Subscribe
Share
Share
Embed
In de tiendelige podcastserie ‘Voeten in de Aarde’ reist presentator Marijke Roskam boerderij en land af om met agrariërs in gesprek te gaan over innovaties in de landbouw. Die innovaties kunnen zorgen voor een financieel gezond en robuust voedselsysteem in Nederland. We nemen je mee in de voordelen van automatische winddoeken in stallen, de mogelijkheden van de vezelhennepteelt en wat agroforestry en robotisering kunnen opleveren. En welke regelingen of subsidies er zijn om als agrarisch ondernemer óók die stap te zetten.
'Voeten in de Aarde' is een productie van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Havas Lemz en Microphone Media.
00:00:01
Marijke: Dit is Voeten in de aarde. Een podcast waarin ik, Marijke Roskam, boerderij en land afreist om met agrariërs in gesprek te gaan over innovaties in de landbouw. Innovaties die kunnen zorgen voor een financieel gezond en robuust voedselsysteem in Nederland. In deze aflevering ben ik op bezoek bij de Bloemenweide boerderij in Montfoort. Ik ontmoet eigenaar Ramona Schalkwijk die op haar melkveehouderij regeneratief boeren volledig heeft omarmd. Bij regeneratief boeren wordt gefocust op landbouw dat samengaat met bodemverbetering en natuurherstel en waar ook een goed verdienmodel voor de boeren bij zit. Ramona begeeft zich al jaren in de wereld van regeneratieve landbouw en houdt zich vooral bezig met het diversifiëren van haar productie- en afzetmarkt. Ze zoekt actief de verbinding met de buurt, met de gemeente en met andere bedrijven.
00:00:50
Ramona: De samenwerking tussen voedselproducent en consument, en ook alle partijen die eromheen hangen, maakt dat het kan slagen. Hoe simpel kan het zijn? Je koopt een kilo kaas en je hebt ons weer een stap verder geholpen. Dat is echt waar het om gaat.
00:01:05
Marijke: Ook spreek ik met beleidsmedewerker Martijn Plantinga die bij LVVN betrokken is bij ReGeNL. ReGeNL is het programma dat de komende jaren 1000 boeren gaat begeleiden op weg naar regeneratief. Samen wordt er bijvoorbeeld nagedacht over bedrijfsmodellen die werken voor zowel de bodem als de boer.
00:01:26
Martijn: Het programma biedt eigenlijk ondersteuning voor ondernemers die die stap willen gaan maken, die kennis zoeken, die willen leren van andere boeren die die stap misschien al hebben gemaakt.
00:01:34
Marijke: Straks gaan Martijn en Ramona samen in gesprek over regeneratieve landbouw. Maar eerst neemt Ramona me nog even mee het land op. We staan heerlijk in de zon en Ramona beschrijft wat we om ons heen zien.
00:01:45
Ramona: Nou, we zien hier mooie kruidenrijke weilanden voor de koeien met bomen erin, voederhagen waar de koetjes ook van mogen snoepen, notenbomen, bessenstruiken, wat oude landschapselementen. We zitten hier in een gebied tegen het veenweidegebied aan. Dus we hebben hier wat geriefhoutbosjes staan die er nog van vroeger staan. En dan ineens, geheel onverwacht, een grote nieuwbouwwijk met ongeveer 200 woningen. En dat vinden wij heerlijk om te kunnen boeren in samenwerking met de mensen van de omgeving. Dan gaan we verder naar voren en zien we nog andere boerenbedrijven. En ook een aantal bedrijven die niet meer bestaan en waar nu burgers wonen. En uiteindelijk komen we bij onze stal terecht met onze melkkoetjes erin.
00:02:30
Marijke: En hoeveel koeien zijn dat? Kun je iets vertellen over de grootte van je bedrijf?
00:02:34
Ramona: Ja, de stal is gebouwd voor 200 melkkoeien en er hebben ooit 180 in gestaan. Maar op dit moment hebben we 120 melkkoeien met jongvee wat erbij hoort en beheren we 360 hectare grond.
