Subscribe
Share
Share
Embed
In Cultuurshift hoor je elke aflevering een internationale case. Denk aan innovaties rondom AI, immersieve ervaringen, gamification en datagedreven werken. Hoe pakken andere organisaties dit aan? En vooral: wat levert het ze op?
Host Anic van Damme en sidekick Splinter Chabot gaan daarover in gesprek met een buitenlandse pionier én een Nederlandse maker of professional. Samen trekken ze het voorbeeld naar de Nederlandse praktijk.
Dat levert niet alleen inspiratie op, maar ook concrete handvatten. Want naast het verhaal hoor je ook:
• waar je kunt beginnen
• wat je beter (nog) niet kunt doen
• en hoe je kleine eerste stappen zet richting een eigen project
Cultuurshift — Van League of Legends naar een immersieve voorstelling (met Immersive Arcane in China)
Is het theater? Is het een musical of toch een concert? Of toch een game? Immersive Arcane is eigenlijk al deze vormen in de blender, gebaseerd op één van de grootste games ter wereld: League of Legends. Nou, als dat geen publiekstrekker is. Verwacht geen podium of een zaal vol met stoelen. Nee, het publiek kiest het eigen pad en ook de eigen hoofdpersoon om te volgen. Deze bijzondere immersieve ervaring moeten we bespreken in Cultuurshift.
Ja, leuk dat je erbij bent, bij Cultuurshift, de podcast van DEN. Dé aanjager van digitale transformatie in de cultuursector. En ja, het derde seizoen alweer, een nieuw seizoen. Splinter, je bent er weer bij. Ja, ik mocht terugkomen. Hartstikke leuk. Heb je er zin in! Ik heb er heel veel zin in, want er is natuurlijk veel gebeurd. We hebben volgens mij fantastische onderwerpen die we gaan bespreken, waarbij je ook heel erg veel zin krijgt om erheen te gaan. Of bij heel veel dingen waarvan ik ook dacht van, laten we dat meteen morgen of overmorgen overal implementeren. Laat de cultuurmakers het omarmen, want dat maakt de beleving soms groter, of interessanter of nog dynamischer. En dat vind ik gewoon echt geweldig. We gaan ze allemaal uitdiepen dit seizoen. Ja, toch?
Heel cool. Tegenover jou Chafik Benhmidouch. Je bent theatermaker, regisseur en ook ondernemer. Producent van immersieve ervaringen onder andere. Welkom. Leuk dat je er bent. Dank je wel. Fijn om hier te zijn.
Zeg, heb jij wat met musical en games? Ik ben eigenlijk nog nooit naar een musical geweest. Echt niet. Oh wat leuk, dan moet je, daar gaan we heen dan. OK, leuk, deal! Ik ga je meteen een stukje laten zien, dan krijg je daar al een beetje gevoel bij. Nou, The League of Legends is natuurlijk de game. Op basis van League of Legends is een Netflix serie gemaakt. Arcane heet dat. En daar is nu deze immersieve musical van gemaakt.
Ja, het is dus een wereld die ze hebben neergezet in Arcane en waar nu op Netflix dus een tweede seizoen van te zien is. … zus is weg. Arcane vertelt het verhaal tussen hoofdpersonen in verschillende steden. De high tech stad Piltover en de onderwereld Zaun. Boven in een hotel in Shanghai komen die werelden tot leven over twee verdiepingen. Er is dus geen traditioneel podium, maar zo’n twintig performers nemen je mee hun wereld in. Meerdere verhaallijnen lopen tegelijkertijd door elkaar. Je kan een personage blijven volgen, maar je kan ook van scène naar scène hoppen. Misschien is dit dé next level manier om een nieuwe doelgroep aan te spreken.
