1. De boeren

Wat beweegt een boer om het anders te doen? In deze eerste aflevering van De Tussenruimte zoeken we naar wat boeren drijft tot verandering. Willen ze hun bedrijf toekomstbestendig maken voor de volgende generatie? Streven ze naar duurzaamheid, of simpelweg: economische overleving? 

Melkveehouder Hans Huijbers ziet zichzelf als verzorger van dieren en landschap. Hij wil zijn bedrijf gezond overdragen aan zijn zoon en mengt zich daarom actief in het maatschappelijke debat. Herman Havelaar, voormalig kalverhouder, vertelt hoe hij als ondernemer altijd op zoek was naar een goede prijs voor een mooi product – en verduurzaming interessant werd als het financieel rendeerde. Iris Bouwers staat als jonge boerin in een lange familielijn. Ze worstelt met de vraag of ze over 40 jaar nog steeds boer kan zijn.  Ze wil verduurzamen, maar dan moet het wel uit kunnen. En Krispijn van den Dries, die met zijn vader radicaal koos voor biologisch-dynamische landbouw, weet dat niet alleen de boer maar ook de keten moet veranderen om dat vol te houden. 

In gesprekken delen de boeren – soms aarzelend, soms uitgesproken – wat hen tegenhoudt en wat hen bindt. Kunstenaars luisteren en brengen andere perspectieven in. Fotograaf Henk Wildschut confronteert ons met het spanningsveld tussen beeld en werkelijkheid in zijn werk Territorium. En kunstenaar Femke Herregraven brengt met scherpe vragen de ethiek van voedselproductie in kaart – wie draagt risico, wie heeft macht, en wie betaalt de prijs? 

Gasten:

• Hans Huijbers (melkveehouder, Brabant)
• Herman Havelaar (voormalig kalverhouder, Hierden)
• Iris Bouwers (akkerbouw- en varkenshouder)
• Krispijn van den Dries (boer, biologisch-dynamisch) https://www.bioromeo.nl/de-boerderij/
• Henk Wildschut (kunstenaar/fotograaf, maker van Territory) henkwildschut.com, https://henkwildschut.com/work/territory/  
• Femke Herregraven (kunstenaar) femkeherregraven.net

Verder lezen / luisteren:

• Rerooting the Food System – Imke de Boer (Wageningen UR): https://www.wur.nl/en/project/Rerooting-the-Dutch-food-system.htm
• Beyond food for thought – directing sustainability transitions research to address fundamental change in agri‑food systems – Anouck Hebinck et al. (2021): https://link.springer.com/article/10.1007/s11625-021-01009-5
• Transition versus transformation: what’s the difference? – Derk Loorbach et al. (2017): https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09614524.2017.1301036
• Caring Farmers – boeren die samenwerken aan natuurinclusieve landbouw: https://www.caringfarmers.nl
• Boerenraad – denktank van boeren over toekomstbestendige landbouw: https://www.boerenraad.nl
• LTO Nederland – belangenorganisatie voor agrarische ondernemers: https://www.lto.nl
• Alex Datema over boeren die willen veranderen. https://www.facebook.com/omroephuman/videos/173365038365286/?rdid=c75xZQmFGteh8zaG#
• Krispijn van den Dries in Boerentroonrede: In de toekomst zijn we allemaal stadsboeren https://denoordoostpolder.nl/noordoostpolder/Krispijn-van-den-Dries-in-Boerentroonrede-In-de-toekomst-zijn-we-allemaal-stadsboeren-en-produceren-we-vitale-smaakvolle-voeding-voor-de-burgers-om-ons-heen-27387888.html
• Iris Brouwers Op weg naar een natuur inclusieve landbouw https://www.tijdschriftcdv.nl/inhoud/tijdschrift_artikel/CD-2024-2-19/Op-weg-naar-een-natuurinclusieve-landbouw

What is De Tussenruimte?

Ons huidige voedselsysteem is niet vol te houden. Niet voor de boeren, niet voor de burgers, en niet voor het land. Maar hoe kunnen we veranderen? Zeker als niemand nog écht met elkaar praat?

In De Tussenruimte zoeken we met boeren en kunstenaars naar wat er nodig is om ons voedselsysteem rechtvaardig te veranderen. Niet vanuit polarisatie, maar vanuit het brede midden. We zien dat veel boeren best willen veranderen, maar dat we elkaar gevangenhouden in zwijgen,
wantrouwen en onmogelijkheden.

In deze serie maken we ruimte voor verhalen die zelden gehoord worden. Boeren vertellen over hun praktijk, hun liefde voor het land en hun worsteling met verandering. Kunstenaars luisteren, spiegelen en openen onverwachte perspectieven. Samen zoeken we naar nieuwe taal, naar verbondenheid, en naar een voedselsysteem dat werkt voor alle leven en de aarde.

Boeren zorgen niet alleen voor wat er op ons bord ligt, maar ook hoe ons landschap eruitziet en hoe gezond onze ecosystemen zijn. Om het voedselsysteem te veranderen moeten niet alleen de boeren veranderen maar ook de economie, de overheid en wij allemaal. De Tussenruimte nodigt iedereen uit die gelooft dat het anders kan – en zelf wil bijdragen aan verandering.

Een serie van Godelieve Spaas. Productie: Allard Amelink (3A3D). Met dank aan Rabobank, Rabo Art Lab en Verily Klaassen.