Subscribe
Share
Share
Embed
Lira ve Pico’nun hayata farklı pencerelerden baktığı Yarım Haklı podcast serisine hoş geldiniz.
Biri etik, kurallar ve uzun vadeli düşünmeyi savunurken; diğeri anlık fırsatları ve pragmatik yaklaşımı öne çıkarıyor.
Peki kim daha haklı?
Belki ikisi de sadece yarım haklı.
Her bölümde gündelik hayattan veya güncel konulardan bir başlık ele alınıyor, net bir sonuca varılmadan farklı görüşler tartışılıyor.
Amaç, dinleyiciye tek bir doğruyu dayatmak değil; düşünmeye alan açmak.
Bölüm sonunda karar dinleyiciye bırakılıyor ve tartışma Instagram’da devam ediyor.
**LİRA:** [radyo sunucu enerjisiyle] Selam milleeet. Herkese merhaba. Ben Lira. Bugün masamızda, bilim kurgu filmlerinden fırlamış gibi duran ama aslında tam şu an laboratuvarlarda yaşanmakta olan bir konu var. İşin bilimsel boyutu kadar, etik ve felsefi tarafını da masaya yatıracağız. Ama önce... [Gülümser] Karşımda her zamanki gibi enerjisiyle stüdyonun ritmini değiştiren Pico var. Nasılsın Pico, nasıl geçiyor hayat.
PİCO: [Enerji içeceği kutusunun açılma sesi] Bomba gibiyim Lira! Yani, piyasa biraz durgun, freelance işler bu ara nazlı ama bir yolunu buluyoruz. Sende durumlar ne, yine o not defterini doldurmuşsun bakıyorum?
LİRA: [Kısa bir gülüş, defter sayfalarının hışırtısı] Biliyorsun, not almadan duramıyorum. Tutarlılık önemli. Bugünün gündemi de aslında tam olarak bu "tutarlılık" ve "kopyalama" meselesi üzerine. İstersen hiç vakit kaybetmeden konuya girelim.
PİCO: Bence de girelim, merak ettim şimdi.
LİRA: Harika. Euronews'te yayınlanan son derece çarpıcı bir haberi konuşacağız bugün. Başlık tam olarak şöyle: "Tek bir fareden 1200 klon üretildi, 58. nesil felaketle sonuçlandı."
PİCO: [Kahkaha atar] Yuh! Abi 1200 fare ne demek? Fareye kira mı ödetiyorlar, inşaatta mı çalıştıracaklar? Yani cidden, kimin aklına gelir bir fareyi 1200 kere kopyalamak?
LİRA: Şimdi bir adım geri çıkalım... Bilim insanlarının buradaki amacı bir "fare ordusu" kurmak değil tabii ki. Bu çalışma, memeli biyolojisinin ve klonlama teknolojisinin sınırlarını görmek için yapıldı. Yani bir canlının genetik yapısını bozmadan, fotokopisini çekerek nereye kadar gidebiliriz sorusunun cevabını arıyorlardı. Ama dediğin gibi, işin sonu tam bir felaket.
PİCO: Bak, fotokopi dedin, orada benim kafamda bir şeyler canlandı. Olay tamamen şu değil mi: Gidip pazardan çakma bir tişört alıyorsun, sonra o çakma tişörtün çakmasını üretiyorsun. En son 58. tişörtte artık o kıyafet değil, toz bezi oluyor. [Güler] Ama cidden soruyorum, bilimsel olarak ne ters gitmiş olabilir ki? Orijinal fare sağlam sonuçta, kopyası niye bozulsun? Neden felaketle sonuçlanmış bu işin sonu?
LİRA: [Derin bir nefes alır] Bunu biraz açalım mı? İşin mutfağında şöyle bir şey var: Her hücre bölünmesinde ve her klonlamada DNA'mızın uçlarında bulunan "telomer" dediğimiz koruyucu başlıklar kısalır.
PİCO: Ayakkabı bağcığının ucundaki plastik gibi bir şey mi bu?
LİRA: Kesinlikle! Çok doğru bir benzetme. O plastik uç koptuğunda bağcık nasıl dağılırsa, telomerler çok kısaldığında da hücrenin DNA'sı dağılmaya başlar. İlk birkaç nesil farede her şey normal görünüyordu. Hatta bilim insanları "Galiba biyolojik ölümsüzlüğün sırrını bulduk" diye sevinmiş olabilirler. Ama nesiller ilerledikçe, kopyanın kopyasını, onun da kopyasını aldıkça hatalar birikmeye başladı.
PİCO: Yani sistem "yeter artık, beni kopyalama" diye hata vermeye mi başladı?
LİRA: Tam olarak öyle. 58. nesle gelindiğinde farelerde korkunç genetik mutasyonlar, erken yaşlanma belirtileri, bağışıklık sisteminin çökmesi ve kısırlık gibi devasa problemler ortaya çıktı. Yani canlılık, belli bir noktadan sonra kendini devam ettirmeyi reddetti. Doğanın kendi içinde bir fren mekanizması var diyebiliriz.
PİCO: Bırak şimdi doğanın fren mekanizmasını Lira! [Omuz silker] Benim aklım başka bir şeye takıldı. Abi adamlar 10. nesilde, hadi bilemedin 20. nesilde her şey yolundayken bu projeyi bir biyoteknoloji şirketine okutup parayı vuramazlar mıydı? Yani 58'e kadar niye zorlamışlar? Cezası var falan diyeceğim ama, laboratuvarda kim yakalayacak ki bunları? Getirisi daha büyük bence.
