Abonneren
Delen
Delen
Embedden
Welkom bij Rust in je Hoofd, de podcast van Meditation Moments. In deze podcast spreekt Michael Pilarczyk met bekende gasten en toonaangevende experts over mentale gezondheid, zingeving, meditatie, persoonlijke ontwikkeling en…. het leven zelf.
Sandra, hoe is het met de rust in jouw hoofd?
Goed, ik zat net in de auto hier naartoe en ik luisterde klassieke muziek.
En ik dacht, ik zou wel een podcast willen luisteren, maar de politieke podcast die ik luister is er nog niet, merkte ik.
Toen dacht ik, ach, ik kijk naar de weilanden, het is goed.
Want ik heb al zoveel gedaan deze week, laat me nou maar even niks doen of denken.
En dat bevalt goed, even een beetje bewust ademhalen en de buikademhaling voelen.
Niet duwen, maar voelen.
Ja, dat zijn goede momentjes.
Ook al is het een beetje saai zo'n vijf kwartier in de auto, maar ik verwerk de week een beetje zo in zo'n uur.
Ben je wel aan het denken in de auto?
Je denkt altijd een beetje.
De een meer dan de ander, maar echt helemaal niks.
Je hoofd is altijd wel iets aan het regelen.
Aan het doen, daar hebben we geen controle over.
Nou ja, zonder hoofd zouden we niet leven, dan zouden we neervallen.
Dus het brein is constant bezig, ook nachts, om ons in leven te houden.
Daar weet jij alles van.
Nou, niet alles.
Nou, heel veel.
Ik weet een beetje.
Ik heb veel van je gelezen of geluisterd vooral.
Ja, als ik jou moet omschrijven, zou ik zeggen, zonder jou zou er geen ADHD zijn.
Of dan zouden we niet weten dat het bestond.
Want daar heb je eigenlijk je hele leven al je tijd en aandacht aan besteed.
Heel veel onderzoek gedaan naar wat is dat nou?
En wat ik mij afvroeg, en daarna gaan we kijken van wat is het?
En vooral als je dat hebt, waar blijkt het uit, wat kan je eraan doen?
Toen je hiermee begon, ik denk meer dan dertig jaar geleden.
Ik kan me niet herinneren dat het woord ADHD ooit was gevallen toen.
Hoe ontdekte je dat?
Waarom ben je daar onderzoek naar gaan doen?
Nou, ten eerste zou ADHD er wel zijn zonder mij.
Maar misschien niet bij volwassenen in deze mate.
Want mijn onderwerp is ADHD bij volwassenen.
Toen ik psychiater werd in 1995, vorige eeuw.
Ik lijk nu echt heel oud.
Toen bestond ADHD bij volwassenen niet.
Daar heb je gelijk in.
Maar ADHD bij kinderen natuurlijk wel.
Dat bestond al sinds 1960.
Toen heette het minimal brain damage.
Kleine hersenbeschadiging.
Maar die naam is weggelaten, want het bleek niet zo te zijn dat iedereen een hersenbeschadiging had.
Het was namelijk zo dat sommige kinderen zuurstofgebrek hadden bij de bevalling.
En die hadden een kleine hersenbeschadiging.
En dat leidde tot iets wat wij nu ADHD noemen.
Dus die kinderen, wat ze dan wel hadden, wisten ze niet.
Dus ze hebben gewoon een beschrijving van de symptomen gemaakt.
Dat is de naam.
Aandachtstekort en hyperactiviteit.
Of eventueel één van beiden ook.
Maar dat dat ophield bij 18, dat dacht ik.
Want dat had ik geleerd.
Het is een kinderstoornis en je groeit er overheen.
Maar ik kreeg in mijn laatste keuzestage psychotherapie of all places.
Kreeg ik een patiënte met borderline diagnose.
Borderline persoonlijkheidsstoornis.
Dat zijn mensen die zijn impulsief en agressief en depressief.
En nou ja, roekeloos.
En ze hebben heftige emoties die heen en weer schieten alle kanten op.
Van blij naar boos en terug.
En die vrouw, daarvan dacht ik, ze heeft het niet.
Ze voelt niet als een borderline persoonlijkheidsstoornis.
En dat is heel subjectief en vaag wat ik nu zeg.
En dat is zeker geen wetenschap.
Maar het klopte wel.
Dus ik heb in mijn vak ook wel goed geleerd naar mijn eigen gevoel te luisteren.
Want het was voor mij het begin naar de zoektocht.
Wat zou ze dan wel kunnen hebben?
Ze zat dus op een afdeling voor klinische psychotherapie.
In het kader van die borderline stoornis.
En ze voelde niet borderline.
En wat is dat dan?
Nou, zij manipuleerde niet in het contact.
Een echte borderline, die zegt iets naast tegen je in de wachtkamer.
Oh, ik had een veel ervarener iemand verwacht.
Als je daar als jonkie staat.
En dan voel je meteen irritatie.
Maar je voelt je ook ondermijnd.
En dat is wat borderline doet.
Die gaat onder je huid, meteen.
En die weet ook meteen de zwakke plek.
Dan hoeven ze je alleen maar even te ruiken.
Weet je wat dat is?
Dan weten ze feilloos.
Ineens komen er allemaal namen.
Niet doen, niet doen.
Laat gaan.
Als je nu luistert en kijkt, denk je vast ook.
Oh, die heeft borderline.
Nou, dat weet ik niet.
Dat is maar één symptoom.
Je moet er negen hebben, of vijf van de negen.
Om precies te zijn.
En het moet een heel patroon in je hele leven zijn.
Dus zo makkelijk is de psychiatrie ook niet.
Dus het is niet een checklist van één symptoom.
Even voorzichtig.
Maar dit meisje, die voldeed absoluut niet aan dat manipulatieve.
Ze was niet met mij bezig.
Ze was gewoon ongeremd in alle opzichten.
Ze was wel impulsief.
Ze was wel depressief.
En ze was ook agressief.
Ze sloeg haar lieve vader.
En dat vond ze heel vervelend.
En wij dachten, als ze nog wat groter is en die vader wordt nog wat ouder, wordt het een probleem misschien.
En dit was dus een beetje, was nou ook nog een meisje.
Als het een jongen is die is nog sterker, dan hebben ouders wel eens echt een probleem.
Nou, dit meisje, ik wist gewoon niet wat ze had.
Maar het niet weten is een heel goed uitgangspunt, heb ik geleerd.
En vooral om daar niet bij op te houden.
Dus niet te denken, ik weet het niet, laat me zitten.
Of nou ja, het zal wel.
Het is voor een andere dokter of een ander specialisme.
Nee, wat is het wel?
En ik ging toevallig naar een symposium toen over ADD bij kinderen, want ik had het enige college dat wij daarover kregen in de opleiding gemist.
Ik had een keer uitgeslapen, denk ik.
En toen dacht ik nou, ik kan geen psychiater worden zonder te weten wat de meest voorkomende kinderaandoening is in de psychiatrie.
Want dat is ADD, de meest voorkomende kinderaandoening.
Hoeveel kinderen hebben het?
Zo'n drie tot vijf procent.
En dat geldt eigenlijk voor alle leeftijden.
Voor volwassenen ook?
Ja.
En voor vrouwen is dat ook ongeveer gelijk?
Ja, mannen en vrouwen komt ongeveer even vaak voor.
En kinderen, zijn jongens vaker gediagnosticeerd, dus meisjes worden ondergediagnosticeerd.
Want zoals jij begreep, ADD begint per definitie wel in de kindertijd voor het twaalfde jaar met symptomen.
En na het twaalfde jaar met beperkingen door de symptomen op school en thuis.
Nou, dit symposium leerde mij één ding, dat ADD niet overging bij achttien.
En toen kon ik de connectie met dat meisje maken en denken, zou zij zo iemand kunnen zijn die impulsief, agressief, depressief ADD heeft, zonder dat wij dat weten of snappen of kunnen behandelen.
Dus ik ben de criteria aan haar gaan vragen met haar ouders en haar zus.
En zij zaten allemaal te huilen.
Het gebeurt, ik stel elke dag diagnoses, maar ik ben niet gewend dat men ruilt van ontroering.
Maar dat deden zij.
En waarom was dat?
Omdat het beter paste dan de borderline diagnose.
Het paste als een jas, zeiden ze.
Dus dat raakte mij ook.
Ik dacht, hé, dit is gek.
Want dit kennen we niet.
Ik ken het niet, maar mijn collega's ook niet.
Bijvoorbeeld, dit is nieuw.
En ja, dan heb ik iets in mijn neus en wil ik erachteraan.
Dat vind ik fascinerend.
Dus zij was eigenlijk het begin van al jouw onderzoek.
Ja, want ik bedacht me dat dit voor meer borderline meisjes zou kunnen gelden en dat wij misschien misdiagnosticeren.
