00:37:44,600
Kun je denken aan de Scandinavische landen.

1143
00:37:44,660 --> 00:37:46,580
Nederland scoort relatief ook nog steeds goed hoor.

1144
00:37:47,020 --> 00:37:48,520
Alleen het kan veel beter, denk ik.

1145
00:37:49,140 --> 00:37:51,160
Maar ik denk dat dat het allerbelangrijkste is.

1146
00:37:51,160 --> 00:37:54,320
Want dan ga je ook identificeren met je

1147
00:37:54,320 --> 00:37:55,980
land, met je stad, met je dorp, met

1148
00:37:55,980 --> 00:37:56,460
je straat.

1149
00:37:56,540 --> 00:37:58,520
Ga je ook meer verantwoordelijkheid nemen.

1150
00:37:59,060 --> 00:38:00,700
Je moet het al zien als iets van

1151
00:38:00,700 --> 00:38:02,180
jou waar je ook een rol in speelt.

1152
00:38:02,380 --> 00:38:06,540
Niet van een beetje Kennedy van, of was

1153
00:38:06,540 --> 00:38:06,980
het Kennedy?

1154
00:38:07,280 --> 00:38:09,340
Maar kijk niet naar wat...

1155
00:38:09,340 --> 00:38:10,220
Maar wat jij kunt doen voor je land.

1156
00:38:10,220 --> 00:38:11,940
Ja, kijk niet naar wat je kunt krijgen,

1157
00:38:12,060 --> 00:38:12,900
maar wat je kunt geven.

1158
00:38:13,040 --> 00:38:14,220
Wat jij kunt doen voor je land.

1159
00:38:14,700 --> 00:38:18,480
En dat begint met een geloof in de

1160
00:38:18,480 --> 00:38:18,740
ander.

1161
00:38:18,740 --> 00:38:22,000
Met vertrouwen, met het identificeren in elkaar.

1162
00:38:22,160 --> 00:38:24,000
En daarom was ik echt wel...

1163
00:38:24,000 --> 00:38:25,380
Nou ja, daarom zei ik, ik vond het

1164
00:38:25,380 --> 00:38:27,460
fijn dat D66 het grootste partij was.

1165
00:38:27,560 --> 00:38:31,760
En ik was verbolgen toen Wilders, hoewel die

1166
00:38:31,760 --> 00:38:33,160
daar later geloof ik niet echt meer op

1167
00:38:33,160 --> 00:38:33,820
terug is gekomen.

1168
00:38:33,960 --> 00:38:36,660
Maar die begint dan te vertellen, te suggereren,

1169
00:38:36,720 --> 00:38:37,900
dat de verkiezing misschien niet eerder is.

1170
00:38:38,140 --> 00:38:40,780
Als er iets negatief is voor het vertrouwen,

1171
00:38:41,600 --> 00:38:43,080
dan zijn het dat soort uitspraken.

1172
00:38:43,100 --> 00:38:44,680
Maar aan de andere kant zie je ook

1173
00:38:44,680 --> 00:38:47,340
dat het samenwerken in de politiek lukt ook

1174
00:38:47,340 --> 00:38:47,540
niet.

1175
00:38:47,540 --> 00:38:49,920
Het is nog nooit zo'n klein minderheidskabinet

1176
00:38:49,920 --> 00:38:50,220
geweest.

1177
00:38:50,220 --> 00:38:53,440
Ik vind ook de opstelling van Jezel Gus

1178
00:38:53,440 --> 00:38:54,940
in dat opzicht waardeloos.

1179
00:38:55,060 --> 00:38:57,160
Dit was zo'n mooie kans geweest om

1180
00:38:57,160 --> 00:38:57,960
met vier grote partijen...

1181
00:38:57,960 --> 00:38:58,360
Maar van iedereen toch eigenlijk?

1182
00:38:59,140 --> 00:38:59,460
Wat zeg je?

1183
00:38:59,500 --> 00:39:00,460
Van iedereen toch eigenlijk?

1184
00:39:00,860 --> 00:39:03,760
Nou ja, ik had het idee dat D66

1185
00:39:03,760 --> 00:39:07,460
en CDA wel open stonden voor deelname van

1186
00:39:07,460 --> 00:39:08,520
GroenLinks Partij voor de Arbeid.

1187
00:39:08,600 --> 00:39:10,420
Maar ja, ik vond dat echt heel erg

1188
00:39:10,420 --> 00:39:11,760
jammer, want je hebt nog nooit zo'n

1189
00:39:11,760 --> 00:39:14,560
mooie kans gehad om met vier grote middenpartijen

1190
00:39:14,560 --> 00:39:17,020
een kabinet te vormen waar iedereen zich in

1191
00:39:17,020 --> 00:39:18,800
ieder geval, nou niet iedereen, maar de meeste

1192
00:39:18,800 --> 00:39:19,920
mensen zich in ieder geval een beetje in

1193
00:39:19,920 --> 00:39:20,420
herkennen.

1194
00:39:21,700 --> 00:39:23,900
Is het ook niet dat de politiek te

1195
00:39:23,900 --> 00:39:27,340
versplinterd is geworden dankzij iemand die die kiesdrempel

1196
00:39:27,340 --> 00:39:28,300
heeft laten vervallen?

1197
00:39:28,480 --> 00:39:31,760
Dat je zelf al eenheidspartijtjes hebt dat de

1198
00:39:31,760 --> 00:39:33,460
hele samenleving uit elkaar valt.

1199
00:39:34,640 --> 00:39:36,640
Want het is toch een soort spiegelbeeld waar

1200
00:39:36,640 --> 00:39:38,840
we naar kijken van ja, we worden allemaal

1201
00:39:38,840 --> 00:39:39,320
eenlingen.

1202
00:39:40,700 --> 00:39:44,800
Want het voorbeeld, zoals we vroeger, heb je

1203
00:39:44,800 --> 00:39:44,980
meer.

1204
00:39:44,980 --> 00:39:48,040
Maar gewoon drie partijen hadden die je best

1205
00:39:48,040 --> 00:39:50,140
wel met elkaar konden vinden, want we moesten

1206
00:39:50,140 --> 00:39:50,400
wel.

1207
00:39:50,860 --> 00:39:52,760
En nu moeten we ook wel en toch

1208
00:39:52,760 --> 00:39:53,300
doen we het niet.

1209
00:39:54,120 --> 00:39:58,340
Nou, ik denk inderdaad wel dat het aantal...

1210
00:39:58,340 --> 00:40:00,860
Ik juicht het ook toe dat GroenLinks en

1211
00:40:00,860 --> 00:40:02,340
Partij voor de Arbeid samen zijn gegaan, want

1212
00:40:02,340 --> 00:40:03,360
we hebben er inderdaad teveel.

1213
00:40:04,780 --> 00:40:07,760
Het moment waarop het echt onmogelijk blijkt om

1214
00:40:07,760 --> 00:40:11,220
een meerderheidskabinet te vormen, dat kwam er al

1215
00:40:11,220 --> 00:40:11,480
aan.

1216
00:40:11,680 --> 00:40:12,640
We hebben het natuurlijk al één keer eerder

1217
00:40:12,640 --> 00:40:13,080
meegemaakt.

1218
00:40:13,080 --> 00:40:14,360
Nou, dat is nu helemaal zo.

1219
00:40:15,140 --> 00:40:16,380
Maar goed, dat moeten...

1220
00:40:16,380 --> 00:40:17,180
Zo modderen we door.

1221
00:40:17,480 --> 00:40:17,980
Zo modderen we door.

1222
00:40:18,080 --> 00:40:19,860
En dan moeten de politicologen maar over nadenken.

1223
00:40:20,000 --> 00:40:22,140
Maar inderdaad, een kiesdrempel zou een onderdeel zijn.

1224
00:40:22,320 --> 00:40:23,160
Ik weet het ook niet precies.

1225
00:40:23,340 --> 00:40:24,000
Maar dat...

1226
00:40:25,460 --> 00:40:26,960
Ja, maar goed, wat ik net zei.

1227
00:40:27,140 --> 00:40:31,200
Dat vertrouwen in elkaar en in die instituties

1228
00:40:31,200 --> 00:40:32,080
daar...

1229
00:40:33,040 --> 00:40:34,900
Hoe kan het dan dat het vertrouwen in

1230
00:40:34,900 --> 00:40:37,840
elkaar, gewoon de mensen, wij, dat dat zo

1231
00:40:37,840 --> 00:40:38,340
laag is?

1232
00:40:42,220 --> 00:40:43,700
Dat gaat natuurlijk geleidelijk.

1233
00:40:43,860 --> 00:40:44,680
Het is ook niet van de een op

1234
00:40:44,680 --> 00:40:45,100
de andere kant.

1235
00:40:45,500 --> 00:40:47,660
Maar iedereen weet, als we het hierover hebben,

1236
00:40:47,740 --> 00:40:48,400
dan weten we dat.

1237
00:40:48,620 --> 00:40:49,160
We voelen dat.

1238
00:40:50,300 --> 00:40:52,100
En doordat dat vertrouwen er niet is, is

1239
00:40:52,100 --> 00:40:53,780
er dus automatisch een soort van angst.

1240
00:40:54,060 --> 00:40:55,080
Voel je je niet veilig?

1241
00:40:56,100 --> 00:40:57,760
Ja, en dan gebeurt er iets.

1242
00:40:58,240 --> 00:40:59,540
Want dan heb je stress en dan krijg

1243
00:40:59,540 --> 00:41:00,220
je een burn-out.