00:02:48
Marijke: En een winkel.
00:02:49
Ramona: Ja, twee winkels, zelfs één in het centrum van Woerden en één hier op het erf. Daar verkopen we producten van onszelf en ook van andere biologische en natuurinclusieve boeren en makers.
00:03:00
Marijke: Een mooi groot bedrijf met een mooie, grote missie. Want waar werk jij aan als het gaat om regeneratief ondernemen?
00:03:08
Ramona: Regeneratie staat voor mij voor regeneratie van de bodem en de biodiversiteit, maar ook regeneratie van gezondheid en samenwerking met mensen in de omgeving. Ik vertelde net, we zitten dicht bij de wijk hier in Montfoort en ook mijn ouders hebben altijd al geboerd in samenwerking met de mensen die hier wonen. Maar ik probeer die samenwerking eigenlijk nog directer te maken en meer uit te diepen.
00:03:35
Marijke: Echt een burgerboerderij ook te worden.
00:03:37
Ramona: Ja zeker. Ja.
00:03:38
Marijke: Wat houdt dat in?
00:03:40
Ramona: Als burgerboerderij probeer je samen met de mensen in je omgeving op te trekken om samen te werken aan een toekomstbestendig landbouwmodel. In dit geval hier op de Bloemenweide boerderij. Maar hopelijk ook ter inspiratie voor andere boeren en burgers die daar iets mee willen doen. En dat betekent dat je als geïnteresseerd persoon kan meehelpen op het bedrijf, kan meefinancieren, dat je ook je boodschappen kan doen en dat je eigenlijk altijd op het erf terecht kan. En tegelijkertijd dat je ook als boer mag leren en geïnspireerd mag raken door... Wat verwachten mensen nou eigenlijk van mij en waar kunnen we samen optrekken?
00:04:22
Marijke: Als we eens inzoomen op dat systeem. De stap maken van regulier boeren naar regeneratief. Wat voor stappen hebben jullie gezet en welke impact heeft dat?
00:04:34
Ramona: De eerste stap was kritisch kijken naar: op welke grond zitten wij nou? In welke omgeving zitten we en waar zijn de kansen en uitdagingen van het gebied waar we zitten? Mensen vroegen aan het begin van: ‘Ja, waarom verhuis je niet gewoon en ga je ergens anders helemaal opnieuw beginnen?’ Dat was eigenlijk de eerste vraag om te beantwoorden. ‘Waarom ga je niet gewoon ergens anders een leuke regeneratieve boerderij beginnen?’ In plaats van te vertrekken vanuit dat grote gangbare bedrijf. Maar nee, we hebben hier ons netwerk. We hebben hier onze roots. Ik denk dat het voor heel veel boeren geldt dat je verweven bent met de grond waar je op zit.
00:05:07
Marijke: Je weet wat die grond doet. Ik veer er even op, maar…
00:05:10
Ramona: Precies. Je kent dat en dat is al generaties lang. Hier werken we samen met die grond en ook met de mensen die hier wonen. Dus wij wilden hier blijven.
00:05:20
Marijke: Je wilt ook de kennis hergebruiken om het zo maar te zeggen.
00:05:22
Ramona: Ja, dat klopt. Als je hier om je heen kijkt, dan zie je eigenlijk dat voornamelijk het gebied bestaat uit grasland aangevuld met oude boomstammen, hoogstamfruit, boomgaarden en ook nieuwe intensievere boomgaarden. Dus dat betekent wat hier goed kan. Wat de natuur eigenlijk wil is gras en bomen.
00:05:42
Marijke: Ze groeien als vanzelf al bijna.