Als je dit zo ziet op video, dan denk je dat is een of ander cyberpunk spektakel toch? Wat is jouw eerste indruk? Voor de luisteraars… We zien natuurlijk ook mensen met roze kapsels en blauwe kapsels en hele bijzondere sciencefiction-achtige outfits aan. Ja, ik vind dit dus wel heel gaaf klinken. Dat je dus een wereld induikt. Dat je dus, stel dat je met vrienden of vriendinnen gaat, niet precies weet of je hetzelfde verhaal gaat beleven, of je dezelfde personages gaat volgen. Dat je een eigen beleving ondergaat. Dat je misschien wel voor je gevoel even verdwaald raakt. Dat je ook niet weet. Wat is het goede pad wat je moet volgen? Of… Ik vind dat wel kicken dat het dus, meestal als je naar een theater gaat, ga je… Kom je binnen, je laat je kaartje stempelen, je gaat zitten en ongeveer 1,5 uur later of 2 uur later raak je hopelijk geëmotioneerd, loop je de zaal uit. En nu kom je bij de… En dan ga je met de borrel, ga je het er met elkaar over hebben wat je allemaal gezien hebt. En nu kan je met elkaar verhalen gaan vergelijken en erover praten en, en mijn… Een van mijn broers, die is ooit in New York naar Sleep No More gegaan. Dat lijkt hier een beetje op. Dan ga je ook in New York in een hotel naar binnen. Over meerdere verdiepingen gebeurt van alles. Je kan soms meerdere personages volgen, of één iemand. En dan ben je ook helemaal één op één in een verhaal. Het kan heel sensueel of heel spannend of eng of juist of bijna seksueel zijn. Niet letterlijk, maar… Maar… En dat vind ik toch… Je kan er dus ook duizend keer heen gaan, want er zijn heel veel verhalen te ontdekken. Ja, ik vind dat, ergens vind ik dat toch wel heel gaaf en spannend. Ja hè? Chafik, voor jou?
Ja, ik, ik vind het wel interessant klinken en ik denk wel als ik dan naar… Want ik hoor eigenlijk nu net dat het ook een musical is eigenlijk, dus dat was… Dat was me nog niet echt bekend inderdaad. Ja, dan zou ik dit wel proberen. Dus ik denk wel dat ze iets goeds doen, dat ze hier nieuw publiek ook mee bereiken. Ik hoor iemand die nog nooit naar een musical is geweest, en nu zegt… Ja, ik zou misschien nu wel… Dan zou ik zeggen, nou, zou ik dit in ieder geval wel tof vinden om uit te proberen. Instapmodel. Het is een instapmodel voor de musical. Nee, nee, haha, maar goed, ik ben ook bij Sleep No More geweest en ik ben ook, van dezelfde makers, bij Troy geweest in Londen. En ja, dat, dat was ook wel echt een visueel spektakel.
Als je luistert ook… We nemen dit op in een studio. Je kan deze podcast dus ook kijken. En dan laten we dus ook beelden zien van Immersive Arcane. Dus, dat bespreken we nu net, want dat hebben we net, net zitten kijken. Heel gaaf! Leuk om te horen dat het jou toch over de streep, misschien, zou kunnen trekken om dit te bezoeken.
Je maakte zelf in 2024 volgens mij Circle of Truth, ook een immersieve ervaring in een enorme NDSM loods in Amsterdam. Vanuit Door Open Space, jouw, dat is jouw eigen… Ja, dat is onze eigen venue. Venue hè? Een theaterplek waar we expo’s doen, theatervoorstellingen, en echt van alles. Dus… Hoe anders is zo’n voorstelling dan van een traditionele theatervoorstelling?
Trouwens, we hebben twee voorstellingen al gemaakt in ’22 en ’24. Wat het immersief maakt is dat het sowieso niet een passief, je bent niet een soort passieve bezoeker die eigenlijk op een stoel zit en naar een performance kijkt. Want dat is voor mij immersief theater, is dat je eigenlijk op verschillende plekken komt, dat er een bepaalde dynamiek is binnen het spel. Traditioneel is natuurlijk gewoon, je gaat inderdaad in een theaterzaal zitten. En in jouw voorstelling zou dat dan betekenen dat je 3 uur lang stil zit op je roodfluwelen stoel. Ja. Het gordijn gaat open, begin, gordijn gaat dicht, dus applaus. Afgelopen. En als ik het hier hoor is het… Soms kan je zitten, maar je bent ook actief aan het bewegen. Daar zitten verschillende verhaallijnen in. Je bent in beweging. Bijvoorbeeld wat we net zagen natuurlijk van Arcane. Ja, heel erg in beweging. Je zit al helemaal, je wordt in de wereld eigenlijk… Je stapt niet in een theaterzaal. Je stapt een wereld in waar je eigenlijk te gast bent. Terwijl in een theaterzaal stap je het theater in, en je krijgt een wereld voorgeschoteld waar je naar kijkt. Dat is denk ik een heel… De scheidslijn is daar al weg.