1244
00:41:00,360 --> 00:41:01,720
En het heeft allemaal met elkaar te maken.

1245
00:41:01,840 --> 00:41:02,880
Het heeft allemaal met elkaar te maken.

1246
00:41:03,280 --> 00:41:05,060
Nou ja, ik zou bijna zeggen...

1247
00:41:05,440 --> 00:41:07,160
We weten niet precies waar dat dan ligt,

1248
00:41:07,160 --> 00:41:09,120
maar zorgen voor...

1249
00:41:09,840 --> 00:41:12,080
Eigenlijk zou daar heel veel onderzoeksgeld naartoe moeten.

1250
00:41:12,220 --> 00:41:14,380
Hoe zorg je nou dat mensen elkaar en

1251
00:41:14,380 --> 00:41:15,840
de instituties blijven vertrouwen?

1252
00:41:15,920 --> 00:41:17,160
Daar weten we nog steeds te weinig van.

1253
00:41:17,440 --> 00:41:19,820
Maar we weten wel iets wat heel erg

1254
00:41:19,820 --> 00:41:22,380
scheelt, is dat de samenleving zelf wat meer

1255
00:41:22,380 --> 00:41:23,200
uit elkaar is gevallen.

1256
00:41:23,360 --> 00:41:25,200
Vroeger woonden meer mensen in dorpen en minder

1257
00:41:25,200 --> 00:41:25,820
in steden.

1258
00:41:26,840 --> 00:41:29,060
De verzuiling had allerlei nadelen, maar het had

1259
00:41:29,060 --> 00:41:29,640
ook voordelen.

1260
00:41:30,160 --> 00:41:31,580
Iedereen hoorde ergens bij.

1261
00:41:31,800 --> 00:41:34,300
Je had een bepaalde kleur en die bepaalde

1262
00:41:34,300 --> 00:41:35,300
naar welke school je ging.

1263
00:41:35,300 --> 00:41:36,740
Die bepaalde op welke voetbalclub.

1264
00:41:36,940 --> 00:41:38,860
Of het een voetbalclub was, misschien moest je

1265
00:41:38,860 --> 00:41:39,180
op hockey.

1266
00:41:39,700 --> 00:41:41,940
Dat soort dingen werden eigenlijk allemaal redelijk voor

1267
00:41:41,940 --> 00:41:42,540
je ingevuld.

1268
00:41:42,680 --> 00:41:44,940
En het voordeel was, dat ook nadelen, dat

1269
00:41:44,940 --> 00:41:47,380
je automatisch bij iets hoorde.

1270
00:41:48,180 --> 00:41:50,400
En dat valt steeds meer weg.

1271
00:41:50,520 --> 00:41:52,120
En ik denk ook wel dat het scheelt

1272
00:41:52,120 --> 00:41:53,300
dat...

1273
00:41:55,580 --> 00:41:58,480
Omdat we tegenwoordig alles van elkaar weten, en

1274
00:41:58,480 --> 00:42:04,180
dat media overal bovenop zitten, dat allerlei instituties

1275
00:42:04,180 --> 00:42:07,800
die fouten maken, die hebben daar meteen last

1276
00:42:07,800 --> 00:42:07,980
van.

1277
00:42:08,060 --> 00:42:09,640
Want dat wordt meteen breed uitgemeten.

1278
00:42:09,720 --> 00:42:11,660
Ik denk eigenlijk dat twee dingen tegelijk zijn.

1279
00:42:11,780 --> 00:42:15,040
Eén is, die instituties maken ook meer fouten

1280
00:42:15,040 --> 00:42:15,520
dan vroeger.

1281
00:42:16,440 --> 00:42:18,240
Maar iedereen ziet ook meteen alles.

1282
00:42:19,060 --> 00:42:21,020
En iedereen heeft een oordeel.

1283
00:42:21,180 --> 00:42:22,880
En het vertrouwen neemt heel snel af.

1284
00:42:23,040 --> 00:42:24,540
Maar ik vind het Koningshuis wel een mooi

1285
00:42:24,540 --> 00:42:24,880
voorbeeld.

1286
00:42:25,380 --> 00:42:27,020
Die doen sommige dingen goed, maar op een

1287
00:42:27,020 --> 00:42:28,440
gegeven moment gingen ze tijdens de pandemie natuurlijk

1288
00:42:28,440 --> 00:42:28,940
helemaal fout.

1289
00:42:28,940 --> 00:42:31,220
En dan gingen ze naar Griekenland vliegen om

1290
00:42:31,220 --> 00:42:32,080
daar vakantie te houden.

1291
00:42:32,420 --> 00:42:33,820
Dat weet dan meteen iedereen.

1292
00:42:34,060 --> 00:42:35,620
En dan neemt het vertrouwen enorm af.

1293
00:42:36,200 --> 00:42:39,180
Terwijl, als mensen vroeger zouden weten wat Prins

1294
00:42:39,180 --> 00:42:41,440
Bernhard allemaal uitverhad, maar dat wisten mensen niet.

1295
00:42:41,520 --> 00:42:42,140
Dus het is dubbel.

1296
00:42:42,220 --> 00:42:44,360
Ten eerste maken ze, denk ik, gemiddeld, de

1297
00:42:44,360 --> 00:42:46,540
instituties, even niet het Koningshuis, maar de instituties

1298
00:42:46,540 --> 00:42:48,800
maken meer fouten, maar ze worden ook breed

1299
00:42:48,800 --> 00:42:49,520
uitgemeten.

1300
00:42:50,080 --> 00:42:52,360
En eigenlijk moeten we zeggen, al die instituties

1301
00:42:52,360 --> 00:42:56,300
moeten gewoon nog beter hun best doen.

1302
00:42:56,480 --> 00:42:58,740
De politie mag absoluut niet corrupt zijn.

1303
00:42:59,180 --> 00:43:00,900
Stel je nou eens voor dat jij in

1304
00:43:00,900 --> 00:43:02,340
die positie komt, dat je in het kabinet

1305
00:43:02,340 --> 00:43:02,660
komt.

1306
00:43:03,140 --> 00:43:04,220
Kan zomaar gebeuren.

1307
00:43:04,560 --> 00:43:06,980
Als minister van wat zou je dan zijn?

1308
00:43:09,220 --> 00:43:10,080
Wat zou je willen zijn?

1309
00:43:10,360 --> 00:43:13,720
Nou, ik zou sowieso nooit zoiets willen doen.

1310
00:43:13,760 --> 00:43:16,840
Maar dat je echt iets kan bijdragen, voor

1311
00:43:16,840 --> 00:43:19,280
het grote geheel, in het belang van ons

1312
00:43:19,280 --> 00:43:19,600
allemaal.

1313
00:43:20,060 --> 00:43:21,420
Nou, dan zou het zoiets worden.

1314
00:43:21,860 --> 00:43:24,000
Er is geen ministerie van, laten we maar

1315
00:43:24,000 --> 00:43:24,860
zeggen, samenhang.

1316
00:43:25,060 --> 00:43:27,740
Sociaal welzijn.

1317
00:43:27,740 --> 00:43:30,060
Ja, zoiets zou het moeten zijn.

1318
00:43:30,540 --> 00:43:31,420
En wat zou je doen dan?

1319
00:43:34,440 --> 00:43:40,540
Nou, ik zou allerlei programma's starten om die

1320
00:43:40,540 --> 00:43:42,200
sociale cohesie te vergroten.

1321
00:43:42,380 --> 00:43:44,940
En ook echt op straat- en wijkniveau.

1322
00:43:45,400 --> 00:43:48,820
Ik zou een aantal dagen invoeren.

1323
00:43:49,120 --> 00:43:51,680
We hebben nu Koninginnedag, maar eigenlijk dat soort

1324
00:43:51,680 --> 00:43:52,940
dingen zorgt voor vrij veel samenhang.

1325
00:43:53,380 --> 00:43:54,780
Nou, dat zou ik veel meer willen doen.

1326
00:43:55,260 --> 00:43:57,720
Ik zou de gezondheidszorg behoorlijk aanpakken.

1327
00:43:58,420 --> 00:44:01,140
En zorgen dat het sociale aspect veel belangrijker

1328
00:44:01,140 --> 00:44:01,340
wordt.

1329
00:44:01,500 --> 00:44:04,820
Ik zou eenzaamheid bestempelen als eigenlijk de grootste

1330
00:44:04,820 --> 00:44:06,040
bedreiging voor de gezondheid.

1331
00:44:06,820 --> 00:44:08,800
En niet hart- en vaatziekten, met alle

1332
00:44:08,800 --> 00:44:09,220
respect.

1333
00:44:09,400 --> 00:44:11,340
Dat is allemaal heel belangrijk, dat begrijp ik

1334
00:44:11,340 --> 00:44:11,680
ook wel.

1335
00:44:11,940 --> 00:44:14,800
Kijk, de gezondheidszorg is natuurlijk nog steeds gebaseerd

1336
00:44:14,800 --> 00:44:16,460
op het medische.

1337
00:44:16,740 --> 00:44:18,440
Maar we hebben ook zoiets als een psychische

1338
00:44:18,440 --> 00:44:18,980
gezondheid.

1339
00:44:19,060 --> 00:44:20,340
Nou, dat telt wel een beetje mee.

1340
00:44:20,700 --> 00:44:22,640
En dan hebben we ook sociale gezondheid.