00:05:43
Ramona: Ja, als ik de slootkant een keer niet maai, dan staat het volgend jaar vol met wilgen en en essen. Dat is altijd grappig. Wij moesten een vergunning aanvragen voor het aanplanten van de bomen. Maar als ik de slootkant een keertje niet maai, dan staat het er ineens. Dus dat is altijd zo'n heerlijke anekdote om te kunnen vertellen. En dat is wat de natuur hier wil.
00:06:00
Marijke: Ja dus. En hoe ben je dan begonnen? Want de keuze, dat is één. Maar dan de stappen zetten en het tot wasdom zien komen. Kun je ons vertellen hoe die tijdlijn eruitzag?
00:06:10
Ramona: Ja, heel klein. Studiegroepen bezoeken, leren van boeren die al jaren stil en ongedwongen hun mooie regeneratieve werk doen. En voor mij was het ook meteen verbinding zoeken met mensen in de omgeving, maar ook met de lokale overheid en adviseurs om te kijken wat de kansen zijn. En dan heel rustig aan beginnen, op een heel tergend langzaam tempo soms.
00:06:36
Marijke: Glimlach erbij.
00:06:38
Ramona: Ik denk even terug aan de eerste stappen die we hadden gezet. Voorheen telden we maïs en dat was eigenlijk het eerste waar we mee gingen stoppen om zo veel mogelijk gras te telen voor onze koeien. En na de maïs hebben we dus kruidenrijk gras ingezaaid. Want dat is een manier om je kunstmest te gebruiken, of mest te gebruiken in het algemeen, om laag in te kunnen zetten met wel behoud van een goede productie van de percelen. En dat was zo'n eerste kleine stap. Maar goed, dan duurt het nog een paar jaar voordat je daar het effect van ziet. Want dat is eigenlijk met alles van de landbouw. En dat is waar soms ook de moeilijkheid zit. Je werkt samen met de natuur, dus je kan het wel bedenken. Maar voordat het voordat het echt tot wasdom is… het duurt gewoon even.
00:07:16
Marijke: Dat is dus ook je eerste advies. Heb geduld, hoe lastig ook.
00:07:19
Ramona: Ja, en daar hangt meteen mee samen. Reken ook uit of dat het kan. Want geduld hebben, dat betekent dat je misschien een tijdje ook minder opbrengst moet accepteren. Past dat überhaupt in je model? Zo goed om daar inzicht in te hebben.
00:07:33
Marijke: We hebben al gehoord wat er allemaal is aangeplant. Wat is volgens jou nog meer een hele grote verandering in de bedrijfsvoering als je regeneratief wilt zijn?
00:07:42
Ramona: Ja, ik denk dat dat voor iedereen verschillend is. Maar in de basis probeer je eigenlijk de bodem gezondheid te herstellen en te zorgen dat je je productie kunt optimaliseren, met gebruik van zo min mogelijk middelen van buitenaf, in ieder geval zonder chemische middelen. Misschien is dat de ingang wel, dat woord optimaliseren, want ik denk dat je op een andere manier mag kijken naar wat voor jou optimale productie is ten opzichte van de gangbare situatie. Dus het gaat niet per se over hoeveelheid, maar het gaat over de verhouding tussen input en output en of die past bij, in ons geval, onze koeien. Wat zij eten, dus hoe onze koeien in elkaar zitten, wat die het beste kunnen verteren. Dus dat je eigenlijk veel meer uitgaat van wat wordt mij aangeboden, dan dat je gaat sturen op: dit is wat ik eruit wil hebben.
00:08:31
Marijke: Dat je je blindstaren op de cijfers uit de fabriek, zeg ik maar even.
00:08:35
Ramona: Ja klopt, maar het is wel spannend. Want ondertussen zitten we natuurlijk ook in een speelveld waarin allerlei dingen veranderen, zonder dat je daar echt goed invloed op uit kan oefenen. De grootste uitdaging is, denk ik op dit moment, de beschikbaarheid en de prijs van grond. En ja, dan kan je nog zulke mooi plannen hebben… Maar ja, die uitdaging, die zorgt er toch wel voor dat het heel fijn is als je gewoon kneiterveel gras van je hectare kan halen.