Over die wereld, hoe dat dan gaat, hoe je daar in meegezogen wordt eigenlijk. Ik heb daar iemand over gesproken. Het wordt… Jij noemde net Punch Drunk al. Dat is ook de, van Sleep No More. Dat is ook een van de betrokken partijen die deze voorstelling heeft gemaakt. Onder andere nog met Tencent. Dat is een enorm groot Chinees bedrijf, wat een soort Netflix, Disney, Google ineen is voor de Chinese markt. Dat is heel groot dus. Heel groot. En zij hebben dus deze voorstelling gemaakt.
En ik sprak de creative lead hierin, de regisseur ook. Conor Doyle heet hij en hij heeft hem dus ontworpen. Hij is een danser van origine en ik vroeg hem om ons eens mee te nemen. Hoe gaat zo’n bezoek aan Arcane eigenlijk?
In Arcane krijg je een masker in de vorm van het hoofd van een raaf, dus met een kleine snavel. En je wordt een soort van spion van een andere planeet, uit een ander rijk. En je taak is om, soort van, informatie te verzamelen en om stil te zijn en soort van verborgen in de schaduw te zijn. Dus je krijgt een missie als bezoeker. En dan beginnen we samen als een publiek. En dan op een bepaald moment in de show zijn we allemaal samen. En dan gaan opeens verschillende deuren open en verandert het opeens van een begeleid publiek naar het hebben van eigen regie en beslissen waar ze heen willen gaan, wie ze willen volgen. In het eerste gedeelte van de show introduceren we alle personages, dus als onderdeel van het publiek krijg je het gevoel in wie je geïnteresseerd zou zijn en wiens verhaal je zou willen volgen, en dan krijg je de mogelijkheid om deze kamer te verlaten en de personages te volgen en met ze mee op hun reis te gaan en dus die informatie te verzamelen. En zelfs soms kan zo’n personage omkijken en jou zien en je uitnodigen in kleine kamer waar hij of zij de deur misschien op slot doet en je masker kan afzetten, en je het diepste, donkerste geheim vertellen. En dan eindigt de voorstelling met waar al het publiek weer samenkomt voor het hoogtepunt van de show. En cultureel is in China het moment als het doek valt ook een belangrijk moment, dus er is een groot schrijvers en strijdmoment aan het einde van de show voordat het doek valt, waar iedereen weer samenkomt.
Je hebt die musical, je hebt een soort cyberpunk wereld waar je instapt. Je hebt die game wereld. Het is eigenlijk een soort cross-over tussen allerlei vormen. Die oude structuren, die zaten eerst op zichzelf. Je ging of naar de opera of je gaat naar dit. Je ziet steeds meer, volgens mij, van dit soort mixen. Wat vinden jullie daarvan?
Ja, dat, dat, dat is iets waar ik volledig voor ben. Want dat is ook wat wij doen. Ook met onze voorstelling ook. Het is… we hebben opera. Er komt heel veel dans, maar degene die, de opera zangeres danst ook mee, bijvoorbeeld bij ons. We proberen daar ook, wat je ziet is dus ook dat verschillende vormen ook met elkaar gaan samenwerken. Dus ook na onze voorstelling zijn ook andere makers ook met elkaar gaan werken. Dus ik ben heel erg voor dat interdisciplinaire.
Wat levert dat op? Waarom? Nou, ik denk dat het, ik denk dat de setting… Natuurlijk, op het moment dat je natuurlijk een… Ik denk dat niet zo iemand heel snel naar het Concertgebouw gaat bijvoorbeeld, of naar een opera gaat alleen. Ik bedoel, dat… Het is best wel… Daar moet je een beetje in opgevoed zijn. Of dan moet je op een bepaalde mate van vroege interesse al voor hebben. En het heeft natuurlijk een hele hoge drempel om daarheen te gaan. Ja. En ik denk dat ook niet iedereen zit te wachten om 1,5 uur naar een operavoorstelling te gaan. Ik denk dat ook de tijd daar een beetje veranderd is. En, en, en… Niet iedereen heb ik het dan over. Want ik bedoel, het is een prachtige, prachtige vorm, maar waarin je ziet dat mensen bijvoorbeeld wel in aanraking kunnen komen op die manier met bijvoorbeeld de schoonheid van opera, om het maar zo te noemen, en daarna interesse voor gaan krijgen. En dan wel naar een operavoorstelling gaan, dus. Dat het heel erg inhaakt op iets dat je kent. Ik denk dat je, dus, als je verschillende vormen met elkaar mengt, dus ook een bepaalde interesse kan krijgen in andere vormen die je nog niet kent.