1341
00:44:22,780 --> 00:44:23,960
En die is net zo belangrijk, maar daar

1342
00:44:23,960 --> 00:44:25,080
wordt heel weinig mee gedaan.

1343
00:44:25,480 --> 00:44:26,620
En dat is ook niet zo gek, want

1344
00:44:26,620 --> 00:44:29,620
we komen uit een tijd dat de meeste

1345
00:44:29,620 --> 00:44:33,860
mensen vroeger dood gingen aan infectieziektes.

1346
00:44:34,000 --> 00:44:35,260
Ja, dan heb je medicijnen nodig.

1347
00:44:35,360 --> 00:44:36,260
En toen werd het meer hart- en

1348
00:44:36,260 --> 00:44:36,720
vaatziekten.

1349
00:44:36,840 --> 00:44:38,400
Nou, daar kunnen we ook ontzettend veel.

1350
00:44:38,460 --> 00:44:40,580
Maar nu zie je toch echt dat die

1351
00:44:40,580 --> 00:44:42,880
sociale aspecten, denk weer aan eenzaamheid, dat dat

1352
00:44:42,880 --> 00:44:44,480
misschien wel het meest bedreigend is voor ons

1353
00:44:44,480 --> 00:44:44,760
allemaal.

1354
00:44:44,800 --> 00:44:45,080
En stress.

1355
00:44:45,600 --> 00:44:46,460
Ja, en stress.

1356
00:44:46,920 --> 00:44:48,500
Maar dat hangt heel erg samen.

1357
00:44:48,920 --> 00:44:50,760
Ik zou bijna zeggen dat eenzaamheid stress is.

1358
00:44:50,820 --> 00:44:51,500
Dat is niet helemaal waar.

1359
00:44:51,600 --> 00:44:55,220
Maar mensen die sociaal ongezond zijn, dus weinig

1360
00:44:55,220 --> 00:44:58,500
contact met anderen, geen goede relatie, weinig vertrouwen

1361
00:44:58,500 --> 00:45:00,460
in de rest van de mensheid, die ervaren

1362
00:45:00,460 --> 00:45:01,060
meer stress.

1363
00:45:01,220 --> 00:45:03,700
Nou, stress verneukt je immuunsysteem.

1364
00:45:03,880 --> 00:45:05,380
En daarvoor ga je eerder van dood.

1365
00:45:05,480 --> 00:45:07,960
Ik zou dat echt heel erg gaan omgooien.

1366
00:45:08,440 --> 00:45:10,280
Gelukkig zijn er ook heel veel mensen wel

1367
00:45:10,280 --> 00:45:10,800
gelukkig.

1368
00:45:10,960 --> 00:45:11,100
Ja.

1369
00:45:11,480 --> 00:45:12,120
En die zijn blij.

1370
00:45:13,120 --> 00:45:14,600
En die zijn happy met zichzelf.

1371
00:45:14,820 --> 00:45:17,560
En met dezelfde wereld, waar heel veel ellende

1372
00:45:17,560 --> 00:45:17,820
is.

1373
00:45:18,400 --> 00:45:19,800
Dus het is ook maar hoe jij er

1374
00:45:19,800 --> 00:45:20,900
zelf mee omgaat natuurlijk.

1375
00:45:21,060 --> 00:45:21,380
Zeker.

1376
00:45:21,600 --> 00:45:22,440
Ben jij een gelukkig mens?

1377
00:45:22,700 --> 00:45:22,900
Ja.

1378
00:45:23,660 --> 00:45:24,680
Wat maakt je gelukkig?

1379
00:45:24,880 --> 00:45:27,180
Het is ook een houding.

1380
00:45:28,760 --> 00:45:29,940
Nou, ik kan me nog herinneren.

1381
00:45:30,400 --> 00:45:30,980
Wanneer was het?

1382
00:45:31,300 --> 00:45:32,860
2015 had ik dat boek Op naar Geluk

1383
00:45:32,860 --> 00:45:33,040
geschreven.

1384
00:45:33,960 --> 00:45:35,660
Toen kreeg ik natuurlijk veel aandacht ervoor.

1385
00:45:35,760 --> 00:45:37,620
En toen gingen mensen altijd vragen om definities.

1386
00:45:38,620 --> 00:45:41,080
En soms dacht ik, oh, weer een definitie.

1387
00:45:41,220 --> 00:45:42,600
En dan zei ik, dat is natuurlijk geen

1388
00:45:42,600 --> 00:45:43,600
wetenschappelijke definitie.

1389
00:45:43,760 --> 00:45:45,840
Ik zei, geluk is heel graag willen wat

1390
00:45:45,840 --> 00:45:46,280
je al hebt.

1391
00:45:49,620 --> 00:45:51,240
En dat heb ik niet zelf verzonnen.

1392
00:45:51,240 --> 00:45:53,300
De eerste keer dat ik het hoorde, was

1393
00:45:53,300 --> 00:45:54,390
het een Franse wijnboer.

1394
00:45:55,180 --> 00:45:56,440
Helemaal out of context.

1395
00:45:56,980 --> 00:45:58,540
Maar dat is wel hoe ik er heel

1396
00:45:58,540 --> 00:45:59,240
erg in sta.

1397
00:46:00,740 --> 00:46:02,000
I count my blessings.

1398
00:46:03,180 --> 00:46:05,290
Ik denk heel vaak van, goh, ik zou...

1399
00:46:06,420 --> 00:46:07,920
En ook wel als grapje dat ik denk,

1400
00:46:07,980 --> 00:46:09,720
ik zou wel fulltime schrijvers willen zijn.

1401
00:46:09,800 --> 00:46:10,640
O, wacht, ben ik.

1402
00:46:11,160 --> 00:46:13,820
Ik zou in een leuk, bijna middeleeuws oud

1403
00:46:13,820 --> 00:46:14,720
pand willen wonen.

1404
00:46:14,800 --> 00:46:15,920
In het centrum van een stad.

1405
00:46:16,540 --> 00:46:17,760
O, wacht, dat heb ik.

1406
00:46:18,700 --> 00:46:19,820
Ik zou wel heel veel vrienden...

1407
00:46:21,440 --> 00:46:24,460
Ik ben absoluut een gelukkig mens.

1408
00:46:24,680 --> 00:46:28,460
Het is dus toch wel een keuze.

1409
00:46:29,480 --> 00:46:31,460
Sommige mensen zeggen, kan je kiezen voor geluk?

1410
00:46:32,040 --> 00:46:32,520
Deels.

1411
00:46:33,380 --> 00:46:35,620
Deels dragen jouw keuzes bij aan.

1412
00:46:35,780 --> 00:46:36,240
Jouw geluk.

1413
00:46:36,680 --> 00:46:37,980
En jij hebt keuzes gemaakt.

1414
00:46:38,460 --> 00:46:39,980
Als geluk een doel is.

1415
00:46:40,260 --> 00:46:41,820
Het is ook een houding.

1416
00:46:41,960 --> 00:46:42,640
Het is een levenshouding.

1417
00:46:42,960 --> 00:46:43,660
Het is ook een houding.

1418
00:46:43,900 --> 00:46:46,220
Dus de manier hoe jij leeft maakt jou

1419
00:46:46,220 --> 00:46:46,700
gelukkig.

1420
00:46:46,840 --> 00:46:47,160
Zeker.

1421
00:46:47,160 --> 00:46:50,380
En daar kun je inderdaad best veel mee

1422
00:46:50,380 --> 00:46:50,600
doen.

1423
00:46:50,960 --> 00:46:56,500
Dus denk na over de dingen die goed

1424
00:46:56,500 --> 00:46:56,880
gaan.

1425
00:46:57,740 --> 00:47:02,080
Wees dankbaar voor de dingen die de omgeving

1426
00:47:02,080 --> 00:47:02,480
voor je doet.

1427
00:47:02,560 --> 00:47:04,400
En probeer andere mensen ook zoveel mogelijk te

1428
00:47:04,400 --> 00:47:04,660
bieden.

1429
00:47:04,820 --> 00:47:07,120
Mensen die veel geven van zichzelf, die zijn

1430
00:47:07,120 --> 00:47:07,940
een stuk gelukkiger.

1431
00:47:08,440 --> 00:47:10,360
Dus ja, ik ben het met je eens.

1432
00:47:10,460 --> 00:47:12,680
Het is minimaal deels ook gewoon een houding.

1433
00:47:13,560 --> 00:47:15,600
Doe je iets met dankbaarheid ook zelf?

1434
00:47:18,620 --> 00:47:21,540
In Amerika hebben ze dat what went well

1435
00:47:21,540 --> 00:47:23,740
idee ontworpen.

1436
00:47:24,040 --> 00:47:26,120
En ook best veel wetenschappelijk getest.

1437
00:47:26,340 --> 00:47:27,960
Ze zeggen tegen mensen je moet elke avond

1438
00:47:27,960 --> 00:47:30,500
drie dingen opschrijven die goed gingen die dag.

1439
00:47:30,960 --> 00:47:32,060
Het mag iets zijn waar je trots op

1440
00:47:32,060 --> 00:47:32,260
bent.

1441
00:47:32,360 --> 00:47:33,540
Het mag iets zijn waar je het tegenop

1442
00:47:33,540 --> 00:47:34,440
zag en dat mee viel.

1443
00:47:34,920 --> 00:47:35,720
Maar ook dankbaarheid.

1444
00:47:35,780 --> 00:47:36,940
Dingen waar je dankbaar voor bent.