00:08:59
Marijke: Ja, dus die balans. We gaan zo verder praten over het advies wat je kunt krijgen over rReGeNL. En nog een vraag hier buiten, op deze mooie plek. Jij zei in de voorbereiding: ondernemers mogen iets meer voelen wat goed is.
00:09:14
Ramona: Ja. Voel je inderdaad wat je het liefste zou willen bereiken? En vervolgens: durf dat uit te spreken en kijk of je mensen en instanties daarbij kan vinden die dat waar kunnen maken.
00:09:32
Marijke: Ramona en ik lopen naar het kantoor waar we plaatsnemen aan tafel. Daar schuift ook Martijn bij ons aan zodat we verder kunnen praten over de uitdagingen en kansen van regeneratief boeren. En we bespreken ook het ReGeNL, het programma van het ministerie dat regeneratief boeren mogelijk maakt.
Marijke: Martijn, welkom. We komen net van het erf vandaan en Ramona vertelde wat regeneratief voor haar betekent en hoe zij het toepast op het bedrijf. Het is best een breed begrip. Hoe definieert het Ministerie het?
00:10:03
Martijn: We hebben het eigenlijk nog niet gedefinieerd. Het is een ontwikkeling geweest die al wat langer plaatsvindt. We hebben een publiek-private samenwerkingsproject opgezet, al denk ik tien jaar geleden. Daarna is dit programma ontstaan. En het gaat ons vooral over een mogelijk nieuw perspectief voor de landbouw in Nederland. We kennen natuurlijk biologisch. Dat is helemaal vastgelegd in allerlei regelgeving. Maar dit is niet een vastgelegd concept. Er zijn allerlei verschillende praktijken die een ondernemer kan toepassen, waarbij het vooral om de uitkomsten gaat en niet zozeer om voorschrijven wat je nou precies moet doen. Het is ook een innovatief project vanuit het Nationaal Groeifonds, wat wel bijzonder is, dat gaat echt over economische ontwikkeling. Maar het zegt ook wel iets over de zoektocht die we op dit moment aan het doen zijn.
00:11:00
Marijke: Hoe ziet het programma er verder uit? Stel je voor, ik denk: ik wil me aanmelden. Waar val ik in?
00:11:06
Martijn: Het programma is nu 1,5 jaar bezig. Het programma biedt eigenlijk ondersteuning voor ondernemers die die stap willen gaan maken en die kennis zoeken. Die willen leren van andere boeren die die stap misschien al hebben gemaakt. Dat is een kopgroep van honderd boeren die eigenlijk al heel ver daarin is en die hun kennis en data willen delen met boeren die toch nog wat argwanend zijn. Van: ‘Ja, als ik dat dan ga doen, wat betekent dat dan voor mijn bedrijf? En gaat het ook echt wel opleveren?’ Je wordt ook heel actief begeleid. Er komen gewoon bedrijfsadviseurs je helpen. Er zijn momenteel best wel een groot aantal boeren die al bezig zijn en een bedrijfsontwikkelplan opstellen, onder begeleiding van adviseurs uit het programma.
00:11:53
Marijke: Ja en Ramona, het is dus behoorlijk breed. Zie je dat als een moeilijkheid of juist een kans?