Nou ja, ik denk, ik denk dat daar ook een interessante uitdaging ligt. Ik bedoel, ik, ik, ik hoop wel dat we dit soort producties, of waar jij het over hebt, een voorstelling die jij maakt waarbij dus ook uh ja, de, de grenzen worden doorbroken tussen publiek en podium. Waarbij je in die wereld stapt waarbij er meerdere dingen achter elkaar gebeuren en disciplines bij elkaar komen. Ik hoop dat dat meer gebeurt. Ook om het… Om, om, ja, een breder publiek aan te spreken. Ook misschien om jongere, nieuwe generaties, naar… Ik kan me voorstellen bij jouw voorstellingen dat er echt een breder publiek komt dan misschien traditioneel in de Stadsschouwburg. En ik hou van Stadsschouwburg. Ik ga daar graag heen. Je ziet ook trouwens in de traditionele Stadsschouwburg, noem even het ITA, daar wordt ook toneel, maar veel vaker ook zeker… Eline Arbo doet veel met muziek. Een bijna pop-achtig, concert element zit er soms in. Er wordt echt muziek door de acteurs tot leven gebracht, waardoor natuurlijk wel nog de traditionele scheidslijn tussen publiek en podium, maar toch dat theater op een andere manier al tot leven wekken.
En ik denk dat wel de uitdaging daar natuurlijk in is, ook als je het over deze immersieve toneelvoorstelling of voorstellingen, dat je kunt kijken… Nou neem, zoek het als uitdaging van hoe kun je natuurlijk toch een collectieve beleving creëren, waarbij je wel ook individuele zijpaden hebt en dat je alsnog met elkaar dat contactmoment hebt? Want kijk, kunst en cultuur is uiteindelijk wel ook een manier om of iets te zeggen over de wereld of mensen, of om mensen bij elkaar te brengen of een gevoel van verbinding te creëren. Dus ik vind dat een hele interessante uitdaging.
Maar ik hoop wel, ik bedoel, we zitten nu in Den Haag. Je hebt hier in Scheveningen met het Kurhaus of je hebt in Amsterdam heb je de Grand. Ik noem even een paar grote hotels. Ja wat? Hoe geweldig als die plekken opeens het decor worden voor een totale beleving in een andere wereld. Ja, briljant. Het Paleis op de Dam. Maak daar maar iets een wonderlijk sprookje in. Dat zou ook te gek zijn. Briljant. Ja.
Conor zegt dus: er is eigenlijk meer behoefte aan die individuele ervaringen. Want dat zijn we gewend in het, in het, in de online wereld, maar ook het gewone leven. Maar tegelijkertijd is er ook een behoefte naar echte ervaringen en authenticiteit, zegt Conor. We zien zeker de wens voor het analoge, zoals hoe we onze foto’s nemen of hoe we luisteren naar muziek. Ik denk dat de sensualiteit, die terug in de tijd gaat, dat het echt ontbreekt. En ik denk dat we er naar op zoek zijn. We zijn op zoek naar de echte emoties. Het gevoel dat je krijgt als je een verduisterde kamer in loopt en je hele lichaam fysiologisch verandert. En ik denk dat het zo moeilijk is dat gevoel op te roepen zonder het echt te ervaren. En we hopen altijd dat het publiek een enorme achtbaan ervaring ondergaat en het is echt een soort journey die we ontwerpen vanaf het eerste moment dat ze aankomen tot het moment dat ze weggaan, zodat ze echt een elastische, soort van kauwgum, gevoelens van opwinding, gevoelens van angst, gevoelens van sensualiteit en verbondenheid en intimiteit. Ik denk ook dat intimiteit iets is dat we echt willen. Iets actiefs, iets met zorg, iets intiems.
Wat kan hij het ook beeldend vertellen hè? Something elastic, intimate. Het is wel meeslepend dit al. Het is totaal om je emoties alle kanten op te laten gaan, toch? Dat zei hij een beetje ja. Ja, maar is dat de kern hier? Want hij zegt eigenlijk: het zorgt voor een heel andere intensiteit, een heel andere impact. Is dat de kracht van immersieve voorstellingen?