1445
00:47:37,060 --> 00:47:39,120
En dat doe ik al jaren heel trouw.

1446
00:47:39,220 --> 00:47:40,120
En soms meer dan drie.

1447
00:47:40,600 --> 00:47:43,020
Maar elke dag even reflecteren op de dag

1448
00:47:43,020 --> 00:47:43,860
die achter me ligt.

1449
00:47:43,860 --> 00:47:45,220
En vaak ook de dag die komt.

1450
00:47:45,540 --> 00:47:47,140
Hoe ga ik morgen die dag in?

1451
00:47:47,820 --> 00:47:50,460
En dankbaarheid speelt er altijd een grote rol

1452
00:47:50,460 --> 00:47:50,680
in.

1453
00:47:52,480 --> 00:47:55,780
Het maakt je blij.

1454
00:47:56,120 --> 00:47:57,600
Het maakt je blij, ja.

1455
00:47:57,920 --> 00:47:59,420
Er gebeurt iets in je lichaam.

1456
00:48:00,220 --> 00:48:01,120
Ik heb dat zelf.

1457
00:48:01,240 --> 00:48:02,920
Als ik in bed lig, denk ik van

1458
00:48:02,920 --> 00:48:04,580
waar ben ik nou dankbaar voor vandaag.

1459
00:48:05,040 --> 00:48:07,040
Ik heb vanavond voor mijn vader gekookt.

1460
00:48:07,960 --> 00:48:09,300
Dat gaf mij een goed gevoel.

1461
00:48:09,500 --> 00:48:10,900
Het mogen kleine dingen zijn.

1462
00:48:12,840 --> 00:48:14,400
Soms denken mensen dat het heel groot moet

1463
00:48:14,400 --> 00:48:14,560
zijn.

1464
00:48:15,760 --> 00:48:17,700
Maar het was een prachtige dag toen ik

1465
00:48:17,700 --> 00:48:18,120
op stond.

1466
00:48:19,640 --> 00:48:21,000
En dan lig ik in bed vanavond.

1467
00:48:21,100 --> 00:48:22,360
En dan ga ik zo door die dag.

1468
00:48:22,540 --> 00:48:24,280
We hebben een mooi gesprek gehad.

1469
00:48:24,440 --> 00:48:24,960
Dit was mooi.

1470
00:48:25,060 --> 00:48:25,560
Dit was mooi.

1471
00:48:26,100 --> 00:48:26,980
Dat was een mooie dag.

1472
00:48:27,640 --> 00:48:29,060
En misschien stond ik ook wel een uur

1473
00:48:29,060 --> 00:48:29,400
in de file.

1474
00:48:29,780 --> 00:48:31,320
Maar I don't care.

1475
00:48:32,180 --> 00:48:34,640
Er zijn zoveel dingen die wel mooi zijn

1476
00:48:34,640 --> 00:48:35,200
in het leven.

1477
00:48:35,560 --> 00:48:37,160
En dan kom je weer bij waar is

1478
00:48:37,160 --> 00:48:37,620
die focus?

1479
00:48:38,900 --> 00:48:41,160
En als mijn focus voornamelijk is bij de

1480
00:48:41,160 --> 00:48:42,460
dingen die me blij maken.

1481
00:48:42,560 --> 00:48:43,560
Of waar ik dankbaar voor ben.

1482
00:48:43,680 --> 00:48:45,180
En natuurlijk is er een hoop rottigheid in

1483
00:48:45,180 --> 00:48:45,580
de wereld.

1484
00:48:46,000 --> 00:48:47,300
Voel ik dat veel minder.

1485
00:48:48,820 --> 00:48:51,740
En dan ga ik weer naar dat onderbewuste.

1486
00:48:51,860 --> 00:48:54,040
Dat stuurt mij dus een kant op die

1487
00:48:54,040 --> 00:48:54,880
mij weer blij maakt.

1488
00:48:55,020 --> 00:48:56,200
Zie ik dat juist of niet?

1489
00:48:56,320 --> 00:48:57,320
Ja, zo zie ik het ook.

1490
00:48:57,800 --> 00:48:57,900
Ja.

1491
00:48:59,180 --> 00:49:02,280
Kan je dan zeggen dat als iemand die

1492
00:49:02,280 --> 00:49:03,220
nu kijkt of luistert.

1493
00:49:03,360 --> 00:49:05,000
Denkt van mijn leven is echt helemaal ruk.

1494
00:49:05,060 --> 00:49:05,880
Want ik ben nooit blij.

1495
00:49:05,980 --> 00:49:06,720
En alles zit tegen.

1496
00:49:06,720 --> 00:49:08,680
En ik maak altijd de verkeerde keuzes.

1497
00:49:09,440 --> 00:49:10,420
Dan kan je er niks aan doen.

1498
00:49:10,520 --> 00:49:11,780
Maar dat is pech.

1499
00:49:11,940 --> 00:49:13,860
Want jouw onderbewuste stuurt jou die kant op.

1500
00:49:14,720 --> 00:49:16,840
Nee, dat geloof ik toch niet helemaal.

1501
00:49:17,540 --> 00:49:19,780
Want iedereen heeft natuurlijk ook wel periodes dat

1502
00:49:19,780 --> 00:49:20,520
dat minder gaat.

1503
00:49:21,280 --> 00:49:22,980
En geluk is ook niet.

1504
00:49:24,380 --> 00:49:26,660
Het betekent niet dat gelukkige mensen nooit verdrietig

1505
00:49:26,660 --> 00:49:26,920
zijn.

1506
00:49:27,160 --> 00:49:28,520
Ik bedoel, ook als je gelukkig bent.

1507
00:49:28,680 --> 00:49:29,780
Heb je op een gegeven moment gaan je

1508
00:49:29,780 --> 00:49:31,400
ouders een keer dood.

1509
00:49:31,560 --> 00:49:31,700
Weet je?

1510
00:49:31,760 --> 00:49:32,680
Natuurlijk ben je verdrietig.

1511
00:49:33,180 --> 00:49:34,120
Dus dat geloof ik niet.

1512
00:49:34,120 --> 00:49:37,800
Ik geloof dat je een deel in eigen

1513
00:49:37,800 --> 00:49:38,920
hand hebt en een deel niet.

1514
00:49:39,140 --> 00:49:40,340
En dat deel dat je in eigen hand

1515
00:49:40,340 --> 00:49:40,560
hebt.

1516
00:49:41,280 --> 00:49:42,640
Daar kun je van alles mee doen.

1517
00:49:43,220 --> 00:49:44,340
En een van de dingen die wij net

1518
00:49:44,340 --> 00:49:46,380
noemen is reflecteer op die dag die achter

1519
00:49:46,380 --> 00:49:46,780
je ligt.

1520
00:49:47,000 --> 00:49:47,740
Kijk naar de dingen.

1521
00:49:47,980 --> 00:49:49,800
Want ook als het even wat tegen zit.

1522
00:49:49,840 --> 00:49:51,180
Gebeuren er ook goede dingen op zo'n

1523
00:49:51,180 --> 00:49:51,420
dag.

1524
00:49:51,520 --> 00:49:52,440
Maar je moet ze wel zien.

1525
00:49:53,560 --> 00:49:55,580
Je moet er even aandacht aan besteden.

1526
00:49:55,680 --> 00:49:56,480
Want ze zijn er natuurlijk.

1527
00:49:57,020 --> 00:49:58,520
Niemand heeft een leven waarbij anders.

1528
00:49:59,160 --> 00:50:00,180
Als je in de gaten ligt.

1529
00:50:00,960 --> 00:50:02,840
Als je focus op die vier uur is

1530
00:50:02,840 --> 00:50:03,700
dat het niet goed gaat.

1531
00:50:03,700 --> 00:50:05,560
Dan is honderd procent niet goed.

1532
00:50:06,040 --> 00:50:08,680
Terwijl eigenlijk is die vier uur niet honderd

1533
00:50:08,680 --> 00:50:09,000
procent.

1534
00:50:09,140 --> 00:50:10,140
Het is maar een klein gedeelte.

1535
00:50:11,040 --> 00:50:14,160
Dus je moet dat hele scala blijven bekijken.

1536
00:50:14,360 --> 00:50:18,460
En ik merk wel dat het een keuze

1537
00:50:18,460 --> 00:50:21,580
is waar je die aandacht op richt.

1538
00:50:22,200 --> 00:50:24,540
En als jij altijd met het negatieve bezig

1539
00:50:24,540 --> 00:50:25,580
bent in jouw hoofd.

1540
00:50:25,700 --> 00:50:28,580
Dan maakt jou dat toch automatisch ongelukkig.

1541
00:50:28,740 --> 00:50:29,300
Dat kan niet anders.

1542
00:50:29,440 --> 00:50:30,520
Ja nee helemaal mee eens.

1543
00:50:30,520 --> 00:50:32,860
En ik blijf erbij.

1544
00:50:32,940 --> 00:50:34,300
Dat heb je echt voor een deel in

1545
00:50:34,300 --> 00:50:34,820
eigen hand.

1546
00:50:34,940 --> 00:50:36,220
Niet voor de volle honderd procent.

1547
00:50:36,380 --> 00:50:38,780
Sommige mensen zijn van nature wat meer pessimistisch.

1548
00:50:38,880 --> 00:50:40,040
Anderen wat optimistischer.