En dat heeft impact, want de behandeling van een borderline meisje is psychotherapie jarenlang.
En ADHD-behandeling is voorlichting, medicatie en coaching.
En dat kan binnen een half jaar op de rit zijn.
Dus dat is heel belangrijk, dat mensen het verschil weten.
En vooral mijn collega's natuurlijk.
Maar ja, dat is de kennis die je nu hebt.
Dat wist je toen natuurlijk ook nog niet.
Ja, nou, na dat symposium wel.
Toen was het echt al helemaal duidelijk.
Nou ja, ADHD-kinderen hebben heel veel baat bij medicatie.
Voor hun focus, voor hun onrust, voor hun impulsiviteit.
En daardoor kunnen zij hun gedrag controleren.
En komen ze niet zo in de problemen als ze daarvoor kwamen.
Dus daarmee worden die kinderen minder afhankelijk van leraren en ouders die allerlei dingen voor ze moeten regelen.
Omdat ze die structuur niet hebben van binnen.
Het is echt wel een probleem als je ADHD hebt.
En medicatie heeft een slechte naam.
En het zou allemaal verkeerd zijn en je zou verslaafd kunnen worden.
Maar natuurlijk is er een gebruiksaanwijzing.
En zijn er do's en don'ts.
En moet je gecontroleerd worden door een goede arts die weet wat hij doet.
En die ook kijkt of je nog bijkomende andere dingen hebt.
En dat is samenhang behandeld.
Want ADD komt bijna nooit alleen.
Wanneer heb je ADHD?
Je hebt ook ADD.
Want als we naar de samenleving kijken.
Ja, we zijn druk.
We zijn allemaal druk.
We hebben stress.
We zijn niet voor niks begonnen met deze podcast.
Mensen zijn op zoek naar rust in hun hoofd.
Die rust is er nooit.
Het brein staat altijd aan.
Te veel prikkels van buitenaf.
Dus mijn gekke stelling is wel eens.
Iedereen heeft tegenwoordig wel ADHD.
Of althans iets wat erop lijkt.
Waar zit nou het verschil tussen.
Je bent gewoon heel druk en onrustig.
En je kan niet slapen.
Of je hebt echt die stoornis.
Ja, nou ten eerste.
Onze maatschappij maakt ons druk.
We zijn helemaal losgezongen van de natuur.
En van buiten lopen.
En de wind in je haren.
En wie kan dat nog.
Als je in een stad of in een flatje driehoogachtig woont.
We hebben milieuvervuiling.
We eten verkeerd.
We slapen niet genoeg.
We hebben die schermen die ons wakker houden.
Er zijn heel veel redenen om ADHD-achtig gedrag te vertonen.
Dus ik zeg wel.
Ik ben het je eens.
De maatschappij ver-ADHD-iseert.
Maar dat betekent niet dat de maatschappij ADHD heeft.
Maar we laten stress-achtig gedrag zien.
Slaaptekort zien.
Wat bij ADHD ook heel erg voorkomt.
Maar ADHD is dus per definitie een kinderstoornis.
Die begint voor het twaalfde jaar met symptomen.
En na twaalfde jaar ook met dysfunctioneren.
En het houdt niet op na je achttiende.
En ook niet na je vijfzestigde.
Maar als je het niet hebt ontwikkeld voor je twaalfde.
Gaat het niet meer ontstaan als je vijftien of twintig bent?
Nou kijk.
Het is niet zo hard te zeggen.
Wanneer het precies ontstaat.
Dat is een beetje lastig in de psychiatrie.
Kijk, we hebben geen bloedtest.
Van je bent zwanger of niet.
Dat hebben we niet.
Was maar waar, dan hadden we al die discussies niet.
Maar het is vrij gradueel.
Of je afwijkt of niet.
Want iedereen is wel eens onrustig.
Of ongeconcentreerd of impulsief.
Zeker als je teveel koffie drinkt.
Of als je slaaptekort hebt.
Dan lijken de symptomen al heel erg ADHD-achtig.
Maar ADHD is per definitie chronisch.
Elke dag.
Je kan er niet van wegkomen.
Het is niet gebonden aan stress van een periode.
Kan het wel erger maken.
Maar het is er altijd.
Het is erfelijk.
Het is aangelegd.
Het is biologisch.
Maar dat hebben jullie onderzocht.
Het zegt erfelijk.
Ja, nee.
Het heb ik niet onderzocht.
Dat hebben anderen al jaren geleden gedaan.
Maar betekent dat dat beide ouders of een van de ouders ook ADHD heeft?
Vaak wel.
Soms een oom of tante of een opa en oma.
Dat kan in de familie zitten.
Het zit in de familie bijna altijd.
Want ik vroeg me dat af.
Als een vader en moeder niet die kenmerken hebben.
Of misschien dat er wel iets in zit.
Maar het uitzicht niet helemaal.
En een kind heeft overduidelijk alle kenmerken.
Dat je denkt van ja, die komt bij een dokter.
En die zegt ja, maar dit kind heeft ADHD.
Dat die ouders dan denken.
Maar als het erfelijk is, hoe kunnen wij er dan geen last van hebben?
Dus het lijkt me ook soms verwarrend dan in zo'n gezin.
Ik heb dat heel vaak natuurlijk gezien.
Want we doen de diagnostiek liefst met een ouder erbij.
En de partner van een volwassen iemand.
Als de ouder er niet meer is of niet meer kan vertellen.
Dan een broer of zus.
Eventueel nog schoolrapporten van de lagere school.
Want we willen heel graag wat meer houvast hebben over de kindertijd.
Omdat volwassenen ook niet altijd alles zich goed herinneren.
Als je aandacht slecht is, is je geheugen ook niet zo goed.
Want je hebt aandacht nodig om dingen in je geheugen op te slaan.
En op te houden.
Dus dat is logisch.
Dus het is allemaal niet zo keihard.
Maar het gaat over langdurige patronen.
En dat is wel behoorlijk hard.
Dus die ouders die zeggen vaak.
Nou, als hij of zij ADHD heeft, dan heb ik het ook.
Want ik was vroeger net zo.
En ja, ik heb er een beetje mee leren dealen.
Of ik heb een baan of een partner die me helpt.
Die compenseert voor mijn onrust.
Of ik heb het geregeld.
Of ik heb genoeg geld om het te regelen.
Kan ook.
Dus mensen die heel creatief en rijk geworden zijn met hun wilde brein.
Die hebben wel ook de structuur en de regel mensen kunnen inhuren.
Om dat te compenseren.
Dus het is niet zwart-wit.
Je hebt ook hele intelligente mensen.
Die heel ver kunnen komen met ADHD.
Maar wel hun huis niet kunnen opruimen.
En hun administratie niet kunnen doen.
En daardoor de deurwaarde aan de deur krijgen.
Dus zulke gekke dingen gebeuren.
En dat heeft niks met intelligentie te maken.
Maar domweg.
Saaie administratieve taken.
Je daar niet toe kunnen zetten.
Het niet kunnen afmaken.
De motivatie niet kunnen genereren.
En dat is een dopaminerig probleem.
Want kenmerken zijn bijvoorbeeld te laat komen.
Je verslapen.
Langer slapen.
Geen focus kunnen houden.
Want mensen denken altijd het is alleen maar drugs zijn.
Maar het is veel meer natuurlijk.
Het is eigenlijk iets waardoor je last hebt.
Om in de samenleving je leven te kunnen leven.
Omdat je vaak te maken krijgt met problemen.
Omdat je niet begrepen wordt.
Ik denk dat dat misschien een probleem is.
Want als de buitenwereld niet weet dat jij daar last van hebt.
Of dat je het hebt.
En misschien weet je het zelf al niet.
Waar leidt dat toe in het dagelijks leven?
Waar hebben de mensen dat hebben het meeste last van?
Ze hebben ontzettend veel last van de kritiek die ze krijgen.
Ze krijgen namelijk onafgebroken elke dag kritiek.
Ben je er weer niet?
Heb je weer je werk niet gedaan?
Je hebt weer fout gemaakt.
Je hebt het over het hoofd gezien.
Je hebt je spullen vergeten.
Moet ik het weer achter je aandragen?
Je hebt niet geluisterd.
Ik heb het al tien keer gezegd.
Waar was je met je hoofd?
Heel herkenbaar.
Dus ik vraag altijd wat zei de meester of de juf op school.
Want dat is het symptoom waar je naar op zoek bent.
Ook als iemand zich niet herinnert dat hij zo was, herinnert hij zich wel de kritiek.
Want wij onthouden negatieve dingen helaas veel beter dan positieve.
En dus mensen met ADD zijn over het algemeen overgevoelig voor kritiek.
Dus ze doen of ze verwerpen.
Ze zeggen de wereld is gek, maar ik niet.
Of ze denken het ligt aan mij.
Ik deug niet, ik ben slecht.