00:12:00
Ramona: Ik zie het wel als een kans, want het is mooi. Elke stap die je zet in die richting is een mooie stap. En ja, regeneratie is dus niet een einddoel, het is een proces. En dat is heel fijn, want dat voelt namelijk heel welkom. Als je als boer iets wil veranderen, dat je al heel snel regeneratieve stappen kan zetten, die passen bij jouw plek en jou als mens. Ik wist ook eigenlijk al snel wat nodig was voor ons om die volgende stappen te kunnen zetten op het gebied van regeneratieve landbouw. Dat was namelijk één: weten welke doelen wij willen behalen met betrekking tot ons management. Twee: uitrekenen. Wat doet dat nou met de melkprijs? En vervolgens kijken of we onze melk op een andere manier kunnen verwaarden die past bij die prijs die wij nodig hebben. En dat is echt het stuk waar wij ook in dat netwerk gebruik van maken, om inzichtelijk te krijgen van de prijs die hoort bij regeneratieve landbouw. En ook om vervolgens partijen te vinden die onze mooie kaas van die specifieke melk uit ons systeem willen kopen. Tegen een prijs die klopt. Voor ons, maar ook voor de biodiversiteit, voor onze dieren en voor hun klanten. Omdat zij een heerlijk product krijgen. De vrijheid van denken, het zoeken naar andere paden en ook het netwerk van de hele keten. Want het gaat natuurlijk niet alleen over wat de boer doet, maar het gaat echt van financier tot afnemer, tot overheden waar je mee te maken hebt.
00:13:33
Marijke: De hele waaier. En het mooie is, Martijn zit daar heel druk bij te knikken.
00:13:37
Martijn Ja, dat vind ik echt het mooie van het programma. En wat we nu aan boord hebben in dit programma, dat gaat echt van de retail… Lidl heeft recent ook weer iets heel moois gedaan in het programma. Het gaat ook over de financiële instellingen, dus ook die hele afzetketen en alle andere partijen, zoals verzekeraars. Verzin het maar. Die partijen gaan samen om tafel om te onderzoeken: ‘Hoe kunnen we hier toch nog nieuwe modellen verzinnen?’ Pilots gaan ontwikkelen om het ook financierbaar te maken in de toekomst. Dat wil niet zeggen dat het morgen lukt, maar er wordt wel echt wel heel inhoudelijk over nagedacht. Ook vanuit de grote financiële spelers.
00:14:18
Marijke: Wat doet dat met je vertrouwen? Ramona?
00:14:20
Ramona: Ja, dat is heel fijn. Want als ik in mijn eentje aanklopt bij een financier, of bijvoorbeeld bij de melkverwerker, dat is natuurlijk voor ons ook een grote… Maar bijvoorbeeld ook de voerleverancier. Ja, dan kom ik met een vraag en daar wordt vaak heel serieus over nagedacht. Alleen het is gewoon onvoldoende groot om echt impact te hebben, dat er een aanleiding is voor verandering. En op het moment dat al die grote partijen in een club bij elkaar zitten, met meer boeren die willen en onafhankelijke adviseurs die daar richting aan kunnen geven, ja… dan kan je toch met z'n allen iets vinden wat wel voor meer mensen gaat werken. Want uiteindelijk.. Ja. Een is één. Ik zeg het wel vaker. Voor ons werkt dit plan misschien, maar dat wil niet zeggen dat dat voor iedereen zo werkt. En ik heb net benadrukt hoe belangrijk het omarmen van diversiteit is. Maar diversiteit is ook complexiteit. En ja, daar moeten we natuurlijk wel een weg in zien te vinden. Dat en die diversiteit mag bestaan, maar dat de complexiteit die daarbij hoort wel behapbaar blijft. En volgens mij is het dan nodig dat je dus met z'n allen zit.
00:15:26
Marijke: Dat er dus helpende handen zijn of een basis in Nederland. Als we kijken naar die groep ondernemers die zich heeft aangemeld en - dat zijn er iets meer dan 165 - al komen daar vast nog ondernemers bij gedurende de tijd dat je deze podcast kunt luisteren… Er is ruimte voor duizend, Martijn. Wat houdt boeren nog tegen?