Ja, ik denk, ik denk ook, het gaat ook echt over die energie bewaking. In de oude wereld, om het maar eens even zo te noemen, waarin we heel lang ja, in een theater hebben gezeten. Je zit in het donker en je kijkt naar het licht en je ziet een prachtige performer of prachtig werk. En inhoudelijk allemaal, klopt het allemaal, maar je blijft gewoon niet bij. En ik denk dat we heel erg moeten gaan kijken van oké, hoe kunnen we dingen veranderen om het publiek er ook echt bij te houden. En daar zijn dit soort technieken en elementen, immersieve elementen, echt enorm belangrijk in. En dat kan je dus, dus ook doen… Dat zie je dus ook, dat de Stadsschouwburg, dus ook de schouwburg, er ook mee experimenteert. En je ziet dat het ook nodig is om het publiek erbij te houden.
Ja. Dit is gemaakt voor de Aziatische markt, wat ook heel goed past bij die cultuur. Ook als je Arcane, de serie op Netflix, kijkt. Hoe zou dit werken in Nederland? Wat denken jullie? Deze voorstelling?
Nou ja, jij bent naar Sleep No More geweest. Daarom noemde ik net even een paar hotels en grote gebouwen. Ja, ik, ik zou het natuurlijk waanzinnig vinden als, als, als theatermakers, mensen die voorstellingen maken dit niet, ook niet zien als een soort van projectje, maar dat ze denken hoe? Hoe kunnen we dit onderdeel maken van ons plan? Hoe kunnen wij zo’n grote productie neerzetten dat je dus, wat jij al voor een deel dus doet, dat je dus die werelden instapt? Ik denk dat het echt een toevoeging kan zijn aan de beleving van, van, van kunst, cultuur, verhalen, emoties. Het drama, weet je wel.
Maar kan dit niet dan in een traditioneel theater? In het huis, de venue, de fysieke plek? Ik denk ook. Ik denk ook. Ik bedoel, kijk, de Stadsschouwburg kan je natuurlijk ook omtoveren tot een hele beleving en het podium oplopen en juist door de coulissen heen, in de gangen van de kleedkamers. Ik zeg maar even iets. Het zijn allemaal hele andere ruimtes. Soms zijn ze klein en benauwd, soms zijn ze heel groot en prachtig. En vol kunst en praal, weet je wel. Dus dat is… Ik denk dat het heel goed kan.
En jij kiest daarbij ook echt zo’n werf natuurlijk. Ja, het Amsterdamse NDSM‑werf, ja. Ja, de loods zit daar op dat terrein inderdaad. Dat is natuurlijk ook een… Dat vind ik ook leuk daaraan, want dat is natuurlijk ook gedurfd, want het is natuurlijk geen traditionele plek, tussen aanhalingstekens. Ja, maar je krijgt ook gewoon niet voor elkaar. Op het moment dat we… Ook financieel niet. Dus het zijn enorme dure producties om te maken omdat je, je moet natuurlijk… De hele set moet je gaan bouwen. Je moet… Veel tijd ook. Ja. En je speelt, en je moet minimaal een aantal weken spelen en dan drie keer, drie keer per week. En dat was eigenlijk nog zelfs te kort.
Dus in theaters, ja, om daar dat te gaan, voor elkaar te gaan krijgen is voor hen heel erg kostbaar. En wat voor elementen zou je dan eruit kunnen pikken die je toch in een traditionele locatie zou kunnen toepassen. Pak een schouwburg of een klein lokaal theater. Kijk eens wat je, wat, letterlijk gewoon soms die stoelen eruit. Daar een andere dynamiek gaan creëren. Er worden hartstikke dure decors gebouwd in theaters, dus waarom kan je, kan je, kan je ook niet eens een keer even achter de coulissen lopen. En dat je opeens door de kleedkamer heen loopt. En dat daar bijvoorbeeld een scène afspeelt. Ja, wat je al zei.