Ik ben lui, ik ben dom.
Ik kan het niet, ik ben een loser.
Het negatieve zelfbeeld is het resultaat bij 90% van mijn clientele.
Daar heb ik ze gevraagd.
Hier ben je ruim 30 jaar mee bezig geweest.
Dus je hebt heel veel van dit soort mensen zelf één op één gezien en gesproken.
Hoe heb je ontdekt wat, laten we zeggen, het medicijn is?
En dat bedoel ik niet de concerten aan Rita Lin.
Maar hoe je een behandelplan kan opstellen om iemand te helpen.
Want je zei net, je kunt daar dus mee leren omgaan.
En dan kun je er vrij makkelijk, ik weet niet of je er vanaf kan komen.
Maar dat je na een aantal maanden er wel mee kan leven.
Dat wist ik niet.
Nee?
Nee.
Waar heb je gezeten?
Nou ja, dit advies zou ik graag aan al die mensen willen meegeven.
Die zeggen ja, maar ik heb dit dus ik kan er niks aan doen.
Kijk, het is waar dat als je het in je genen hebt.
Je hebt het vanaf je kindertijd en nog steeds.
Je hebt het elke dag.
Je moet er elke dag mee dealen.
Het is echt extra zwaar voor je om iets te presteren.
Je school af te maken.
Net zo goed zijn als een ander met dezelfde intelligentie.
Je voelt je dus minder omdat je minder presteert dan iemand die net zo slim is als jij.
Of misschien ben je nog slimmer.
Dat is helemaal irritant.
Dat is frustrerend.
Dat maakt je ook heel verdrietig, maar ook heel onmachtig.
Maar leidt dat ook vaak tot depressie?
Ja, maar ook los van dat ADHD depressogeen kan zijn.
Je kan er somber van worden omdat je niet weet wat het is en geen greep op hebt.
Er is ook gewoon meer aanleg voor depressie bij ADHD.
En voor angststoornissen, en voor verslaving, en voor slaapstoornissen.
Verschillende.
Dat kan ik allemaal vertellen.
Is het ook erfelijk dan?
Soms gedeeltelijk.
Depressie is minder erfelijk dan ADHD.
Het kan erfelijk zijn.
Het komt ook in families voor.
Maar depressie heeft een hele heterogene achtergrond.
Wat is dat?
Dat het heel verschillende achtergronden kan hebben.
Dus als je drie maanden niet slaapt, word je waarschijnlijk ook depressief alleen al daarvan.
Alleen heb je een andere aanleiding.
Ja.
Dus het hoeft niet altijd genetisch te zijn.
Maar ADHD is heel vaak wel genetisch.
Maar heeft dus heel veel comorbiditeit, bijkomende stoornissen.
En ook een persoonlijkheidsstoornis, autisme, bipolar, kan allemaal samen met ADHD voorkomen.
Dus 75% heeft minimaal één bijkomende aandoening.
En gemiddeld, in mijn poli, hebben ze er drie of meer.
Dus dat is heel gewoon.
Dat je minstens een slaapstoornis hebt, als je ADHD hebt, daar had je het al over.
De meeste mensen zijn laat-slapers, avondmensen.
80%.
Dat is zo ontzettend veel.
Dat ik mij ben gaan afvragen, is ADHD eigenlijk een slaapstoornis?
Kunnen we ADHD verbeteren door de slaap aan te pakken en goed te behandelen?
En dan bedoel ik niet met cognitieve verdragstherapie.
Of een anti-piekertraining, want dat is lichtspul vergeleken bij waar we mee te maken hebben.
Want het late slapen blijkt een stoornis te zijn van de klok.
Je eigen innerlijke klok, die zit in het brein.
En die is gewoon te laat afgesteld.
En waarom?
Geen idee.
Maar we hebben dat gemeten door bij 41 mensen, die laat sliepen en ADHD hadden, melatonine aanmaak te meten in speeksel.
Dat is makkelijk, je kan met zo'n watje elke uur meten.
Een slaaphormoon.
Een slaaphormoon.
Melatonine is een slaaphormoon en het wordt anderhalf uur later aangemaakt, gemiddeld bij ADHD mensen vergeleken bij controllers.
Dus mensen zonder.
En dat betekent dat als melatonine stijgt, een bepaald level bereikt, dan duurt het nog twee uur voor je in slaap kan vallen.
Bij ADHD drie uur.
Dus er is ook nog een delay, een vertraging in het moment dat je gaat slapen.
Dus mensen met ADHD slapen tussen één en drie.
Zo'n beetje.
En het lukt ze heel slecht om om elf uur echt te slapen, tenzij ze een nacht hebben doorgehaald.
Dan kan iedereen het.
Maar dat is niet wat ik bedoel.
Ik bedoel een patroon waarbij je eigenlijk liever s'avonds actief bent en nog even dit of dat wil doen.
Of een geweldig idee hebt om uit te werken terwijl het tijd is om te slapen.
Jouw lichaam is daar niet klaar voor als je melatonine nog niet op peil is.
Kunnen we heel makkelijk wat aan doen.
Want die pilletjes bestaan.
En het enige is, je moet weten wat de dosis is en jouw tijd.
En die tijd hangt dus af van hoe jouw klok is ingesteld.
En hoe weet je dat dan?
Kun je uitvragen.
En je kunt ook niet moeilijk doen en zeggen iedereen om half tien, tien uur een half tot één milligram.
Dat is mijn rule of thumb.
De vuistregel.
Want iedereen heeft een beetje verschillend ritme en patroon.
En dit ritme, dat leg je dan eigenlijk van buiten op.
Door om tien uur dat halve pilletje melatonine te nemen, een half milligram, zeg je tegen de klok, hallo, dit is een signaal dat je over twee uur gaat slapen.
En dat is heel effectief.
Buitengewoon effectief vooral voor mensen met een late slaap.
Want bij hen is dat wat nodig is.
Dus dat pakt heel goed.
En we hebben ook onderzocht of dat inderdaad de ernst van ADHD doet afnemen.
En dat is zo.
Dat hebben we placebo gecontroleerd onderzocht.
Dus het effect is dat het ongeveer de helft doet van wat medicatie doet.
Maar als je dus melatonine gaat slikken en mensen slapen daardoor beter.
Ze slapen eerder.
De klok gaat eerder zeggen, we willen naar bed.
Je gaat slapen, dus er is meer rust.
Je slaapt langer, je maakt meer uren.
Domweg meer uren.
En die zijn nodig om alle andere uitwerkingen te laten verminderen.
Wat krijg je van slaaptekort?
Depressie, vreetbuien, slechte concentratie, slecht geheugen, emotionele uitbarstingen, eventueel irritatie en woedebuien.
Klinkt heel ADHD-achtig.
Het is niet raar om te denken dat slaaptekort verwant is aan ADHD.
Vooral als het chronisch is.
En het is chronisch, want het is ook weer een erfelijk dingetje.
Dat late melatonine.
Dit heb je de laatste 10, 15 jaar ook heel erg veel onderzocht.
Die relatie daartussen.
Zeg je dan eigenlijk van die ADHD is een min of meer gevolg van de slaapstoornis?
Of is het altijd gelieerd aan elkaar?
Het is in ieder geval comorbide.
Dat wil zeggen dat het dus in 80% samen voorkomt.
Maar het is ook weer niet de enige slaapstoornis.
En ik weet eigenlijk nog steeds niet wat ADHD precies is.
Dat klinkt raar voor iemand die dan geacht wordt alles te weten.
Maar ik weet natuurlijk helemaal niet alles.
Maar ik ben wel heel nieuwsgierig.
En daar kan ik ook niet stoppen met onderzoek doen.
Maar mijn nieuwste theorie is, en die heb jij gehoord in mijn afscheidsreden, dat ADHD een systeemziekte is.
En met systeem bedoel ik mental en physical.
Dus lichaam en geest zijn allebei betrokken bij iets wat we ADHD noemen.
En alleen die drie symptomen, druk, impulsief en ongeconcentreerd, dat dekt de lading volledig niet.
Dat is maar een heel klein topje van de ijsberg.
Wat opvalt als kinderen zo druk zijn.
Maar ze hebben ook allergieën.
Ze hebben ook hypermobiel bindweefsel.
Wat maakt dat je gevoelig bent voor infecties en ontstekingen.
Zoals prikkelbaar darm.
Zoals migraine.
Zoals psoriasis.
Zoals reuma.
Zoals, nou ik kan wel doorgaan, wat het hele systeem kan aangenaam zijn.
Maar ook het brein.
En dat was voor mij een giga eye-opener.
Want ik heb geleerd dat we een scheiding hebben tussen lichaam en geest.
En die zou je de bloed-hersenbarrière kunnen noemen.
En de bloed-hersenbarrière die zorgt dat ontstekingen die je in je bloed hebt, niet zomaar de brein in kunnen.