00:15:44
Martijn: Het is niet niks, he. Het programma vraagt ook echt wel commitment. Het is niet zo… Ik kom even langs waaien, ik kijk even rond en het is wel goed. Nee, er wordt echt gevraagd of je mee wilt doen. Er is nog ruimte voor 800 of iets meer. Er staat ook een kleine vergoeding tegenover. Binnenkort gaat er geloof ik een regeling voor open. En dat je ook echt die stap maakt voor je hele bedrijf. En dat is nogal wat. Wat uiteindelijk het programma beoogt, is dat we met duizend boeren die regeneratieve omslag gaan maken. Dat is heel divers. Uiteindelijk worden er iets van tienduizend professionals opgeleid en zijn er adviseurs om uiteindelijk de markt, de reguliere boer, die toch nog eventjes wil aankijken, te overtuigen. Het kan dat er misschien nieuwe financiële systemen zijn ontwikkeld voor dit soort type landbouw...
00:16:34
Marijke: Een van de actielijnen is ook zo'n businessmodel.
00:16:36
Martijn: Ja, ja, precies dat. Het is geen blauwdruk. Dat maakt het misschien wat ingewikkeld voor een boer. Het is niet van, ik loop erheen en ik ben regeneratief. Het is echt maatwerk. Het betekent ook investeren van tijd en ook die knop omzetten, zoals Ramona al zei. Ik ga daarvoor en dan is er veel waarbij je kan worden ondersteund in het programma. Maar het is niet een beetje half half. Nee.
00:17:06
Marijke: Ramona, hoe ziet jouw bedrijfsmodel eruit? Want je gaat van gangbaar naar regeneratief. Wat hoort daarbij?
00:17:13
Ramona: Wij willen het anders doen. En de eerste stap daarvan is dus kwantificeren. Wat zijn dan de kosten van dat anders doen? Maar waar zijn ook de benefits? Dus dat betekent ook dat we in sommige gevallen juist minder kosten zullen hebben of iets minder opbrengst, maar wel weer andere opbrengsten. Dus in eerste instantie was het voor ons heel belangrijk om dat goed in kaart te brengen. En vervolgens zoeken naar… Zijn er mensen die inderdaad belang hebben bij dat product uit ons mooie regeneratieve systeem? En daar helpt het netwerk wat we hebben opgebouwd in de tijd heel erg bij. Dus kaas van onze melk gaat niet alleen via onze winkels direct naar de consument, maar ook naar een aantal retailbedrijven en cateraars die het belangrijk vinden om te werken met regeneratieve producten uit Nederland. En dat betekent dat wij op dit moment al ongeveer 25% van onze melk... Ja, dat dat een mooie weg weet te vinden via kaas, direct naar consumenten, maar vooral ook echt veel naar bedrijfscatering. En daarin, ja, dat vinden we heel fijn om te merken.
00:18:19
Marijke: Kun je eens vertellen wat jij van andere regeneratieve ondernemers hoort? Wat raakt jou? Wat bemoedigt je? Waarvan denk je zo, daar is toch behoorlijk wat gebeurd in die periode?
00:18:30
Ramona: Ja, wij zijn nu zelf tien jaar bezig en in die afgelopen tien jaar heb ik al heel veel mooie mensen ontmoet, die ook zelf al stappen gezet hebben. Ja, ik word geraakt op verschillende manieren. Soms door dingen waar ik een beetje van schrik, want ik denk: ‘Oh wat een mooi idee heb je daar.’ Maar dan past het misschien toch nog niet helemaal in de bestaande regelgeving. En dan moeten dingen toch weer eigenlijk gestopt worden. Met name rondom samenwerkingen met burgers en bewoners uit de buurt. Dingen die je wil organiseren op je erf. Wat nodig is om te zorgen dat je je bedrijf breder neerzet en breder draagvlak krijgt. En dus ook onder andere die goede prijs krijgt voor je product.
00:19:13
Marijke: Iets met bestemmingsplannen en gemeenten, hoor ik wel eens terug.
00:19:17
Ramona: En aan de andere kant zie ik ook heel veel mensen die toch vanuit hun eigen visie en gevoel dat het moet doorgaan, steeds maar weer een weg vinden om toch die verandering te kunnen bewerkstelligen en te blijven bestaan. Of daar weer iemand bij vinden die bij kan helpen. En ja, je ontmoet zoveel mooie mensen op deze reis.