En dat vind ik inderdaad soms wel eens jammer, dat heel veel makers ook wel beperkt worden. Dus ze worden ook wel heel vaak… Ontzettend vet werk. Bijvoorbeeld in mijn loods, ook bij Door Open Space wordt er werk gecreëerd wat ontzettend immersief is en daarna willen ze gaan, willen ze gaan touren. Nou dat is dan bijna onmogelijk. Komen ze bij theaters… Ja, maar ja, maar nee, maar die stoelen. Dat gaat niet, dat is te kostbaar. Dus waardoor er heel veel toffe producties van toffe nieuwe makers er gewoon niet doorheen komen. Je moet het durven. Omdat ze gewoon niet het lef hebben om dat te gaan doen of het gewoon niet, niet als mogelijk zien.
Ja, dan heb je natuurlijk ook nog de technologie die je mee moet kunnen nemen, of die je op een of andere manier moet kunnen verwerken. Nu wordt er in steeds meer musea en theaters al gewerkt met schermen. Dat biedt super veel kansen. Maar ook, loop je ook wel eens tegen uitdagingen aan. Zo ook Conor. Hij legt uit waar schermen voor Arcane fantastisch werken, maar waar hij ook nog wel eens zoekende is.
Er zijn momenten waar het heel succesvol is om de wereld veel groter te doen lijken. Het heeft deze soort van wezens die we niet hadden kunnen realiseren in de immersieve fantasie. Ik denk dat het ook complexiteit bevat. Het scherm is zo magnetisch en soms moeten we in onze 360 graden wereld echt bedenken hoe we het scherm ‘stil’ kunnen laten zijn en bijna kunnen laten verdwijnen. En daarna weer terugkomt en oplicht en echt de aandacht trekt. Maar het is een hele interessante nieuwe laag, die samen met de teksten en het zingen de ervaring via het scherm, en het extra potentieel daarvan dat het aan de nieuwe wereld toevoegt, heel spannend is geweest.
Chafik, als het gaat om technologie in je voorstellingen… Wat heb jij geleerd op dat gebied? Ja, vooral dat het echt dienend moet zijn aan, aan de voorstelling. En dat dus eigenlijk de basis vaak niet vanuit techniek moet komen, maar dat het vaak naar een oplossing, dat het helpt naar een oplossing, om iets te brengen. Dus om een verhaal te vertellen. Kan je een voorbeeld noemen?
Nou ja, ja, we hebben… We hebben bijvoorbeeld met The Circle of Truth hadden wij, wilden we dat we allemaal verschillende scènes hadden. Dat waren kleine installaties en scènes en daar konden we niet, die 200 mensen die we aan bezoekers hadden per avond, konden we niet in één keer in die scènes. Nou, we wilden iedereen, we wilden vier groepen verdelen. Toen dachten we ja, hoe moeten we al die vier groepen gaan verdelen? Hoe gaan we dat dan doen? We hadden bedacht van, nou, omdat het over de waarheid gaat, gaan we een soort, moeten we een soort test gaan doen? Wij allemaal testen bedenken en dit en dat.
Nou, toen hadden we op een gegeven moment een andere maker, Smartphone Orchestra, die een soort systeem al hadden bedacht waarin al die telefoons met elkaar konden connecten en daardoor kon je in die telefoons vragen stellen. Nou, en daar zijn we mee samen gaan werken. Dus we hebben van bestaande technologie, zijn we in een andere context gaan gebruiken, bijna ook als een soort acteur die we anders zijn gaan gebruiken, waardoor we een perfecte tool hadden om vragen te stellen aan het publiek en een soort persoonlijkheidstest te doen waardoor mensen dachten wow, waar zit ik nu in? En ze moesten een QR‑code scannen. En zo werden al die groepen met elkaar verdeeld. Dus op die manier is technologie heel erg dienend geweest. En het was heel erg indrukwekkend voor mensen, want mensen voelden dat ze aangestuurd werden door die telefoons, wat ook weer confronterend was. En ik hoor je zeggen maak dus ook gebruik van bestaande technologische oplossingen. Ja. En trek samen daarin verder op. Ja.
Immersief theater kan je vele elementen aan toevoegen. Conor weet daar ook heel veel van af. Je kan ook workshops volgen bij hem. En ik vroeg hem wat zijn belangrijkste advies is aan wat meer traditionelere makers, die wat meer immersief willen werken en willen ontwikkelen. Ja.