En dat is heel verstandig.
Want het brein moet je heel zorgvuldig afschermen van dat soort negatieve invloeden.
En de scheiding van de bloed-hersenbarrière is bindweefsel.
En dat bindweefsel is niet altijd zo dicht als we zouden denken en willen.
Vooral bij mensen met hypermobiel bindweefsel.
Wat is hypermobiliteit?
Dat zijn mensen die buitengewoon lenig zijn.
Die kunnen bij wijze van spreken hun been in hun nek leggen.
Die kunnen met gestrekte benen hun handen plat op de grond zetten zonder ooit geoefend te hebben.
Die kunnen de spagaat als kind.
Die kunnen hun vingers helemaal 90 graden omhoog doen.
Nou, dat lukt mij 30.
Ik heb het ook niet.
De Indonesische danseressen, de mensen in circus die in de trapeze hangen, die van die torens bouwen, dat zijn hypermobiele mensen.
Dat is extreem.
En je hebt ook minder extreme varianten.
Maar het kenmerk van hypermobiliteit is dat de huid en de slijmvlies en de bindweefsel rekbaar is.
En als het rekbaar is, is het ook doorlaadbaarder.
Zo stel ik het mij in ieder geval voor.
En zeg je dan, gaat dat bloed er doorheen, komt het toch in het brein terecht?
Niet het bloed gaat, ja, het bloed komt ook in het brein.
Maar die bloed hersenbarrière, die laat dus allergenen door, virussen, bacteriën.
En we hebben dat ook van COVID geleerd.
COVID gaat het brein in.
En dat wilden we ook niet weten, maar het is wel zo.
En COVID creëert daar klachten als concentratieproblemen.
Depressie, angst, klachten, prikkelbaarheid, moeheid, hoofdpijn, brain fog.
Brain fog is natuurlijk concentratiestoornis.
En niet toevallig hebben mijn patiënten ook meer COVID en long COVID.
En ME, CVS, chronische vermoeidheid.
We wisten nooit zo goed wat het was, maar nu denken we dat ME, CVS ook een virale achtergrond heeft, net als COVID.
Maar bij COVID zaten we er bovenop en konden we precies zien wat er gebeurde.
En dat er inderdaad een virus is aangetoond met een test.
En dat dat virus weliswaar niet meer aantoonbaar is, maar nog steeds zijn er bij long COVID, fysieke en mentale klachten die het functioneren, platleggen gewoon, helemaal platleggen.
Mensen zijn echt heel ziek.
Dat is niet iets wat tussen de oren zit.
Ja, wel degelijk, maar dan biologisch.
En wij moeten dus die ziekte ook biologisch benaderen, anders blijven die mensen gewoon niet ziek.
En dat gaat om een half miljoen Nederlanders die niet kunnen functioneren door long COVID en ME.
Ik wil nog wel naar de behandelmethode, maar wat je nu zegt, brengt me op iets anders.
Want je hebt ook een aantal keer geroepen, deze groep mensen is heel erg vatbaar, ik weet niet of je dat zo kan zeggen, voor burn-out.
En niet één keer, maar meestal volgt er dan nog wel een tweede, derde, vierde keer, waarvan ik altijd zeg, nou is op met al die burn-outs tegenwoordig.
Ziek, zwakke, misselijk.
Stel je niet aan.
Ja, stel je niet aan.
Het kan een keer gebeuren, maar wat is nou werkelijk de oorzaak?
Het is niet zo moeilijk als je weet dat er chronische slaapstoornissen zijn.
En chronische stress bij ADHD.
Maar ik kan me voorstellen dat je ook niet kan slapen omdat je altijd maar ligt te piekeren over dingen waar je in je leven niet mee overweg kunt.
Leer daarmee omgaan.
Ja, dan doe je een training en dat helpt dus niet.
Want die training is niet de oorzaak dat jij niet slaapt.
De oorzaak dat jij niet slaapt is wel, goed piekeren helpt niet, maar waardoor word je bijvoorbeeld als je bent ingeslapen toch weer wakker s'nachts.
Nou, misschien heb je rusteloze benen of aapneu.
Dat zijn de twee andere grote jongens of meisjes die de slaap verstoren bij ADHD.
Allemaal uit onderzoek, 30, 40 procent van de mensen met ADHD heeft er nog een slaapstoornis bij.
Of drie.
Ze hebben er gewoon drie.
Het is niet te geloven.
Ik dacht dat ik het goed deed met behandelen van de laatste slaapfase, tot ik ging screenen en toen ben ik nog lang niet klaar.
Het is echt onvoorstelbaar hoe alles kluftert bij ADHD.
Alle ziekten en aandoeningen die je maar kan verzinnen.
Dus er is echt iets loos.
En het is niet aan de mensen om te zeggen, doe eens beter je best.
Dat doen ze, want ze willen heel graag.
Het zijn geen luie donders, maar ze kunnen gewoon niet overeind komen ongeveer, omdat ze zoveel aandoeningen ook hebben.
Als wij dat niet zien, dan gaan we ze slecht behandelen.
Dus eerst is het heel belangrijk dat je toch weet dat je dat hebt.
Toch dat label krijgt, dat geeft duidelijkheid.
En vervolgens is er dus een behandeling mogelijk.
Los van medicatie.
Of is het in combinatie met medicatie?
Ja, liefst met in combinatie, want dat is de meest effectieve.
Kijk, natuurlijk kan je er heel lang over praten.
Je kan je steun zoeken, kan je allerlei apps doen.
Maar dat maakt niet dat jij beter gaat concentreren.
Dat maakt niet dat je rust in je hoofd krijgt.
Ja, misschien als je een hele week zen-oefening hebt gedaan wel.
Maar hou dat maar eens vast de week daarna.
Dan gaat je eigen brein weer overnemen zoals het was.
Hoe doen jullie dat nu dan tegenwoordig met mensen die in de praktijk komen?
Zeggen van, je constateert dat die klachten er zijn.
We behandelen het ergste eerst.
We zijn gewoon dokters.
En ik zeker kijk heel medisch naar ADHD.
Dus ik kijk eerst naar slaap.
Want als je niet slaapt, dan is je stemming onderuit.
Dan heb je eetbuien.
Dan is je gewicht uit controle.
Dan heb je daar weer los van.
Het is een kaskade van ellende door slaapdekort.
Slaap gaat eerst.
Stemming ook.
Want als je depressief bent, dan kan je ook nog suicidaal zijn.
Of het hele leven niet meer zien zitten.
Dus dat moet gewoon eerst.
Dat is erger.
Angst horen is ook.
Mensen die in paniek zijn bij alles.
Nou, die moeten gewoon daarvoor eerst behandeld worden.
Dus ik ben er eventjes bezig daarmee.
Voordat ik aan de ADHD nog maar toekom.
Dan, als ze vrouw zijn.
Dan hebben ze premenstruële depressie elke maand.
Tot suicidaal antwoord.
Bij hen verloopt dat heftig.
En dat is bij de helft van de vrouwen met ADHD.
Ze hebben postnatale depressie.
60% van de ADHD vrouwen heeft postnatale depressie gerapporteerd.
In mijn onderzoek.
Zestig.
Dat is heel veel.
Dus dat betekent dat in klinieken voor postnatale depressie.
Moeten ze standaard gaan screenen op ADHD.
Om die vrouwen beter te helpen.
In de overgang duurt 2 tot 10 jaar.
Hatsikidee zie.
Die begint eerder bij ADHD.
Hebben we pas onderzocht in een groot IJslandse onderzoek.
In de bevolking van IJsland.
Vanaf 35 jaar begint de overgang al bij vrouwen met ADHD.
En bij vrouwen zonder is dat tussen 40 en 45 jaar pas.
Dus dat is 5 jaar eerder.
Het betekent dat ze klachten krijgen die niemand begrijpt.
Want niemand weet dat.
Dus daarom vertel ik het graag hier.
Het begint eerder.
Dus als je gekke klachten hebt.
Ik ben heel prikkelbaar.
Ik kan niet meer slapen.
Ik heb gewrichtsklachten.
Mijn haar valt uit.
Ik kan niet scherp zien.
Ik ben zo moe.
Ik heb nergens meer zin in.
Ik ben depressief.
Dat zijn allemaal overgangsklachten.
Dat hebben jullie allemaal niet.
Wees blij.
Wees heel blij dat je geen vrouw bent.
Want dat valt niet mee.
Er is allemaal wat aan te doen.
Maar als je het niet weet, dan leid je onnodig.
En helaas weten de huisartsen dit ook nog niet.
Want dit is kei nieuw.
Dit is van vorig jaar, dit onderzoek.
En dat duurt altijd even voordat dat bekend wordt.
En daarom informeer ik vrouwen zelf.
En daarom heb ik het hoofd-hart-hormonen-netwerk opgericht.