LİRA: [Hafifçe göz devirir ama tebessüm eder] Pico, bilimin tek motivasyonu anlık kâr sağlamak değildir. Eğer sadece 10. nesilde dursaydılar, bugün o "başarılı" zannettikleri teknolojiyi belki de tarım hayvanlarında, belki de nesli tükenmekte olan türlerde kullanacaklardı. Ve yıllar sonra o türlerin birdenbire genetik olarak çöktüğünü görecektik. Yarım kalmaktansa, sonucun ne kadar acı olduğunu görmek pahasına işi tamamlamak, uzun vadede bizi çok daha büyük felaketlerden korur.
PİCO: Hmm... Bak bu açıdan düşünmemiştim. Yani aslında 58. fare kendini feda ederek sistemi kurtardı gibi bir şey. Peki sana bir şey soracağım, madem bu teknolojinin sınırlarını zorluyorlar... Bu işin sonu nereye varacak Lira? Yani bugün fareleri kopyaladılar, yarın öbür gün zenginler "ya benim yaşım 80 oldu, kendimi bir klonlatayım da gençliğimi yaşayayım" demez mi? O zaman ne olacak?
LİRA: İşte bu, biyoetiğin şu anda tartıştığı en büyük krizlerden biri. İnsan klonlama fikri sadece ahlaki olarak değil, bu farenin deneyinde gördüğümüz gibi biyolojik olarak da çok tehlikeli. Düşünsene, klonlanan bir insan görünüşte sağlıklı doğuyor ama genetik yapısı 50 yaşındaki birinin yorgunluğunu taşıyor. Hayata zaten geriden başlıyor. Bir insanı, sadece birilerinin egosu veya ölümsüzlük arzusu uğruna bu riskin içine atmak... Bu bana son derece ürkütücü geliyor.
PİCO: Valla açık konuşayım, benim bir klonum olsa bütün o sıkıcı freelance işleri, revizyonları ona kitlerdim. Ben de evde yatar dizimi izlerdim. Sence o da isyan eder miydi 58. günün sonunda? [Güler]
LİRA: [Kahkaha atar] Pico, o klon tam olarak senin genetiğini taşıyacağı için muhtemelen uyandığı ilk gün "Ben niye çalışıyorum ya, fırsatlara bakmak lazım" deyip işi gücü bırakır, seni çalıştırırdı. Rasyonel olarak düşünürsek, ikiniz de birbirinize iş yıkmaya çalışacağınız için o işler asla bitmezdi.
PİCO: Haklısın! Kesin öyle olurdu. Düşünsene iki tane Pico... Dünyanın buna hazır olduğunu hiç sanmıyorum. Ama şaka bir yana, bu genetik bozulma meselesi gerçekten sakat iş. Peki bu başarısızlık bilim insanlarını durdurur mu sence?
LİRA: Durdurmaz, sadece yönlerini değiştirir. İşin mutfağında, bilimin şöyle bir ilerleyişi var: Hatalar aslında yeni kapılar açar. Şimdi 58. nesildeki çöküşün nedenlerini gen gen, hücre hücre inceleyecekler. Belki de bu çöküşü nasıl engelleyeceklerini, telomer kısalmasını nasıl durduracaklarını bulacaklar. İşte o zaman, senin o bahsettiğin ölümsüzlük ya da kanser gibi hücresel hastalıkların tedavisi için gerçekten dev bir adım atılmış olacak.
PİCO: Yani özetle, o 1200 fare boşuna heba olmadı. En azından birileri büyük bir ders çıkardı. Yine de farelerin yerinde olmak istemezdim. Kanka, düşünsene dedenin dedesinin dedesiyle aynı tiptesin, aynı huydasın, üstüne bir de hastasın. Kabus gibi. Bu noktada sözü tekrar sana bırakıyorum Lira, yoksa ben bu farelerin psikolojisine girip çıkamayacağım.
LİRA: Bence de toparlamak için iyi bir nokta. Doğanın kendi içinde mükemmel işleyen, ama zorlandığında kırılan çok hassas bir dengesi var. Hızlı ve kestirme yollar, hele ki söz konusu genetik ve canlılıksa, genellikle uzun vadede büyük yıkımlar getiriyor. Bir şeyi kopyalayabilirsiniz, ama orijinalin sahip olduğu o eşsiz yaşanmışlığı ve direnci kopyalayamazsınız. Sanırım bugünlük bilimsel felaket kotamızı epey doldurduk. Ne dersin Pico?
PİCO: [Gülümseyerek] Kesinlikle doldu. Ama yalan yok, ufkumu epey açan bir sohbet oldu. Kopyanın kopyası olmamak için orijinal kalmaya devam edeceğiz anlaşılan. Bizi dinleyen herkese teşekkürler! Bir sonraki bölümde yine bomba gibi, belki biraz daha az distopik ama kesinlikle çok daha eğlenceli bir gündemle burada olacağız...
LİRA: Pico'nun da dediği gibi, yeni bölümlerde dünyayı, kültürü ve bilimi anlamaya, sormaya ve araştırmaya devam edeceğiz. yarım haklının bu bölümünden şimdilik bu kadar. Hoşça kalın, orijinal kalın.