Ik denk dat we soms als theatermakers veel bezig kunnen zijn met het verhaal of de personages of de enscenering. En ik denk dat met immersief theater het uitgangspunt van onze wereld altijd het publiek is. Wat is de publiekservaring? Wat is de ervaring vanaf het moment dat ze het theater binnen wandelen? Je kunt, misschien zou je een geur kunnen toevoegen in de theater ruimte die ze meeneemt in het verhaal. Of misschien kun je een klein geluid kunnen afspelen in de zaal voor de voorstelling start. Dus hoe kun je de publiekservaring verlengen? Hoe kun je het meer gevoel geven en meer tastbaar maken? Hoe kun je het publiek transformeren van enkel beschouwend naar een actievere rol. Kunnen zij meer onderdeel van het verhaal worden? Kunnen ze het gevoel krijgen dat ze op een bepaalde manier kijken of met een bepaald doel? Dus ik denk dat de publiekservaring een hele goede manier is om je theaterproductie te benaderen.
Ja Chafik, ik zag jou een paar keer instemmend knikken, driftig. Ben je het mee eens met deze verschuiving van het verhaal naar publieksbeleving? Volledig. Want ik denk dat daar, daar zeg maar de echte crux zit van waar denk ik de, om het maar even zo te noemen, de oude wereld af en toe wat meer moet voelen wat de publieksbeleving is. En ik heb heel vaak gehad bijvoorbeeld dat ik ergens bij een hele flashy voorstelling… Maar dan kom ik in de ruimte aan, de foyer, en dan ga ik een drankje doen en dan kom ik eigenlijk in een soort anti‑climax terecht, weet je wel.
Dus de manier al, hoe je, hoe de tickets al gescand worden en hoe je ontvangen wordt. Weet je wel. En dan denk ik wow, daar heb je zoveel… Er zit dan gewoon een half miljoen in die productie. En dan is het letterlijk… Heeft die regisseur of wie dan ook, heeft niet bedacht van ja maar ja, dat ik hier nu gewoon letterlijk de thee en de koffie uit de percolator aan het drinken ben. En dat ik hier in een soort vibe terecht kom waar ik dat… En dat communiceert niet, want ik geloof heel erg dat je, alles moet kloppen… De ruimte, de deur waar je binnenkomt, vervolgens de foyer. Is eigenlijk al, is al over nagedacht, met muziek en al dat soort dingen. Dat betekent heel veel nadenken op andere dingen. Maar wat levert het je op? Ja, dat het publiek letterlijk aan blijft, dat ze echt genieten van een voorstelling. Dat ze dus open staan om een opera zangeres echt aan te horen. Om echt naar dans te kijken. Om ze echt, omdat ze echt meegenomen worden. En de totaalbeleving die wordt groter daarvan toch? Absoluut. En meer intens. Meer intens ja.
Want wat ik ook mooi vind, hij zegt dat ik van, het gaat om publieksbeleving en niet dat je als een voyeur daar bent, zeg maar voyeuristisch toekijkt, maar dat je actief daar onderdeel van bent. Dat je in die… Dat, dat is denk ik een heel groot… Ja. Een heel groot verschil dat je de… Dat je echt in die wereld stapt. Ik had laatst… Had ik niet een boekpresentatie, maar een boek première hield ik. Omdat ik dacht: ik ga een boek, wat natuurlijk een dood ding is, dat wil ik tot leven wekken. Dus mensen kregen een uitnodiging met een dresscode. Ze moesten in, omdat het boek zich in Rome afspeelt voor een deel, in een Romeinse gala aanwezig komen al. Dus mensen, toen ik ook op een gegeven moment vanuit een hoog balkonnetje naar beneden keek, naar de hal waar iedereen binnenkwam, zag ik mensen natuurlijk echt met lange jurken, noem maar op. Waardoor mensen dus ook, ja niet… Kijk, als je naar boek staat gaat, kom je in je spijkerbroek met misschien een leuk T‑shirt. En nu waren mensen er op gekleed van nou, we gaan iets meemaken. En op het podium dat boek ook tot leven wekken. Dus met een orkest. Een zestien koppig orkest. Met opera. Iemand die opera zong, met dansers, met mensen die gingen zingen en ikzelf die al mijn verhalen vertelde.
En toen dacht ik, je kunt dus zelfs het meest dode ding, dat is een boek namelijk. Want het komt pas tot leven als je het gaat lezen. Maar dat dode ding, die bladzijdes kon je op het podium, met al die verschillende elementen, dus de klassieke dingen zoals orkest, opera en dans, met popmuziek erbij, met lichteffecten en met verhalen vertellen. Die kun je een totaalbeleving geven. En mensen waren dus in die wereld echt even. En daar wordt over een jaar nog over nagepraat. En dan maak je op een andere manier impact, denk ik dan op een traditionele manier. En je leidt nog steeds. En je leidt nog steeds.