Met een gynaecoloog en een cardioloog.
Om meer artsen hierbij te betrekken.
Maar ik was gebleven bij de behandeling.
Als we dan de comorbiditeit onder controle hebben.
Iemand slaapt.
Iemand is niet meer zo moe.
Iemand is niet meer depressief.
Niet meer in paniek.
Dan kunnen we aan ADHD beginnen.
Want ADHD behandel je met voorlichting, medicatie en coaching.
Dus we praten en we geven pillen.
En we leggen heel veel uit.
Ook om iemand in staat te stellen zichzelf te vergeven.
Waarom moet hij zichzelf vergeven?
Omdat hij zijn hele leven gehoord heeft dat het aan hem of haar lag.
Jij zei net ook nog zoiets.
Maar daar ga je misschien toch anders over denken.
Ja, natuurlijk.
Want het is niet hun schuld.
En wij moeten echt tegengif bieden in de behandeling.
Om dat zelfvertrouwen terug te geven.
Terug te krijgen.
Dat moet iemand uiteindelijk zelf doen.
Natuurlijk door positieve ervaringen op te doen.
Maar dat kan niet zonder hulp.
Als je gewoon zo bent vastgelopen.
Dus acceptatie.
Zelfacceptatie.
Zelfcompassie.
Is heel belangrijk.
En dat moeten wij ze geven.
Door het stigma op te tillen.
En te zeggen, luister.
Dat is niet jouw fout.
Dat is niet jouw schuld.
Maar je kan er wel wat aan doen.
En ik nodig je uit dat aan te pakken.
Want het is je kans.
En het kan echt.
Ik moet ze ook een beetje moed geven.
Want ze denken altijd, dat kan ze wel zeggen.
Maar het is mijn hele leven nog nooit gebeurd.
Nou, wij gaan echt iets anders doen dan tot nu toe.
Zeg ik dan.
We gaan het ook heel compleet aanpakken.
Lichaam en geest.
Dus als je migraines hebt.
Of als je een prikkelbare darmen.
Dat kijk ik ook naar.
Ik behandel ook met antihistaminica nu.
Ik denk ook na over diëten.
Als iemand duidelijk buikpijn heeft na het eten van brood of pasta.
Dan gaan we daar eens eventjes naar kijken.
Of dat wel zo slim is.
En als dat de klachten vermindert.
Vermindert dat ook de brein-inflammatie.
Denk ik.
Kan ik niet bewijzen.
Maar dat denk ik intussen wel.
Dus inflammatie, ontsteking van de darmen.
De hersenen.
Het hele systeem.
Long-covid.
Het heeft allemaal met elkaar te maken.
Nu duizelt het je misschien.
Maar mij duizelt het ook wel eens hoor.
Maar toen ik hier achterkwam.
Dat is nog niet zo lang geleden.
Vijf jaar geleden.
Toen dacht ik.
Oh nee.
Dit wil ik eigenlijk niet weten.
Want nou moet ik helemaal overnieuw beginnen.
En niemand gelooft dit natuurlijk.
Dus ik moet ook heel veel onderzoek doen.
Om dit aan te tonen.
Nou dat zijn we aan het doen.
Mijn promovend die zijn aan het aantonen.
Dat deze cluster van problemen.
Lichamelijk en mentaal.
Bij ADHD inderdaad mega aanwezig zijn.
Bij 4000 vrouwen hebben we dit uitgevraagd.
In een online survey.
Internationaal.
En dat wordt binnenkort ook gepubliceerd.
Als het goed is.
Dat die hypermobiliteit bij 50% voorkomt.
En dat die inflammatie bij 95% voorkomt.
Op gemiddeld vijf domeinen.
Voeding is dus een enorm belangrijk onderdeel.
Waarmee je sturing kan geven aan het gedrag.
Ik word dus steeds holistischer.
Zo was ik echt niet.
Maar ik heb geleerd.
En ik denk ook dat het erg helpt.
Ik krijg mijn patiënten op de rit.
Ik vind eigenlijk hoe moeilijker de patiënt, hoe leuker.
Want ik heb tegenwoordig tools.
Om er wat mee te kunnen.
En dat wil niet zeggen dat wat ik nu vertel.
Dat dit common knowledge is.
Dit is nog grotendeels niet bekend.
In Nederland en in de zorg.
Dus wees niet boos op je huisarts.
Als je hier nog nooit van gehoord hebt.
Of je psychiater of je psycholoog.
Want dat kan ook nog niet.
Ik vertel het je nu.
Maar het is vers van de naald eigenlijk.
Uit mijn hoofd gekomen.
Anderzijds is het een logica ook.
Dat je wordt wat je eet.
Dus als je allemaal verkeerde ongezonde dingen eet.
Of die juist stimuleren dat je lichaam onrustig wordt.
Wordt je geest dat ook.
Red Bull, twintig koffie.
Dat doen mensen met ADD.
Want dat bevordert hun focus.
Is dat zo of denken ze dat?
Nee het is zo.
Dat is ook zo.
Koffie is een stimulant.
Stimuleert je brein.
Maar tot op zekere hoogte toch Sander?
Ja tot op zekere hoogte.
En je krijgt daarna hartkloppingen.
En je wordt heel gejaagd.
Dat zijn de bijwerkingen van caffeine.
Dus dat vind je niet prettig.
En dan stopt dat.
Of je krijgt diarree.
Vind je ook niet prettig.
Dus dat is met medicatie ook zo.
Het moet gedoseerd.
En het moet getimed.
Niet te veel.
Niet te weinig.
En dat moet liefst ook begeleid worden.
Niet zomaar wat doen.
En dat geldt ook voor drugs.
Die cocaïne en cannabis en alcohol.
Kunnen allemaal je dopamine versterken.
Op een bepaald moment.
Daarna neemt het weer af.
Dus heel veel mensen zijn verslaafd.
Of geweest.
Met alle gevolgen van die.
Is allemaal slecht voor je lichaam.
Vet eten.
Niet de tijd nemen om te koken.
Uit de muur eten.
Kante klare maaltijden eten.
We weten dat het niet goed is.
Maar we doen het.
Omdat we zo slecht georganiseerd zijn.
Als ADH'ers.
Kunnen niet gezonde dingen bedenken.
En een recept erbij.
En dat ook nog met de kinderen.
En het werk en de auto.
Het is gewoon too much.
Maar het gevolg is wel.
Dat je rommel naar binnen slaat.
En dat geeft rommel in je darmen.
Die bacteriën.
Die moeten al die koolhydraten verwerken.
En dat zijn bacteriën.
Die onaangename stofjes produceren.
Die naar je brein gaan.
Dat hebben de microbiomen biologen uitgevonden.
Dus je kan beter groenten en vezels eten.
Die bacteriën die dat afbreken.
Maak fijne stofjes.
Waar je beter door voelt.
Zijn er bepaalde gradaties?
Dat je zegt.
Iemand heeft een beetje ADHD.
Tot heel extreem.
Jazeker.
Maar degene met de meeste ADHD.
Kunnen we het best helpen.
Want dat klinkt misschien raar.
Maar die heeft ook het meeste vooruitgang met de behandeling.
De meeste afname.
En dan is het ook het meest duidelijk te diagnosticeren.
Dat je zegt dit is zo overduidelijk.
Bij andere mensen weet je het niet helemaal zeker.
Iemand die alleen aandachtsproblemen heeft.
Daar zie je het niet aan de buitenkant.
Dus dan moet je het heel goed uitvragen.
Daar hebben we een interview voor.
De DIVA 5.
Het diagnostisch interview voor ADHD.
En de 5 verwijst naar de DSM 5.
Het kookboek voor de psychiatrie.
Het receptenboek.
We maken hem nu in een herziende versie.
Voor vrouwen.
Want vrouwen hebben dus die cyclische klachten.
Ze hebben, maskeren hun klachten meer dan mannen.
Mannen zijn gewoon ruxusloos, impulsief en chaotisch.
Die hebben daar minder rem op.
Vrouwen gaan heel erg proberen in het vakje te passen.
Die gaan perfectionistisch zijn.
Die gaan keihard werken tot midden in de nacht.
Om toch af te krijgen.
Want vrouwen hebben, sowieso alle vrouwen, de behoefte om erbij te horen.
En om het goed te doen.
Een goede moeder.
Een goede vriendin.
Een goede vrouw te zijn.
Een goede werknemer.
En dat is best veel eisend voor vrouwen.
Want die hebben wel vaak ook meer taken nog dan mannen.
In huis en met de kinderen.
En ze zijn ongeorganiseerd.
Dus dat is keihard werken.
Het is het job from hell.
Om vrouw met ADHD te zijn.
Maar vrouwen presenteren zich dus wat beter dan mannen.
En ze hebben ook vaker het inattente subtype.
Dus alleen aandachtsproblemen.
Met misschien eetbuien.
Slaapproblemen.