1549
00:50:40,520 --> 00:50:42,700
Maar je kunt wel degelijk je aandacht tot

1550
00:50:42,700 --> 00:50:43,960
op zekere hoogte sturen.

1551
00:50:44,140 --> 00:50:47,320
In de richting van de positieve dingen.

1552
00:50:47,460 --> 00:50:48,360
En dat helpt enorm.

1553
00:50:48,500 --> 00:50:50,360
Maar terug naar het allereerste boek wat je

1554
00:50:50,360 --> 00:50:50,880
toen schreef.

1555
00:50:50,960 --> 00:50:53,040
Toen dacht je ook heel veel wordt gewoon

1556
00:50:53,040 --> 00:50:53,680
gedaan.

1557
00:50:54,460 --> 00:50:56,060
Zonder dat wij er heel veel invloed op

1558
00:50:56,060 --> 00:50:56,280
hebben.

1559
00:50:56,640 --> 00:50:58,260
Als je dan naar mensen kijkt.

1560
00:50:58,260 --> 00:51:00,000
Die is heel succesvol geworden.

1561
00:51:00,160 --> 00:51:01,760
Of die heeft echt een geweldige carrière.

1562
00:51:01,940 --> 00:51:04,040
Of die fantastische relatie.

1563
00:51:04,300 --> 00:51:06,560
En die heeft al vier mislukte relaties achter

1564
00:51:06,560 --> 00:51:06,940
elkaar.

1565
00:51:07,620 --> 00:51:08,320
Zeg je dan.

1566
00:51:09,420 --> 00:51:11,200
Voor een heel groot gedeelte kan jij daar

1567
00:51:11,200 --> 00:51:11,740
niks aan doen.

1568
00:51:11,920 --> 00:51:13,780
Want dat overkomt je gewoon.

1569
00:51:14,740 --> 00:51:16,370
Nou het is een beetje ingewikkeld.

1570
00:51:17,000 --> 00:51:20,060
Ik denk als je echt op het diepste

1571
00:51:20,060 --> 00:51:21,600
filosofische niveau kijkt.

1572
00:51:21,880 --> 00:51:23,410
Dat je inderdaad een beetje moet concluderen.

1573
00:51:24,100 --> 00:51:27,720
Dat een echte vrije wil niet bestaat.

1574
00:51:27,720 --> 00:51:29,540
Maar we hebben wel zoiets als een onbewuste

1575
00:51:29,540 --> 00:51:29,840
wil.

1576
00:51:29,940 --> 00:51:30,500
Daar hebben we het om een gegeven moment

1577
00:51:30,500 --> 00:51:31,100
ook over gehad.

1578
00:51:31,200 --> 00:51:32,540
Als je beter weet wat je wil.

1579
00:51:32,760 --> 00:51:34,320
Dan gaat dat onbewuste voor je aan het

1580
00:51:34,320 --> 00:51:34,580
werk.

1581
00:51:35,100 --> 00:51:36,620
En die processen.

1582
00:51:36,960 --> 00:51:38,860
Die kun je echt wel voor een deel

1583
00:51:38,860 --> 00:51:39,280
sturen.

1584
00:51:40,340 --> 00:51:42,520
Maar zelfs de boodschap van dat eerste boek.

1585
00:51:42,720 --> 00:51:43,420
Het slimme onbewuste.

1586
00:51:44,860 --> 00:51:46,180
Is een mooi voorbeeld.

1587
00:51:46,940 --> 00:51:48,740
Ik schreef een boek waarin ik zei.

1588
00:51:48,800 --> 00:51:49,080
Weet je.

1589
00:51:49,600 --> 00:51:50,500
98% van.

1590
00:51:51,000 --> 00:51:52,140
Dat is een arbitrair getal.

1591
00:51:52,220 --> 00:51:53,220
Maar heel veel van wat we doen.

1592
00:51:53,340 --> 00:51:54,240
Is eigenlijk allemaal onbewust.

1593
00:51:54,460 --> 00:51:55,600
En daar kun je niet zo veel mee.

1594
00:51:55,720 --> 00:51:56,360
En het gebeurt.

1595
00:51:58,100 --> 00:51:59,500
Daar kun je op twee manieren naar kijken.

1596
00:51:59,660 --> 00:52:00,900
Je kunt dat vreselijk vinden.

1597
00:52:01,120 --> 00:52:01,320
En zeggen.

1598
00:52:01,480 --> 00:52:03,520
Ik wil de controle over alles hebben.

1599
00:52:03,680 --> 00:52:04,280
En dat bewustzijn.

1600
00:52:05,820 --> 00:52:07,300
Dat is de negatieve manier om naar de

1601
00:52:07,300 --> 00:52:07,940
boodschap te kijken.

1602
00:52:08,000 --> 00:52:08,900
De positieve manier.

1603
00:52:09,020 --> 00:52:10,280
En gelukkig had ik dat zelf in die

1604
00:52:10,280 --> 00:52:10,940
tijd ook al.

1605
00:52:11,200 --> 00:52:12,360
Ik vind het wel rustgevend.

1606
00:52:12,500 --> 00:52:13,640
Je hoeft je ook niet overal druk over

1607
00:52:13,640 --> 00:52:14,160
te maken.

1608
00:52:14,640 --> 00:52:15,960
Het is natuurlijk ook die oude wijsheid.

1609
00:52:16,380 --> 00:52:17,900
Als je je nou ergens zorgen over maakt.

1610
00:52:18,020 --> 00:52:18,880
De eerste vraag die je moet stellen.

1611
00:52:18,940 --> 00:52:19,640
Kun je er iets aan doen?

1612
00:52:19,720 --> 00:52:20,180
Ja of nee?

1613
00:52:20,680 --> 00:52:21,520
Als je er iets aan kan doen.

1614
00:52:21,560 --> 00:52:22,260
Moet je er iets aan doen?

1615
00:52:22,420 --> 00:52:23,240
Als je niks kunt doen.

1616
00:52:23,640 --> 00:52:23,940
Nou ja.

1617
00:52:24,200 --> 00:52:25,440
Moet je ook proberen er niet druk over

1618
00:52:25,440 --> 00:52:25,620
te maken.

1619
00:52:25,620 --> 00:52:26,520
Je kunt er toch niks aan doen.

1620
00:52:26,900 --> 00:52:28,420
En voor mij had dat eerste boek heel

1621
00:52:28,420 --> 00:52:29,620
duidelijk die boodschap van.

1622
00:52:30,060 --> 00:52:31,960
Ach het wordt allemaal netjes voor ons geregeld

1623
00:52:31,960 --> 00:52:32,720
door het onbewuste.

1624
00:52:33,020 --> 00:52:33,820
En dat is allemaal wel lekker.

1625
00:52:34,060 --> 00:52:34,360
Prima.

1626
00:52:35,100 --> 00:52:35,380
Maar goed.

1627
00:52:35,920 --> 00:52:36,720
Je moet wel.

1628
00:52:37,500 --> 00:52:38,200
Toch moet je.

1629
00:52:39,060 --> 00:52:40,120
Je kunt wel iets doen.

1630
00:52:40,440 --> 00:52:42,200
En om gelukkig te worden.

1631
00:52:42,340 --> 00:52:44,020
Moet je soms ook een beetje net doen.

1632
00:52:44,200 --> 00:52:45,860
Alsof je wel vrijwillen hebt natuurlijk.

1633
00:52:46,180 --> 00:52:49,660
Je moet wel proberen dingen een beetje te

1634
00:52:49,660 --> 00:52:49,940
sturen.

1635
00:52:50,580 --> 00:52:51,440
Wat je net zegt.

1636
00:52:52,180 --> 00:52:54,260
Heel veel dingen in ons leven op deze

1637
00:52:54,260 --> 00:52:54,620
planeet.

1638
00:52:54,620 --> 00:52:55,600
Daar kunnen we niks aan doen.

1639
00:52:55,680 --> 00:52:56,660
Daar hebben we nul invloed op.

1640
00:52:57,100 --> 00:52:58,020
Maak je daar niet druk.

1641
00:52:58,160 --> 00:52:58,820
Ik zeg dat altijd.

1642
00:52:58,880 --> 00:53:00,220
Maak je niet druk over al die dingen

1643
00:53:00,220 --> 00:53:01,500
waar je nul invloed op hebt.

1644
00:53:02,020 --> 00:53:03,160
Dat is soms natuurlijk lastig.

1645
00:53:03,380 --> 00:53:04,660
Maar het is wel het beste.

1646
00:53:05,680 --> 00:53:07,160
Ja dan zie ik dat nieuws af en

1647
00:53:07,160 --> 00:53:07,280
toe.

1648
00:53:07,400 --> 00:53:07,900
En dan denk ik van jongens.

1649
00:53:08,060 --> 00:53:09,420
Ja ik ga me er niet druk over

1650
00:53:09,420 --> 00:53:09,780
maken.

1651
00:53:09,920 --> 00:53:11,640
Want als ik dat doe.

1652
00:53:11,720 --> 00:53:12,220
Dat merk ik.

1653
00:53:12,320 --> 00:53:13,640
Dan kan ik heel boos worden.

1654
00:53:13,980 --> 00:53:14,080
Ja.

1655
00:53:14,180 --> 00:53:14,520
Want dan ga je doen.

1656
00:53:14,660 --> 00:53:15,840
Waarom doen ze dit en dit.

1657
00:53:16,920 --> 00:53:18,440
Ik ben nu een paar dagen bij mijn

1658
00:53:18,440 --> 00:53:18,740
vader.