00:19:39
Marijke: En Martijn, dit is een vorm van regeneratief ondernemen. En zo’n burgerboerderij is in nauw contact met allerlei lokale partners. Dat is niet per se dé vorm, hè?
00:19:49
Martijn: Nee, er is niet… Het zijn regeneratieve landbouwpraktijken. En die worden ook in het programma geïdentificeerd. We hebben een lijst van dertig verschillende soorten manieren van dingen die je kunt veranderen in je bedrijf. En daar horen ook andere verdienmodellen bij. En vanzelfsprekend moet daar in de loop van de keten wel een afzet voor zijn en daar moet wel voor betaald gaan worden. Dus dat is ook weer het onderdeel van het programma. Er worden bedrijfsmodellen ontwikkeld, zodat ook de nieuwkomers kunnen zien… ‘Nou, ik heb bijvoorbeeld suikerbieten en daar is iets heel moois gebeurd met suikerbieten en dat geeft me wat meer comfort. En dan kan ik me daar… Nou, daar wil ik toch die stap misschien wel gaan maken, omdat ik zie dat het werkt.’
00:20:35
Marijke: Ramona, in jouw verhaal vertel je dat je regeneratief onderneemt, maar ook biologisch. Waarom de keuze voor dat biologische en hoe verhoudt het zich?
00:20:43
Ramona: Ja, wij zijn op dit moment in omschakeling naar biologisch. We gaan binnenkort het laatste half jaar in, waarin de koeien biologisch mogen eten en we dus uiteindelijk onze melk biologisch mogen noemen. En je kan eigenlijk heel goed regeneratief boeren zonder het biologische keurmerk. En wij hebben uiteindelijk toch gekozen om ook te gaan voor het biologische keurmerk. Omdat dat net even iets meer inzicht verschaft aan de partijen die graag van onze producten gebruik maken, maar die niet in de gelegenheid zijn om al hun klanten mee te nemen naar ons erf om te zien wat er hier gebeurt. En dan is het net even iets inzichtelijker. Want er hangt ook een keurmerk onder met een externe borging. Maar eigenlijk vind ik vooral dat verhaal van regeneratief zo belangrijk, omdat biologisch zijn maar een aantal aspecten van de regeneratieve landbouw is, maar regeneratief… dat gaat over veel meer vlakken dan bio alleen.
00:21:39
Marijke: Ramona, in de voorbereiding hadden we het over jouw regeneratieve reis en dat die ook best pittig is. Het is niet allemaal pais en vree. Wat geeft energie in zo'n traject?
00:21:51
Ramona: Ja, wat mij het meeste energie geeft, is samenwerking met mensen die het interessant vinden wat we aan het doen zijn. Om als voorbeeld te nemen. We gaan op dit moment binnenkort een campagne organiseren rondom onze omschakeling naar biologisch, om informatie te verschaffen over alle dingen die we eigenlijk al anders doen en wat we mogen investeren in de periode voordat we officieel biologisch zijn. En dat doen we door middel van een voorverkoopcampagne. Dus we gaan zo veel mogelijk van die melk, uit die zes maanden, proberen te verkopen in kaas, in de vorm van kaas. Maar belangrijker voor ons is eigenlijk nog dat dat een kapstok is om dat verhaal te vertellen over hoe het in elkaar zit. En dat uiteindelijk de samenwerking tussen voedselproducent en consument en ook alle partijen die daaromheen hangen, maakt dat het kan slagen en hoe makkelijk het kan zijn om impact te maken daarop. Hoe simpel kan het zijn? Je koopt een kilo kaas en je hebt ons weer een stap verder geholpen.
00:22:54
Marijke: Dat is echt waar het om gaat.
00:22:55
Marijke: Mooi om te horen. Tot slot: wat hebben jullie voor advies? Voor ondernemers die luisteren. Ik begin bij jou, Ramona.