Ik ga naar de kettingvraag toe, Chafik, want in een andere aflevering zat hier Marijn Alexander de Jong aan tafel. En hij maakt heel toffe installaties waarin het publiek in gesprek gaat met AI. Over nieuwe publiekservaringen gesproken. Heel gaaf. En hij heeft een vraag aan jou.
Beste Chafik, jij maakte de voorstelling ’Circle of Truth’. Dat ging over waarheid en post‑truth. Hoe zie jij ’waarheid’ in de huidige tijd? Met betrekking tot AI. Welke rol zie jij weggelegd voor een kunstenaar… voor de cultuursector in zijn geheel?
Uhm ja, wij, wij zijn inderdaad… In onze voorstelling hebben wij daar heel veel over nagedacht en, en voor mij wat de cultuursector kan doen in waarheid is die perspectieven laten vertellen. Zonder oordeel. Dus mensen zélf die perspectieven laten ervaren. En dat hebben wij natuurlijk ook heel erg in de voorstelling gezegd van oké, maar als wij een voorstelling over de waarheid gaan maken, dat is de reden dat wij met andere makers zijn gaan werken, erbij, die ook een onderdeel van het verhaal zouden gaan vertellen. Anders was het mijn waarheid, die ik door middel van acteurs laat… Vertel. Dus wij dachten van nee, we gaan eigenlijk binnen die hele wereld… Geven we andere makers ook de ruimte om hun perspectief op het verhaal. Het gaat dus heel erg over verschillende perspectieven ervaren en daar de ruimte voor geven.
Ja mooi. Ook nieuw dit seizoen is… We vragen elke aflevering of Su Yin Timp Gan meeluistert. Zij is adviseur bij DEN. En ja, wat vraag je een adviseur? Ja, juist. Advies toch? Advies!
Goed om te zien dat Immersive Arcane en The Circle of Truth inspelen op een duidelijke ontwikkeling in publieksbeleving. Want mensen zijn steeds vaker op zoek naar interactieve ervaringen. Waar het publiek een paar jaar geleden nog onder de indruk was van sterke storytelling, verschuift de verwachting nu steeds meer naar Story Living. Een ervaring waarin je als bezoeker écht het verhaal binnenstapt. Bij immersieve projecten staat daarom niet alleen het verhaal centraal, maar vooral de ervaring van het publiek. En dat vraagt om een andere manier van denken. Het perspectief verschuift van de maker naar de deelnemer. En als je hier voor het eerst mee aan de slag gaat, kan dat spannend zijn. Daarom is het waardevol om eens te leren van makers die hier al ervaring mee hebben.
Bij DEN willen we dat leerproces binnen de sector versnellen en daarom organiseren we een Immersive Experience Day. Cultuurprofessionals kunnen zelf ervaringen beleven. Ze kunnen in gesprek gaan met makers en samen onderzoeken wat deze vorm van werken kan betekenen voor hun organisatie. En als je geen tijd hebt om daaraan mee te doen, ga dan eens zelf een immersief project ervaren.
Ja, laten we samen zélf een immersieve ervaring ervaren. Gaan we naar Shanghai, heren? Nou ja, ik… Ik, ik. Ja, ik ben akkoord. Lijkt me hartstikke leuk. Ja, ik wil het wel meemaken. Als een soort werk tripje. Ik vind, het lijkt me heel erg gezellig, ja. Wat lijkt je het vetst? Nou, dat je dat… Het lijkt me het leukst dat we natuurlijk alle drie gaan we gezamenlijk naar binnen en gaan we allemaal een ander pad op. En dan gaan we daarna natuurlijk met elkaar delen wat je hebt meegemaakt. En dan gaan we de volgende dag nog een keertje en dan gaan we kijken wiens pad je dan wilt bewandelen. Ja, dat doen we, dat doen we. Goed.
Dank je wel. Splinter Chabot, Chafik Benhmidouch en mijn naam is Anic Van Damme. Ik zou zeggen abonneer je op dit kanaal zodat je geen enkele aflevering mist. Leuk dat je erbij was. Dank je wel.