Emotionele uitbarstingen.
Voor de menstruatie.
Woedebuien.
Misschien koopziek.
Misschien schulden.
Misschien onmatigheid in dat opzicht.
Maar vrouwen worden dus gemist.
Heel lang zijn ze gemist.
Nu zijn ze met een inhalsslag bezig.
Sinds we daar met z'n allen.
Ik met het ADHD netwerk in Nederland.
En in het buitenland.
Lawaai overmaken.
Over publiceren.
Artikelen schrijven.
Podcast geven.
Gaan vrouwen dat ook herkennen?
Dan zegt de GGZ.
Nou is er alweer een ADHD'er.
We gaan de wachtlijst stop inzetten.
Want we kunnen het niet meer aan.
Dat is wel zuur.
Hoe lang zijn de wachtlijsten op dit moment?
Rustig een jaar of meer.
Dus als ik denk dat ik iets heb wat behandeld zou moeten worden.
Ga ik naar de huisarts.
De huisarts stuurt mij naar de GGZ.
En de GGZ zegt dan een jaar wachten.
Rustig ja.
Heeft iedereen daar een mening over die nu kijkt?
Jij bent professor.
Oudhoogleraar.
Psychiater.
Hoe ervaar je dat zelf dan?
Ik vind het verschrikkelijk.
Je zet je hier je hele leven voor in.
Dan heb je een behandelplan.
Die zegt van nou wij hebben een oplossing om deze mensen te helpen.
Maar het systeem, de zorg zegt dan ja.
Kunnen we niet aan.
Wat er nodig is.
Is nog steeds hetzelfde wat ik al dertig jaar doe.
Educatie.
Educatie.
En educatie.
Want pas als mensen inzien dat dat geen lichtprobleem is.
En geen aanstellerij.
Maar echt een handicap.
Die behandeling verdient.
Maar die behandeling is ook buitengewoon effectief.
Het helpt bij 70, 80 procent die medicatie.
Dat is echt waanzinnig.
Dat is beter dan welke antidepressie van me ook.
En ik heb geen aandelen.
Ja, want dat is een andere.
Er wordt ook wel eens antidepressiva gegeven.
Ja, voor depressie en angst.
Gecombineerd.
Gaat heel goed.
Bij ADHD.
Ja.
Maar daar moet je wel heel goed bij weten wat je voorschrijft en hoe lang mensen dat gebruiken.
Dat weten we ook.
Jullie wel.
Ja hoor.
Maar ik hoor best wel vaak van ja, maar dat is verslavend.
Of daar kom je nooit meer vanaf.
Is dat een misperceptie?
Ja, de antidepressiva zijn niet verslavend.
Maar je hebt wel chronische vorm van depressie.
Dus als je dan je medicijn stopt.
Omdat je denkt het gaat wel goed.
Ik heb het al drie jaar.
Maar je hebt je hele leven eigenlijk depressies gehad.
Dan is de kans dat het terugkomt heel groot.
Dat is geen verslaving.
Dat is een chronische aandoening die weer terugkomt.
Dus dat is ook in het spraakgebruik verwarrend.
En het kan dus zijn dat je er niet vanaf komt.
Omdat je het echt nodig hebt.
Maar zit het dan in het brein of in je zenuwstelsel?
Ja, het zit in je brein en in je zenuwstelsel.
En in je hele systeem.
Dus op het moment dat je stopt met die medicatie die dat reguleert.
Gaan de symptomen weer ontstaan.
Nou niet bij iedereen.
Maar kijk, hoe vaker je depressief bent geweest.
En dan heb ik het over langer dan twee weken.
Maar liever nog maanden, jaren.
Want dat is chronische depressie.
Die duurt maanden.
Of elk jaar zes maanden.
En dan heb je elk jaar zes maanden een rot jaar.
Rot half jaar.
Waarin je onderpresteert en niet kan functioneren.
Hou ermee op, zeg ik.
Hou op met lijden.
Dat hoeft niet.
En wees niet zo bang voor die medicijnen.
Ja, ze worden misschien te vaak voorgeschreven.
Maar ik vrees dat we best vaak angst en depressie hebben met z'n allen.
En dat dat klopt.
En dat we het niet accepteren.
Daardoor lijden mensen dus meer.
En vallen ze uit op de arbeidsmarkt.
Waar we allemaal mensen tekortkomen.
Dus dan schieten we allemaal niet op.
Laten we de dingen onder ogen zien.
En niet zo bang doen.
Ja, dat vind ik.
Dan naar die...
De oplossing, toch?
Een beetje...
Ik kan me voorstellen, je zit te kijken, te luisteren nu.
En je herkent het bij jezelf.
Maar je hebt nog niet het label.
Ga je als eerste naar een huidsarts?
Om erover te praten?
Ik heb die mevrouw gezien in die podcast.
Nou, ik zou zeggen, ga niet meteen naar de huidsarts.
Ga je eerst inlezen.
Er is ontzettend veel informatie op internet.
Over ADD.
Slechte en goede, natuurlijk.
Er zijn heel veel influencers.
Sommigen zijn oké.
En anderen die denken dat één symptoom een diagnose is.
Dat is natuurlijk niet zo.
Waar vind je de goede informatie?
Op mijn...
Bij psyq.nl. Die heb ik zelf geschreven.
Je vindt...
Je kan ook het diagnostische interview downloaden.
diva5center.eu In alle talen.
38 talen hebben we.
Je kunt ook...
De ADHD Powerbank heb ik gemaakt, in het Engels.
Met 40 video's over ADD.
Omdat mensen met ADD moeite hebben met lezen.
Zet het linkje erbij.
Ja, want dan kun je gewoon een video van 20 minuten kijken over hoe stel je de diagnose?
Wat is de behandeling?
Hoe vaak komt autisme voor?
Of bipolar, of depressie, of wat dan ook.
En de vrouwen, en de hormonen, en de slaap.
Alles zit daarin.
Ik en Dora Warnschenk, mijn collega, werken daar nog steeds aan.
Om dat uit te breiden.
En ook met het systeem idee over ADD.
Komt daar binnenkort in als nieuwe video.
Het is een abonnement.
Dat moet je voor betalen.
Omdat we dat anders niet kunnen onderhouden.
Dan is er dus het ADDnetwerk.nl waar je behandelaren kan vinden in heel Nederland.
Dat heb ik 30 jaar geleden opgericht.
Dat zijn specialisten?
Dat zijn mensen die zeggen, ik kan ADD behandelen.
Wij kunnen dat niet altijd controleren.
Want dan moet je een hele certificering opzetten.
Dat is niet de bedoeling.
De bedoeling is zichtbaar maken waar de kennis is.
Hoeveel mensen zijn dat ongeveer?
Dat zijn een paar honderd professionals.
Verspreid door Nederland.
Je hebt ook nog ADD Centraal.
Die vreet ik bijna.
Die heeft zich helemaal gespecialiseerd in ADD alleen.
Met ook wel comorbiditeit.
Maar die doen korte programma's van een half jaar.
En dat is dus heel fijn als je alleen ADD hebt.
Of alleen ADD en slaap.
Want dat red je nog wel in een half jaar.
Maar heb je meer, dan heb je ook waarschijnlijk wel de GGZ zelf nodig.
Je zei eerder, een half jaar is zo'n beetje de periode om het te behandelen en dan kom je een behoorlijke stap vooruit.
Als je alleen ADD en slaap hebt, dat kunnen we wel fixen in een half jaar.
Is het iets wat ooit kan overgaan, als je dat zo mag noemen?
Ik heb nog niet verteld over coaching.
Nee, coaching heb je nog niet gehoord.
De coaching is begeleiding van een psycholoog.
Die je helpt om wat je overkomen is, te duiden, het een plek te geven, te verwerken, te accepteren en ermee om te gaan.
Doe je dat wel vanaf het begin?
Ja, pilen en praten gaat tegelijk.
Want dat is het meest effectief.
Dan kunnen mensen het ook een beetje het stof laten zakken en al die indrukken en al die veranderingen.
Want het verandert echt je brein als je de medicijnen gebruikt.
Je kan dingen die je nooit kon.
Je kan opruimen.
Je hebt overzicht.
Je bent minder vreedachtig en chaotisch.
Zou het voor mij ook helpen?
Ik weet het niet of je het hebt.
Ik heb het wel eens geprobeerd.
Omdat ik dacht, ik moet toch weten hoe Riet alleen voelt.
Ik durfde niet de lange, maar de korte heb ik dan wel een keer gedaan.
Op zaterdagochtend, toen ik geen kwaad kon.
Heb je je huis opgeruimd?
Ik ging opruimen.
Ik zat met mijn man in de tuin te ontbijten en er gebeurde...
Ik ben altijd degene die eerst de tafel afruimt, want ik ben best geordend.
Maar ik ging het doen voordat we klaar waren.