1659
00:53:18,920 --> 00:53:19,740
En die zit de hele dag.

1660
00:53:19,740 --> 00:53:21,140
Zit die brieven naar Trump en Poetin te

1661
00:53:21,140 --> 00:53:21,400
sturen.

1662
00:53:21,520 --> 00:53:22,920
Want die is gewoon boos over alles.

1663
00:53:22,920 --> 00:53:23,380
Ja.

1664
00:53:25,000 --> 00:53:26,360
Ik zie het ook gebeuren.

1665
00:53:26,580 --> 00:53:27,980
Maar ik heb geen invloed.

1666
00:53:28,180 --> 00:53:29,860
Ik heb ook niet de illusie dat ik

1667
00:53:29,860 --> 00:53:31,020
daar iets aan kan veranderen.

1668
00:53:31,560 --> 00:53:32,780
Niet dat ik het negeer.

1669
00:53:33,940 --> 00:53:36,080
Maar ik ga mijn geluksgevoel op dat moment

1670
00:53:36,080 --> 00:53:36,980
niet laten afnemen.

1671
00:53:37,040 --> 00:53:38,300
Door wat ik op het nieuws zie gebeuren.

1672
00:53:38,700 --> 00:53:41,120
Nee maar wat jij volgens mij wel doet.

1673
00:53:41,260 --> 00:53:42,160
En ik doe dat ook.

1674
00:53:42,420 --> 00:53:44,060
En dat heeft niet een enorme invloed.

1675
00:53:44,220 --> 00:53:45,120
Maar is eigenlijk.

1676
00:53:45,520 --> 00:53:46,440
Kan ik er iets aan doen.

1677
00:53:46,540 --> 00:53:47,360
Je zegt eigenlijk van.

1678
00:53:47,500 --> 00:53:48,200
Je ziet dat allemaal.

1679
00:53:48,420 --> 00:53:48,560
Je zegt.

1680
00:53:48,640 --> 00:53:49,420
Ik kan er niks aan doen.

1681
00:53:49,540 --> 00:53:50,580
Maar toch doe je er natuurlijk wel wat

1682
00:53:50,580 --> 00:53:50,740
aan.

1683
00:53:50,840 --> 00:53:51,800
Want je organiseert een podcast.

1684
00:53:52,600 --> 00:53:54,400
Ik schrijf er een boek over.

1685
00:53:55,220 --> 00:53:56,180
Naar een nieuws samen.

1686
00:53:56,920 --> 00:53:57,700
Dus in zekere zin.

1687
00:53:58,400 --> 00:54:01,140
Probeer niet me in die boosheid te verliezen.

1688
00:54:01,160 --> 00:54:01,500
Snap je.

1689
00:54:01,660 --> 00:54:02,480
Nee dat doe ik ook niet.

1690
00:54:02,920 --> 00:54:04,120
En dat had ik vroeger wel.

1691
00:54:04,160 --> 00:54:05,160
Af en toe kan ik het moeilijk.

1692
00:54:05,160 --> 00:54:05,860
Dan is het moeilijk.

1693
00:54:05,980 --> 00:54:06,200
Ja.

1694
00:54:06,360 --> 00:54:06,540
Ja.

1695
00:54:06,780 --> 00:54:07,680
Ik heb wel eens.

1696
00:54:07,840 --> 00:54:08,100
Ik heb.

1697
00:54:08,280 --> 00:54:08,560
Ik heb.

1698
00:54:09,280 --> 00:54:09,520
Ja.

1699
00:54:09,640 --> 00:54:10,540
Af en toe is het moeilijk.

1700
00:54:10,680 --> 00:54:12,260
Omdat het nu ook wel heel extreem is

1701
00:54:12,260 --> 00:54:12,580
natuurlijk.

1702
00:54:13,280 --> 00:54:14,780
De dingen die je net vertelde.

1703
00:54:15,280 --> 00:54:16,400
Gaf je daar nou ook les in.

1704
00:54:16,520 --> 00:54:17,100
Vertelde je dat.

1705
00:54:17,620 --> 00:54:18,340
Tijdens de college.

1706
00:54:18,460 --> 00:54:19,340
Nou ik heb zeker.

1707
00:54:19,540 --> 00:54:19,840
Ik heb.

1708
00:54:20,500 --> 00:54:20,820
Ja.

1709
00:54:20,980 --> 00:54:21,100
Ja.

1710
00:54:21,140 --> 00:54:21,260
Ja.

1711
00:54:21,280 --> 00:54:21,560
Ik heb.

1712
00:54:21,640 --> 00:54:21,780
Ik heb.

1713
00:54:21,780 --> 00:54:24,220
Ik heb ook echt geluksles gegeven.

1714
00:54:24,500 --> 00:54:25,180
Cursus geluk.

1715
00:54:25,620 --> 00:54:26,020
Heel simpel.

1716
00:54:26,100 --> 00:54:26,900
Hoe heet je cursus?

1717
00:54:26,920 --> 00:54:27,280
Geluk.

1718
00:54:27,380 --> 00:54:28,120
Op de universiteit.

1719
00:54:28,180 --> 00:54:28,980
Op de universiteit.

1720
00:54:29,220 --> 00:54:29,320
Ja.

1721
00:54:29,480 --> 00:54:30,000
Wat eigenlijk.

1722
00:54:30,380 --> 00:54:32,080
Dit is toch gewoon bewustzijn.

1723
00:54:32,260 --> 00:54:32,560
Gewoon.

1724
00:54:33,600 --> 00:54:35,320
Leren te begrijpen wie je bent.

1725
00:54:35,460 --> 00:54:36,520
Waarom je denkt zoals je denkt.

1726
00:54:37,100 --> 00:54:37,300
Ja.

1727
00:54:37,520 --> 00:54:38,640
En zeker.

1728
00:54:38,880 --> 00:54:39,780
En ook allerlei.

1729
00:54:39,880 --> 00:54:41,400
Toch ook wel praktische handvatten.

1730
00:54:41,560 --> 00:54:41,860
Van.

1731
00:54:41,980 --> 00:54:42,720
Wat kun je nou doen.

1732
00:54:42,860 --> 00:54:43,080
Om die.

1733
00:54:43,200 --> 00:54:44,320
Om wat meer rust in je hoofd te

1734
00:54:44,320 --> 00:54:44,680
krijgen.

1735
00:54:44,840 --> 00:54:45,460
Wat kun je doen.

1736
00:54:45,600 --> 00:54:46,280
Om een wat meer.

1737
00:54:47,480 --> 00:54:47,840
Positievere.

1738
00:54:48,700 --> 00:54:49,600
Mindset te krijgen.

1739
00:54:50,040 --> 00:54:50,500
En zeker.

1740
00:54:50,500 --> 00:54:52,640
Dus het was altijd een combinatie tussen veel

1741
00:54:52,640 --> 00:54:53,100
theorie.

1742
00:54:54,560 --> 00:54:54,880
En.

1743
00:54:55,440 --> 00:54:56,080
Behoorlijk praktisch.

1744
00:54:56,900 --> 00:54:57,000
En.

1745
00:54:57,080 --> 00:54:58,520
En dan ook een combinatie tussen.

1746
00:54:58,760 --> 00:54:58,880
Nou.

1747
00:54:59,000 --> 00:54:59,240
Zeg maar.

1748
00:54:59,420 --> 00:54:59,740
Boeddhisme.

1749
00:55:00,400 --> 00:55:01,080
De oude Grieken.

1750
00:55:01,180 --> 00:55:01,940
Heel plat gezegd.

1751
00:55:02,040 --> 00:55:03,220
En de moderne wetenschap.

1752
00:55:03,700 --> 00:55:05,240
Wordt daar nog steeds les in gegeven?

1753
00:55:05,540 --> 00:55:06,120
Op die manier dan?

1754
00:55:06,160 --> 00:55:06,580
Heel eerlijk.

1755
00:55:06,640 --> 00:55:07,140
Dat weet ik niet.

1756
00:55:07,240 --> 00:55:07,880
Ik denk het wel.

1757
00:55:08,220 --> 00:55:08,320
Ja.

1758
00:55:08,360 --> 00:55:08,820
Volgens mij wel.

1759
00:55:08,960 --> 00:55:10,080
Ik vraag me dat soms af.

1760
00:55:10,140 --> 00:55:11,660
Als ik dan naar studenten kijk.

1761
00:55:11,740 --> 00:55:12,660
Of naar de samenleving.

1762
00:55:12,800 --> 00:55:13,020
Dan denk ik van.

1763
00:55:13,080 --> 00:55:13,280
Ja.

1764
00:55:13,820 --> 00:55:14,380
Volgens mij.

1765
00:55:14,760 --> 00:55:16,080
Heb je dat nooit geleerd.

1766
00:55:16,240 --> 00:55:18,080
En dan kan niemand je dat kwalijk nemen.

1767
00:55:18,900 --> 00:55:19,100
Maar.

1768
00:55:19,260 --> 00:55:20,040
Wat jij nu vertelt.

1769
00:55:20,040 --> 00:55:21,520
Als je dat aan iedereen uitlegt.

1770
00:55:21,800 --> 00:55:21,920
Ja.

1771
00:55:22,160 --> 00:55:25,260
Dan moeten mensen toch anders met zichzelf omgaan.

1772
00:55:25,480 --> 00:55:25,580
Ja.

1773
00:55:25,740 --> 00:55:25,900
Ik heb.