00:23:03
Ramona: Het is fijn om vrij te kunnen denken en dromen. En ik denk dat dat een startpunt is om te kijken welke kant je op zou willen. En dan niet meteen te denken of te voelen vanuit ‘dit kan of dit mag allemaal niet’. Maar het is eerst gewoon belangrijk om je droom en je visie maar eens op te schrijven. En ja, de vervolgstap… dat is toch wel kijken of je er een netwerk bij kan vinden, die die deelaspecten van die droom mee kan helpen waar te maken. Uiteindelijk is de doelstelling natuurlijk om in het programma mee te draaien om je hele bedrijf echt regeneratief in te richten. Maar ik denk dat het voor heel veel mensen wel fijn is om te kijken… Waar kan ik met een klein stukje beginnen en dan eens even kijken hoe dat aanvoelt. En vanuit daar wordt het vanzelf meer.
00:23:49
Marijke: Dus je kunt altijd een stapje alvast zetten. Maar wat mij opvalt is: in de afgelopen jaren heb ik best wat ondernemers geïnterviewd, die hebben een tijdlang gezegd, voor mijn gevoel zit ik vast, letterlijk en figuurlijk. Aan mijn grond, aan de regels. En hier, als jij erover vertelt, ervaar ik meer vrijheid.
00:24:07
Ramona: Ja, ik ben gezegend met een gevoel van gemakkelijk kansen en vrijheden zien. Maar ook toch weer: dat hulp vragen en verbinding zoeken met je omgeving. Want dat maakt dat je er niet alleen voor staat.
00:24:19
Marijke: Martijn?
Martijn: Nou ja, dat is precies het punt. We zijn allemaal op zoek, ook de overheid, naar nieuwe perspectieven. En we hopen met dit programma - en dat wil ik dan de luisterende boer meegeven - ga eens kijken op die website van het programma ReGeNL. Er is heel veel informatie te vinden. Misschien is het wat. Je kunt altijd even in contact komen, gesprekken voeren met deelnemers en met het team.
00:24:46
Marijke: Niets houdt je in die zin tegen om alvast te gaan kijken.
00:24:48
Martijn: Nee.
00:24:49
Marijke: Ramona, over tien jaar. We hebben net een mooie wandeling gemaakt over het erf. Hoe ziet het er dan uit?
00:24:56
Ramona: Nou, ik zie mezelf echt in de eerste plaats als voedselproducent. Dus over tien jaar wordt op onze percelen mooi voedsel gemaakt. Nog steeds veel, maar wel meer divers. Dus niet alleen maar meer gras voor melk en vlees, maar ook andere producten, zoals noten en bessen. En natuurlijk de beleving. Dus mensen zijn altijd welkom hier en ik wil dat alle elementen in hun kracht staan. Dus koeien, die zijn nou eenmaal goed in het grazen van gras en in het bemesten van het weiland. Dus dat is wat ik vooral wil dat ze doen. Dat ze onze percelen onderhouden en dat we daarbij ook melk en vlees kunnen oogsten. Dat is een mooie bijzaak. Maar die koe doet in de eerste plaats waar hij goed in is. Het liefst in de schaduw van allemaal prachtige notenbomen en bessenstruiken. En dus met een bevordering van biodiversiteit. En dit kan blijven bestaan op het moment dat we met zijn allen uitvinden en ontdekken wat er nou eigenlijk nodig is om dat voedsel op een eerlijke manier te produceren, en wat daar ook de eerlijke prijs voor is. Dus de randvoorwaarde is samenwerken met mensen die dat voedsel ook graag willen kopen.
00:26:12
Marijke: ‘Voeten in de aarde' is een productie van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en is uitgevoerd door Havas Lemz en Microphone Media. Wil je meer weten over regeneratief boeren of andere innovaties in de landbouw, ga dan naar groeiennaarmorgen.nl