Dat vond ik vreemd, want dat was natuurlijk niet nodig.
Maar ik was zo gedreven om te gaan ordenen wat ik begon te doen, terwijl we eigenlijk nog rustig zaten.
En toen dacht ik, dit is het effect.
Dit is het effect.
Behalve dat mijn hart sneller sloeg en dat ik me een beetje gejaagd voelde wat de bijwerkingen zijn.
Die vond ik helemaal niet zo leuk.
Maar verder had het voor mij geen meerwaarde, want ik heb geen ADHD.
Dus wat er gebeurt is dat je dan wel de bijwerkingen hebt en misschien een beetje iets van een verbetering of een onnodige verbetering merkt.
Dat noem ik geen meerwaarde.
Dus natuurlijk wil iedereen graag gefocust zijn en op tijd kunnen zijn en overzicht hebben, maar dat heb je helemaal niet nodig als je goed slaapt en niet somber bent en geen ADHD hebt.
Dan heb je dat helemaal niet nodig.
Dan heb je wel de bijwerking, dus ik zou zeggen niet doen.
Maar heb je geen ADHD, dan is het heel nuttig en ook heel effectief.
En die coach, is dat een, ik wil niet zeggen belekeurige coach, maar is het een coach of moet dat een gespecialiseerde psycholoog zijn op dit gebied?
Ik heb het liefst een goede psycholoog die weet wat ADHD is en depressie en angst en bipolaire en die dat allemaal in zijn pakket heeft, want dat zien wij allemaal.
Hoe weet ik wat een goede psycholoog is?
Die vragen krijg ik heel vaak.
Ik stuur ook weleens mensen door en dan zeggen ze, ja, maar wie is dan goed?
Nou, ik denk dat bij ADD Centraal en bij PsyQ in Nederland gespecialiseerde mensen zitten waar je een beetje van uit mag gaan dat ze verstand van zaken hebben.
ADHD Netwerk is de kans ook groot en verder andere psychologen.
Moet je op de website kijken of ze überhaupt over ADHD praten en hoe ze erover praten.
Als ze zeggen het is je eigen schuld, dan zou ik er niet heen gaan.
En als ze zeggen, we hebben de verstand van en we leren jou om ermee te dealen.
Dat klinkt al beter.
Dus doe onderzoek voordat je ergens naartoe gaat.
Even terug naar die GGZ.
GGZ wordt allemaal vergoed.
Coaches en andere psychologen die je inhuurt ook?
Of moet je daarvoor betalen?
Dat varieert.
Je moet een contact met een zorgverzekeraar hebben om vergoed te worden en daarvoor moet je aan allerlei eisen voldoen en niet iedereen heeft daar zin in.
Dus er zijn praktijken die geen contact met zorgverzekeraars hebben, want ze moeten dan met heel veel zorgverzekeraars contracten hebben en aan heel veel eisen, dus heel veel werk.
Dus er zijn ook instellingen die zich zelfstandig vestigen en die zeggen je krijgt 70% vergoed want de zorgverzekeraar vergoedt wel 70% bij ongecontracteerde zorg en dan moet de patiënt de rest bijbetalen en soms hebben ze dat in de prijs verrekend.
Ik weet niet hoe ze dat allemaal doen, want ik zit daar niet, maar dat moet je dus wel ook even checken.
Wat kan je er zelf aan doen als je natuurlijk misschien wel dat hele traject ingaat of voordat je dat gaat doen, dat je denkt ik kan wel aan mijn voeding werken of ik kan dit doen, ik moet juist dit, ik moet elke dag op dezelfde tijd naar bed gaan.
Heb je een lijstje wat helpt?
Ja, ik zou zeggen begin met je slaap, maar zeggen ga eerder naar bed, dat zal niet werken, want dat hebben ze al honderd keer geprobeerd, dat is biologisch niet zo makkelijk.
Dat lukt je even en daarna vergeet je het en ben je weer laat.
Maar je kan wel zelf bij de apotheek pilletjes halen?
Je kan bij de drogist 0,5 milligram melatonine halen en dat om tien uur elke dag gaan innemen met een timer.
Dat kan je doen, maar je moet heel precies zijn en dat is dus al best wel moeilijk als je ADHD-brein hebt.
Want dat is even leuk en nieuw, maar daarna denk je ja, het zal wel.
Ik heb het niet nodig, want ik sliep gister zondag zeggen ze dan tegen mij.
De melatonine is een langdurig onderhoudsbehandeling en we hebben getest dat als je er twee weken mee stopt, ben je weer net zo laat als je was.
Dus het werkt gewoon uit.
Je moet het blijven nemen.
Het is niet verslavend, het is niet gevaarlijk, maar je moet niet overdoseren.
Als je 3 milligram neemt, word je suf overdag.
Dus dat moet je niet doen.
Je moet echt luisteren wat ik zeg.
Ze doen niet wat ik zeg hoor, totdat het fout gaat en dan denken ze oh, wat zei ze nou ook weer?
Een half pilletje.
Half milligram.
We hebben die namelijk onderzocht en die is al genoeg.
Die is gewoon genoeg.
Dus het hoeft niet zoveel.
Dus je kan het gewoon bij de drogist halen en je kan het proberen.
En als je dan merkt dat je eerder gaat slapen en langer gaat slapen, dan ga je ook rustiger worden.
Het gaat niet weg, de ADHD, maar het helpt wel een beetje.
En je bent minder prikkelbaar en dat zijn toch fijne dingen op je werk en thuis.
En alcohol?
Alcohol ja, dat helpt niet.
Dat helpt even om te ontspannen en in slaap te vallen, maar daarna krijg je de uitwerking van alcohol in de nacht en dan word je wakker.
En dan lig je meteen met jouw brein weer te piekeren.
Dat geldt voor iedereen, maar is het bij ADHD nog ernstiger dan?
Ik denk het wel, omdat ADHD'ers al slecht slapen en dan doen ze met alcohol nog een schepje bovenop.
Alcohol is natuurlijk geen oplossing, bovendien is dat wel verslavend.
En heel slecht voor je slokdarm, voor je maag, voor je longen, voor je hele systeem, voor kankerontwikkeling.
En dat hoef ik allemaal niet te zeggen.
Nee.
It's better not.
Zo min mogelijk.
Wat moet je liever niet eten om het te verminderen?
Of zijn er dingen die je juist wel moet eten om het te verbeteren?
Ja, je moet heel veel groenten eten en het lekker klaarmaken, zodat je er verslaafd aan wordt.
Dus koop een boek voor snelle, smakelijke gerechten met groenten en verander je leefstijl.
Nou, dat is heel moeilijk wat ik zeg, want dat gaat helemaal niet vanzelf.
Behalve als je er al helemaal aan toe bent en het zelf ook hebt bedacht.
Nou, is dit misschien het laatste zetje?
Er zijn hele leuke kookboeken om...
Ja, dan denk je, ik ga toch geen recept lezen?
Nee.
Het moet een kort recept zijn, anders lees je het inderdaad niet.
Maar zijn er bepaalde dingen waarvan je zegt, nou, pasta of hete kruiden, dat moet je niet doen?
Nou, het verschil hangt van jouw darmen af, wat je er wel en niet aan kan.
Als jij glutenovergevoelig bent, zou ik zeggen, stop er helemaal mee.
En dan ga je van opknappen.
Dat is best moeilijk, maar het kan wel.
Kan je dat weer uit bloedonderzoek halen, wat je dan beter wel en niet kan eten?
Nee, dat vertelt jouw mondslijmvliesje, zodra je een hap neemt, en daar moet je naar luisteren.
Dus als jij een tomaat eet en je krijgt een ruw gevoel in je mond, of spinazie, of aubergine, dat zijn beruchte histaminerijke groentes, dan doet hij dat ook in je darmen.
Zo leg ik het mijn patiënten uit.
En als hij dat in je darmen doet, dan krijg je dus een opgeblazen gevoel, prikkelbaar darm, diarree, buikpijn, naafloop.
Doe het lekker niet, en neem een vervanger.
Het kan ook zijn dat je te veel vlees eet, of dat je...
Maar dat is een kwestie van zelf onderzoeken.
Ja, en overlezen.
Ja, aan de ene kant is natuurlijk altijd goed om jezelf te verdiepen in dit geval helemaal.
Dat is denk ik weer een probleem, want ja, ik kan die aandacht en die concentratie niet houden om boeken te gaan lezen, of op internet te kijken, om het te verdiepen, maar toch zou je dit wel moeten doen.
Op een gegeven moment, als je het interessant vindt, ga je het ook doen als mens met ADD, want als je geïnteresseerd bent, heb je een hyperfocus.
Dan kun je je heel goed focussen.
Daarom zijn games ook zo verslavend voor mensen met ADD, omdat dat de hele tijd beweegt en afleidt.
Zijn ze dan ook extra goed in die games?