1774
00:55:26,200 --> 00:55:27,240
Ben ik met je eens.

1775
00:55:29,640 --> 00:55:31,680
Er verschijnen natuurlijk wel veel boeken over.

1776
00:55:31,860 --> 00:55:32,300
Maar ik zou.

1777
00:55:32,460 --> 00:55:33,680
Ik heb ook wel eens geijverd hoor.

1778
00:55:33,720 --> 00:55:34,360
Die eerste jaren.

1779
00:55:34,420 --> 00:55:35,840
Nadat ik op naar geluk had geschreven.

1780
00:55:36,780 --> 00:55:36,980
Voor.

1781
00:55:37,060 --> 00:55:37,180
Ja.

1782
00:55:37,280 --> 00:55:38,980
Een grotere rol voor geluk in het leven.

1783
00:55:39,000 --> 00:55:40,800
Ik heb ook weleens een groep mensen geholpen.

1784
00:55:40,940 --> 00:55:42,760
Met het ontwikkelen van een lesprogramma.

1785
00:55:43,020 --> 00:55:43,120
Voor.

1786
00:55:44,580 --> 00:55:44,940
Geluk.

1787
00:55:45,220 --> 00:55:45,640
In de.

1788
00:55:45,960 --> 00:55:46,260
Voor.

1789
00:55:46,360 --> 00:55:46,560
Voor.

1790
00:55:46,740 --> 00:55:47,040
Wat is het?

1791
00:55:47,040 --> 00:55:47,300
Het is een groep.

1792
00:55:47,580 --> 00:55:48,040
7 en 8.

1793
00:55:48,280 --> 00:55:49,440
11 en 12 jarigen.

1794
00:55:49,500 --> 00:55:50,800
De hoogste klasse van de basisschool.

1795
00:55:52,600 --> 00:55:52,700
Ja.

1796
00:55:52,940 --> 00:55:54,120
Ik denk inderdaad.

1797
00:55:54,360 --> 00:55:55,020
Dat je mensen.

1798
00:55:55,300 --> 00:55:56,600
Dat je geluk voor een deel.

1799
00:55:57,440 --> 00:55:57,800
Kunt.

1800
00:55:58,180 --> 00:55:58,540
Leren.

1801
00:55:58,800 --> 00:55:59,680
Dus doseren.

1802
00:56:00,240 --> 00:56:01,100
En dat kun je eigenlijk.

1803
00:56:01,280 --> 00:56:02,000
Ik denk dat die groep.

1804
00:56:02,060 --> 00:56:02,540
11, 12.

1805
00:56:02,620 --> 00:56:03,660
Dat dat een beetje het begin is.

1806
00:56:03,760 --> 00:56:04,000
Ik heb.

1807
00:56:04,800 --> 00:56:05,740
Ooit met mijn partner.

1808
00:56:05,940 --> 00:56:06,840
Ook een kinderboek geschreven.

1809
00:56:06,960 --> 00:56:07,640
Tussen je oren.

1810
00:56:07,880 --> 00:56:08,240
En daar.

1811
00:56:09,140 --> 00:56:10,040
Ben je heel trots op.

1812
00:56:10,260 --> 00:56:10,580
Las ik.

1813
00:56:10,760 --> 00:56:11,240
Op dat boek.

1814
00:56:11,360 --> 00:56:11,820
Ik vind het.

1815
00:56:11,900 --> 00:56:12,360
Ik vind dat.

1816
00:56:12,560 --> 00:56:13,940
Ik vond het ook geweldig leuk om te

1817
00:56:13,940 --> 00:56:14,140
doen.

1818
00:56:14,320 --> 00:56:14,420
Ja.

1819
00:56:14,700 --> 00:56:16,800
Maar daar staat ook één hoofdstuk in over

1820
00:56:16,800 --> 00:56:19,980
geluk en dat is voor kinderen van 10

1821
00:56:19,980 --> 00:56:20,380
ongeveer.

1822
00:56:20,460 --> 00:56:21,940
Ik denk dat je dan ongeveer best wel

1823
00:56:21,940 --> 00:56:22,500
kunt beginnen.

1824
00:56:24,840 --> 00:56:28,620
Het moet niet het rekenen gaan vervangen.

1825
00:56:28,860 --> 00:56:30,380
Het hoeft ook niet heel groot te worden.

1826
00:56:30,520 --> 00:56:32,360
Het moet ook geen levensdoel zijn, vind ik.

1827
00:56:32,380 --> 00:56:33,840
Nee, het moet ook geen levensdoel zijn.

1828
00:56:34,100 --> 00:56:38,420
Maar vergis je niet, het eerste georganiseerde onderwijs,

1829
00:56:38,460 --> 00:56:40,920
dat was zowel onder de Grieken als met

1830
00:56:40,920 --> 00:56:42,680
de Boeddha, dat ging over hoe je moet

1831
00:56:42,680 --> 00:56:44,820
leven om gelukkig te zijn, om een goed

1832
00:56:44,820 --> 00:56:45,480
leven te leiden.

1833
00:56:45,600 --> 00:56:46,380
Dat is niet helemaal hetzelfde.

1834
00:56:47,360 --> 00:56:48,880
Zo is het onderwijs begonnen.

1835
00:56:49,000 --> 00:56:50,600
Even los van rekenen en schrijven en al

1836
00:56:50,600 --> 00:56:51,700
die dingen die belangrijk zijn.

1837
00:56:52,080 --> 00:56:53,500
Ik denk dat dit fundamenteel belangrijk is.

1838
00:56:54,620 --> 00:56:58,020
Ik ben liever gelukkig als mens met hoe

1839
00:56:58,020 --> 00:56:59,520
en wat ik doe en wie ik ben,

1840
00:56:59,660 --> 00:57:01,700
dat ik kan lezen en schrijven.

1841
00:57:02,560 --> 00:57:04,460
En dat laatste moet je wel kunnen.

1842
00:57:04,640 --> 00:57:05,900
In onze wereld wel natuurlijk.

1843
00:57:06,640 --> 00:57:08,120
Maar als ik kan lezen en schrijven en

1844
00:57:08,120 --> 00:57:10,320
ik ben vervolgens doodongelukkig omdat ik alleen maar

1845
00:57:10,320 --> 00:57:12,460
ellende lees, dan kan ik dat misschien beter

1846
00:57:12,460 --> 00:57:13,020
niet kunnen.

1847
00:57:14,020 --> 00:57:14,920
Ik ben nu een oud boek aan het

1848
00:57:14,920 --> 00:57:18,260
lezen van Ray Bradbury, Fahrenheit 451.

1849
00:57:18,360 --> 00:57:21,060
Het gaat allemaal over een maatschappij waar boeken

1850
00:57:21,060 --> 00:57:23,480
meteen worden verbrand als ze gevonden worden, want

1851
00:57:23,480 --> 00:57:24,600
die maken je maar ongelukkig.

1852
00:57:26,640 --> 00:57:29,020
Voor schrijvers is het niet fijn om te

1853
00:57:29,020 --> 00:57:29,160
weten.

1854
00:57:30,420 --> 00:57:33,320
Maar soms maakt lezen je ook wel in

1855
00:57:33,320 --> 00:57:33,640
de war.

1856
00:57:33,760 --> 00:57:35,200
Stel je voor dat je al het nieuws

1857
00:57:35,200 --> 00:57:37,160
niet meer kunt lezen, dat je die kop

1858
00:57:37,160 --> 00:57:38,560
van Trump ziet, maar dat je niet kunt

1859
00:57:38,560 --> 00:57:39,680
lezen wat eronder staat.

1860
00:57:39,880 --> 00:57:40,640
Mag je het zelf invullen.

1861
00:57:41,260 --> 00:57:42,940
Ik wil nog twee korte dingen, dan gaan

1862
00:57:42,940 --> 00:57:44,060
we bijna afsluiten.

1863
00:57:44,400 --> 00:57:45,960
Want dat kinderboek wilde ik toch even over

1864
00:57:45,960 --> 00:57:46,180
hebben.

1865
00:57:46,580 --> 00:57:49,580
Wat zou je kinderen willen meegeven?

1866
00:57:49,680 --> 00:57:51,500
Laten we zeggen 10, 12 jaar of 8.

1867
00:57:52,200 --> 00:57:54,740
En wat zou je andere discipline die ouders

1868
00:57:54,740 --> 00:57:55,480
willen meegeven?

1869
00:57:57,360 --> 00:57:59,500
In beide gevallen wel ongeveer hetzelfde.

1870
00:58:00,040 --> 00:58:03,000
Het praktische is misschien een verschil, maar dat

1871
00:58:03,000 --> 00:58:06,400
echt sociaal contact met andere mensen is de

1872
00:58:06,400 --> 00:58:08,760
grootste bron van geluk en ook van gezondheid.

1873
00:58:08,960 --> 00:58:12,800
Dus het aangaan van betekenisvolle relaties met anderen,

1874
00:58:13,040 --> 00:58:16,960
van vriendschappen, dat is iets dat onder druk

1875
00:58:16,960 --> 00:58:17,300
staat.

1876
00:58:17,380 --> 00:58:19,540
Vooral vanwege sociale media en de smartphone.

1877
00:58:22,840 --> 00:58:24,840
Het begint met bewustzijn dat je in ieder

1878
00:58:24,840 --> 00:58:25,960
geval weet dat het zo werkt.