Dat weet ik niet, maar waarschijnlijk wel, want ze doen het meer.
Ze hebben meer geoefend.
Maar alles wat je interessant vindt, dus als jij nu aanslaat op voeding of op slaap, dan is de kans dat je nu naar de drogist gaat best wel groot, of dat je toch bedenkt, ik ga toch die glutus een keer proberen weg te laten.
Als je denkt dat klopt, en kijken hoe je je voelt, ja, dat is motiverend.
En als je dan merkt dat het resultaat heeft, dan blijft de motivatie en dan stop je nog een keer.
En dan denk je, oh ja, wat heb ik nou niet meer gedaan?
Dat vergeet je helaas.
Dan moet iemand het weer tegen je zeggen.
En dan ga je het weer doen, hopelijk.
Structuur is heel belangrijk.
Briefjes om jezelf misschien te helpen herinneren.
Mensen maken alleen maar briefjes.
Hele bureaus vol.
Hele systemen, digitaal, waar je niet meer doorheen komt, zo uitgebreid zijn die hele hallen van briefjes.
Dus dat helpt niet.
Dan raak je daar weer in zoek.
Dan raak je in verdwaald.
Je hebt echt iets nodig om je te kunnen focussen op dat soort dingen.
Hebben jullie wel eens meditatie geprobeerd met deze mensen?
Ik niet, maar ik geloofde namelijk aanvankelijk niet dat mijn patiënten zich konden concentreren op meditatie, want je moet namelijk je hoofd stilzetten, door dat gewoon te oefenen, en dat hoofd gaat maar alle kanten op.
Dat is heel moeilijk.
Maar toch schijnen sommige mensen het te kunnen.
Maar ik denk niet iedereen.
Ik denk dat het heel moeilijk is, want als ik je zo hoor, dan denk ik van ja, dat hoeven we niet eens te gaan proberen.
Aan de andere kant weet ik dat het heel veel mensen die zeer onrustig in hun hoofd zijn, wel helpt.
Wel licht zou het een onderdeel kunnen zijn.
Niet iedereen die onrustig is in zijn hoofd heeft ADD.
Het zijn ook mensen die bijvoorbeeld lifestress hebben, gescheiden zijn, overleden partner, failliet, weet ik wat, grote stress, genereert ook een soort overspanning in je brein, wat maar blijft rondjes draaien om het op te lossen, terwijl je het niet kan oplossen, want het moet gewoon slijten.
Het moet gewoon, je moet het uitzitten.
Het is verdriet.
Het is naar.
En dat is gewoon een hele moeilijke periode zijn, waarvoor meditatie wel heel goed kan helpen, als je geen ADD hebt.
Denk ik wel.
Als we voorbij de ADD gaan en even maatschappij breed kijken naar iedereen om ons heen, onze generatie, de nieuwe generaties.
Is jouw perceptie dan dat we veel meer onrust ervaren in ons leven nu dan bijvoorbeeld toen wij klein waren of onze opa's en oma's?
Zeker.
En heeft dat met de prikkels van buiten te maken?
Het heeft te maken met onze digitale maatschappij en dat alles draait om geld en prestatie en niet om liefde of aandacht of de natuur.
Verbinding.
Verbinding.
Ja, dat zijn we aan het kwijtraken en dat er zijn ook heel veel mensen die er naar terug verlangen en naar terug willen.
Ik denk dat jij er een van bent, maar ik ook.
Dus ja, we moeten omkeren een keer, want de natuur gaat kapot.
Het milieu wordt verpest.
We kunnen straks niet meer ademen.
Maar dit weten wij.
Het wordt straks de heet.
Dit weten heel veel mensen.
We weten het, maar we zijn stonteigenwijs.
Maar we doen er niks mee.
Nee, dat vind ik ook heel moeilijk.
Dus ja.
Want dan denk ik van ja, je moet er op school al heel vroeg mee beginnen.
Ja.
Op heel veel gebieden, maar op school en in de educatie.
Misschien is het telefoon uit de klas toch wel heel verstandig om überhaupt de kinderen de gelegenheid te geven met elkaar te zijn.
Ja.
En iets te beleven met elkaar anders dan schermen.
Ik vind het eigenlijk zielig als je bedenkt hoeveel we op schermen zitten en hoe weinig emoties we met elkaar delen en meemaken.
Want dat is een rijkdom.
Dat is een rijkdom die we laten liggen.
Omdat we zo ingezogen zijn in die digitale wereld.
Wat is de magie van zo'n schermpje?
Ga ik je uitleggen.
Ik heb een dochter die is één jaar oud.
En wij proberen zoveel mogelijk alles wat schermen is, bij haar weg te houden.
Maar daar liggen allemaal speeltjes en dingetjes en een telefoon.
En zij grijpt naar de telefoon.
Eén jaar, en dat kon ze ook al toen ze tien maanden was, dat vindt ze leuk.
Dan kan ze scrollen en dan gaat ze naar de foto's en vindt ze het vooral leuk om naar foto's of filmpjes van zichzelf te kijken.
Want mijn telefoon staat vol met duizend foto's en filmpjes van haar.
En dan ligt ze helemaal dubbel van het lachen.
En dat al haar focus gaat naar dat scherm.
En toen dacht ik van, wat is het?
Dat moet dus iets zijn, want wij hebben dat haar niet aangeleerd.
Nou, dat weet ik niet wat je haar hebt aangeleerd.
Misschien heeft ze jou zien zitten met dat ding.
Nee, want wij proberen juist als zij erbij is...
Dan doe je het niet.
Dat zij niet zien dat wij...
Dat je eigenlijk ook verslaafd bent.
Nou ja, het is mijn werk, hè.
Ja, tuurlijk.
Nou, ik denk ons brein gaat aan op beweging en geluid.
Dus wij zijn sterk visueel ingestelde wezens.
Dat zal voor de overleving belangrijk zijn geweest.
In het oerwoud vroeger, of in de grotten, weet ik het.
En wij moesten altijd waakzaam zijn, onszelf beschermen in de oertijd.
En nog wel.
Dus als er iets beweegt, en dat doet een scherm wel, en een speeltje niet.
Behalve als het een speeltje is wat beweegt.
En dan moet je daar iets voor doen.
Of het moet een mobiel zijn, of het moet een autootje zijn, wat je zelf moet aandrijven.
Maar het is allemaal nog veel...
Het valt in het niet bij wat een scherm meteen doet voor je.
Dus een scherm geeft visuele input.
En dat in een hoog tempo, met wisselende prikkels.
Daar kan niks tegenop.
Maar leidt dat tot dopamine in een babybrein?
Ja, natuurlijk.
Bij ons ook, bij iedereen.
Ja, maar ik vroeg me af, is dat dan bij zo'n klein mensje ook al, dat dat zo gestimuleerd wordt?
Ja.
Wow.
Het is net een mens.
Het is net een mens, ja.
Maar goed, wat je zegt.
Ik denk ook op school beginnen met, ga weer naar buiten.
Kwaliteitstijd zonder schermen.
Ik denk dat we daar een hele beweging op moeten maken.
Dus niet van, je mag iets niet, maar je krijgt iets heel waardevols ervoor terug.
En dat moeten we ook invullen voor de mensen, voor de kinderen.
Dus dat naar buiten zijn, dat spelen, dat klimmen, dat rennen, dat lekker eten, gezelligheid, erbij mogen horen.
Dat mis je allemaal in de digitale wereld.
Het is eerder eng.
Je wordt afgezeken, je wordt gecritiseerd, je wordt buiten de groep geplaatst, plaatsen blootfoto's van je.
Je durft niet meer naar school.
Het is verschrikkelijk wat we met die dingen doen.
Denk je dat er minder psychische problemen zijn als we, zoals je schetst, minder in die digitale wereld zouden leven?
Nou kijk, ik denk dat dat deels zo is.
Stress en alle problemen van het digitaliseren, die we noemden, die zullen afnemen natuurlijk, maar de psychiatrie blijft.
De psychiatrie wordt daar niet over geoorzaakt.
De psychiatrie is deels aanleg, deels omgeving, deels voeding, deels inflammatie, stress.
Dus ja, multifactorieel.
En dat zal niet weggaan door de schermen te verwijderen.
Nee, en die digitale wereld gaat ook niet weg.
We moeten ermee omgaan.
We moeten proberen het ook af en toe niet te doen en dan iets te doen waar we ons beter door gaan voelen.
Als je een boodschap mag meegeven, tot slot, aan de wereld, de mensen, wat zou je nog willen zeggen?
Oordeel niet snel.
Zeker niet over mensen met ADD.
Verdiep je erin en ja, ik zou bijna zeggen heb elkaar lief, maar daar komt het wel op neer.
Want we hebben elkaar nodig.
Dat is een hele mooie boodschap.
Sandra, dank je wel.
Alsjeblieft.