1879
00:58:25,960 --> 00:58:27,900
En dat je echt moet oppassen dat je

1880
00:58:27,900 --> 00:58:34,960
niet bijna het echte contact verandert in schermcontact.

1881
00:58:36,060 --> 00:58:37,960
Want het is een enorme aderlating.

1882
00:58:39,180 --> 00:58:41,160
En ouders ook, let op je kinderen, maar

1883
00:58:41,160 --> 00:58:42,320
geef ook het goede voorbeeld.

1884
00:58:42,480 --> 00:58:44,440
Er zijn natuurlijk ook ouders die de hele

1885
00:58:44,440 --> 00:58:45,940
tijd op hun eigen smartphone zitten, op de

1886
00:58:45,940 --> 00:58:47,040
bank waar die kinderen nog bij zitten.

1887
00:58:47,080 --> 00:58:48,360
Nee, wacht maar tot ze naar bed zijn.

1888
00:58:49,280 --> 00:58:50,960
Dat is echt een...

1889
00:58:51,520 --> 00:58:52,180
Het is moeilijk.

1890
00:58:52,440 --> 00:58:53,880
Het is moeilijk, dat snap ik ook.

1891
00:58:55,480 --> 00:58:57,600
Onze dochter is nu vijf maanden.

1892
00:58:58,480 --> 00:59:01,480
En wij hebben een soort regel van geen

1893
00:59:01,480 --> 00:59:04,160
laptops, geen telefoons waar zij het kan zien.

1894
00:59:04,580 --> 00:59:05,600
Dat is verdom moeilijk.

1895
00:59:05,880 --> 00:59:07,660
Ik ben de hele dag aan het werk.

1896
00:59:08,180 --> 00:59:10,040
Maar die telefoon is makkelijker weg te leggen.

1897
00:59:10,160 --> 00:59:12,080
Maar als ik die telefoon pak, dan zie

1898
00:59:12,080 --> 00:59:15,760
ik die oogjes, die zijn echt geobsedeerd van

1899
00:59:15,760 --> 00:59:16,540
dat apparaat.

1900
00:59:17,160 --> 00:59:19,500
Snelle beelden, misschien een fel kleurtje.

1901
00:59:19,580 --> 00:59:19,840
Het is vijf maanden.

1902
00:59:20,400 --> 00:59:23,220
Dus blijkbaar zit er een aantrekkingskracht in.

1903
00:59:23,220 --> 00:59:25,500
Dat ik denk, dit is bijna gevaarlijk.

1904
00:59:25,600 --> 00:59:26,940
Dus daar moet je heel erg bewust van

1905
00:59:26,940 --> 00:59:28,840
zijn, dat je daar voorzichtig mee omgaat.

1906
00:59:29,060 --> 00:59:30,580
Er is zelfs al een term voor, die

1907
00:59:30,580 --> 00:59:31,620
heet techno interference.

1908
00:59:33,760 --> 00:59:36,580
En wat je ziet, is dat kinderen bepaalde

1909
00:59:36,580 --> 00:59:41,400
non-verbale signalen minder snel leren dan vroeger.

1910
00:59:41,540 --> 00:59:43,500
Omdat ze, als ze bijvoorbeeld een wandeling maken

1911
00:59:43,500 --> 00:59:44,620
met ouders, dan kijken ze niet meer naar

1912
00:59:44,620 --> 00:59:45,020
de ouders.

1913
00:59:45,080 --> 00:59:46,740
Maar ze kijken naar een hand met een

1914
00:59:46,740 --> 00:59:47,360
scherm hier.

1915
00:59:47,980 --> 00:59:51,060
Terwijl dat contact, een glimlach wordt beantwoord met

1916
00:59:51,060 --> 00:59:51,580
een glimlach.

1917
00:59:51,580 --> 00:59:53,280
Dat is heel erg belangrijk op een bepaalde

1918
00:59:53,280 --> 00:59:53,760
leeftijd.

1919
00:59:54,440 --> 00:59:56,340
Dus het begint ook echt al heel vroeg.

1920
00:59:57,220 --> 00:59:57,820
Tot slot.

1921
00:59:58,420 --> 01:00:00,560
Deze podcast gaat over rust in je hoofd.

1922
01:00:00,820 --> 01:00:02,960
We zijn begonnen omdat ik dacht, iedereen is

1923
01:00:02,960 --> 01:00:03,400
in de war.

1924
01:00:03,700 --> 01:00:05,060
Wat kunnen we doen om meer rust in

1925
01:00:05,060 --> 01:00:05,760
ons hoofd te krijgen?

1926
01:00:06,500 --> 01:00:09,360
Jij schrijft ergens, een van de dingen die

1927
01:00:09,360 --> 01:00:11,240
ons juist heel onrustig maakt is dat we

1928
01:00:11,240 --> 01:00:11,560
denken.

1929
01:00:12,380 --> 01:00:13,760
Dat we denken, dat we denken.

1930
01:00:14,720 --> 01:00:16,540
Maar wat zijn nou de adviezen die je

1931
01:00:16,540 --> 01:00:18,780
dan zou willen meegeven om wel meer rust

1932
01:00:18,780 --> 01:00:19,580
te kunnen creëren?

1933
01:00:19,980 --> 01:00:22,720
Nou, toch eigenlijk een hele simpele is wel.

1934
01:00:23,040 --> 01:00:24,920
We hebben het eigenlijk al een beetje over

1935
01:00:24,920 --> 01:00:25,180
gehad.

1936
01:00:25,880 --> 01:00:28,100
Neem s'avonds die tien minuten of een

1937
01:00:28,100 --> 01:00:29,900
kwartier om even te reflecteren op de dag

1938
01:00:29,900 --> 01:00:30,800
die achter je ligt.

1939
01:00:33,460 --> 01:00:36,560
En wat je niet moet doen, is teveel

1940
01:00:36,560 --> 01:00:37,260
met die smartphone.

1941
01:00:37,440 --> 01:00:38,300
Leg die op tijd weg.

1942
01:00:38,400 --> 01:00:39,840
Neem die niet mee naar de slaapkamer.

1943
01:00:39,900 --> 01:00:40,540
Iedereen weet het.

1944
01:00:40,580 --> 01:00:42,660
Je kunt hem ook opladen op je...

1945
01:00:42,660 --> 01:00:44,300
Ja, 90% neemt hem ook mee naar

1946
01:00:44,300 --> 01:00:45,440
de wc tegenwoordig.

1947
01:00:45,860 --> 01:00:47,700
De gemiddelde telefoon is viezer dan een gemiddelde

1948
01:00:47,700 --> 01:00:49,200
wc-bril, heb ik laatst ergens gelezen.

1949
01:00:49,200 --> 01:00:50,320
Maar ik weet niet of dat een keiharde

1950
01:00:50,320 --> 01:00:51,200
wetenschappelijke...

1951
01:00:51,760 --> 01:00:54,400
Ja, dus doe dat minder.

1952
01:00:54,840 --> 01:00:57,860
Ja, en wat ik zelf doe en wat

1953
01:00:57,860 --> 01:00:59,540
ik meer mensen aanraad...

1954
01:00:59,540 --> 01:01:00,640
En daar krijg ik heel veel voor terug.

1955
01:01:01,360 --> 01:01:02,580
Heel veel positieve reacties.

1956
01:01:03,260 --> 01:01:04,000
Ga lopen.

1957
01:01:04,300 --> 01:01:04,640
Wandelen.

1958
01:01:04,940 --> 01:01:05,520
Ja, wandelen.

1959
01:01:05,640 --> 01:01:07,040
Ja, je mag ook fietsen of sporten.

1960
01:01:07,580 --> 01:01:10,300
Maar neem die tijd om...

1961
01:01:10,300 --> 01:01:11,960
Dat scheelt echt zoveel.

1962
01:01:12,420 --> 01:01:13,980
Je hoeft niet altijd aan te staan.

1963
01:01:14,120 --> 01:01:15,700
Gebruik die tijd om lekker te sudderen in

1964
01:01:15,700 --> 01:01:16,160
je hoofd.

1965
01:01:17,280 --> 01:01:18,640
Je hoeft niet altijd bezig te zijn.

1966
01:01:18,640 --> 01:01:21,060
Nee, precies.

1967
01:01:21,240 --> 01:01:22,520
Als we dan toch met z'n allen

1968
01:01:22,520 --> 01:01:25,400
geen 40, maar 32 of zelfs 24 uur

1969
01:01:25,400 --> 01:01:26,340
gaan werken...

1970
01:01:26,340 --> 01:01:27,220
Ga dan in ieder geval lekker lopen.

1971
01:01:27,220 --> 01:01:27,640
Dat doe je met je tijd.

1972
01:01:28,260 --> 01:01:29,400
Ja, precies.

1973
01:01:29,520 --> 01:01:30,580
Of drink een goed glas wijn.

1974
01:01:30,740 --> 01:01:31,820
Of drink een goed glas wijn.

1975
01:01:32,020 --> 01:01:32,780
Als je dat lekker vindt.

1976
01:01:32,780 --> 01:01:33,360
Ja, zeker.

1977
01:01:34,220 --> 01:01:34,940
Dank je wel.

1978
01:01:35,400 --> 01:01:35,740
Graag gedaan.

1979
01:01:35,760 --> 01:01:37,300
Erg leuk je ontmoet te hebben en dank

1980
01:01:37,300 --> 01:01:37,980
voor je wijsheid.

1981
01:01:38,680 --> 01:01:38,980
Dank je.